Με Καμεράτα, συναυλιακή «Νόρμα» και πρωταγωνιστή το φυσικό τοπίο

«Πάναγνη θεά, εσύ που αργυρώνεις ετούτα τα φυτά, τα ιερά, τα αρχαία...»: η αρχιέρεια της γαλατικής θρησκείας Νόρμα ψάλλει μια επίκληση για ειρήνη στη θεά της σελήνης, στην προσπάθειά της να κατευνάσει τους Δρυΐδες που της ζητούν να κηρύξει πόλεμο κατά των εισβολέων Ρωμαίων, αγνοώντας ότι η Νόρμα είναι ερωτευμένη με έναν Ρωμαίο...

Και κάπου εδώ οι συνειρμοί αρχίζουν να πέφτουν σαν βροχή. Είναι η θεσπέσια μουσική που έγραψε το 1831 για την όπερα «Νόρμα» ο Βικέντιος Μπελίνι και η άρια «Casta Diva» που έχει σφραγίσει ανεξίτηλα η ερμηνεία της απόλυτης ντίβας Μαρίας Κάλλας σε έναν από τους πλέον εμβληματικούς ρόλους της με τον οποίο εμφανίστηκε στην Επίδαυρο το 1960.

Την ακούς σε συναυλιακή διασκευή, από μια από τις πλέον εκλεκτές ορχήστρες, την Καμεράτα - Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής υπό τη διεύθυνση ενός από τους πιο καταξιωμένους αρχιμουσικούς, του Γιώργου Πέτρου σε ένα θέατρο που χρονολογείται από τον 3ο π.Χ. αιώνα: στην αρχαία Μεσσήνη που γειτονεύει με το χωριό καταγωγής της Κάλλας. Επιπλέον, στη μυσταγωγία της βραδιάς συμβάλλει η Χορωδία Δωματίου Αθηνών που καθοδηγεί ο Αγαθάγγελος Γεωργακάτος και μια διεθνώς διακεκριμένη διανομή που συνθέτουν οι Καρίν Ντεέ, Μόισες Μαρίν, Ραφαέλα Λουπινάτσι, Χριστόφορος Σταμπόγλης, Διαμαντή Κριτσωτάκη, Γιάννης Καλύβας.

Είναι βράδυ Σαββάτου 12 Ιουλίου και σε λίγο το αρχαίο πέτρινο τοπίο, έναν από τους πλέον εμβληματικούς και πλήρως αναστηλωμένους αρχαιολογικούς χώρους της Ευρώπης, αργυρώνει ένα ολόγιομο φεγγάρι που μια μέρα πριν ήταν πανσέληνος.

Ομως η έκπληξη κρύβεται στο γεγονός ότι η αρχαία Μεσσήνη εκείνο το βράδυ απέδειξε ότι δεν είναι απλά ένα σημαντικό μνημείο ιστορικής σημασίας που λειτουργεί ως φυσικός σκηνικός χώρος φιλοξενίας μιας παράστασης, αλλά... ένα ζωντανό περιβάλλον που μετέχει σε αυτήν. Την ώρα που η προδομένη και μεγαλόψυχη Νόρμα διασχίζει τον πόνο, σε μια από τις πιο συναρπαστικές παρτιτούρες της οπερατικής παράδοσης, ξεκίνησε ένας διάλογος κυρίως μαζί της, με τα... αμφίβια που ζουν στα νερά κάτω από το κοίλο.

Τα αφανή πλην ηχηρότατα βατράχια ανέπτυξαν μια πρωταγωνιστική παρουσία κατά τη διάρκεια της παράστασης με τα κοάσματά τους, άλλοτε σιγοντάροντας και άλλοτε σχεδόν παρεμβαίνοντας, διεκδικώντας τη συμμετοχή τους στο έργο-σταθμό του ρομαντικού λυρικού θεάτρου, φημισμένο για τη φωνητική απαιτητικότητά του, καθιστώντας έτσι επίτευγμα την άψογη εκτέλεση του έργου από την πλευρά των καλλιτεχνών και αφήνοντας το κοινό να απορεί για την προέλευση των ζωικών παρεμβολών. Απορία που ανέλαβε να λύσει ο πρόεδρος του σωματείου «Διάζωμα» Σταύρος Μπένος, δίνοντας τη... μεταφυσική διάσταση της συναυλίας των βατράχων που ήρθε ως επιστέγασμα σε αυτή τη δεύτερη μουσική επίσκεψη κορυφής του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών στην αρχαία Μεσσήνη με την Καμεράτα, ως φόρο τιμής στον σπουδαίο αρχαιολόγο Πέτρο Θέμελη που έργο της ζωής του αποτέλεσε η ανασκαφή και ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου. Να θυμίσουμε ότι η περσινή πρώτη συναυλία του Μεγάρου είχε φέρει τον Λεωνίδα Καβάκο στο Ωδείο της αρχαίας Μεσσήνης.

Τι είπε λοιπόν ο Σταύρος Μπένος για τη συμμετοχή-έκπληξη των βατραχιών στη συναυλία; Οτι ούτε λίγο ούτε πολύ επρόκειτο για το πνεύμα του ίδιου του Θέμελη:

«Ο Πέτρος εκεί δεν πήγε τιμώμενος, πήγε εξόριστος. Αλλά όπου πήγαινε, την εξορία την έκανε πατρίδα, όπως έκανε πατρίδα του και την αρχαία Μεσσήνη. Και επειδή ήταν ολιστικός αρχαιολόγος, ήθελε να οργανώσει τον χώρο, για να μπορεί να κάνει απερίσπαστος το έργο του, καθώς δούλευε με προοπτική πολλών ετών μπροστά. Η αρχαία Μεσσήνη ήταν ερειπιώνας όταν έφτασε. Μετά από έρευνα έμαθε ότι κατεβαίνουν πάρα πολλά νερά από το βουνό επάνω της Ιθώμης και καταστρέφουν τον αρχαιολογικό χώρο. Και τι έκανε; Το πρώτο έργο που έκανε είναι να αναζητήσει το αρχαίο αποχετευτικό δίκτυο των όμβριων υδάτων, των βρόχινων νερών. Και το βρήκε. Και το πρώτο έργο που έκανε ήταν αυτό το δίκτυο που ήταν και αυτό αρχαίο και μέρος της ανακάλυψης στην ανασκαφή.

»Λοιπόν το αρχαίο αυτό σύστημα είχε και έναν αγωγό στο θέατρο, το οποίο το βρήκε, το θεράπευσε και το νεράκι άρχισε να κυλάει κάτω από το θέατρο και κάτω από την ορχήστρα. Το νεράκι αυτό λοιπόν κυλάει από την περίοδο που ζούσε ο Πέτρος και έτσι ξαναγύρισαν τα βατραχάκια. Και κάποτε –προσθέτει συγκινημένος–, όταν βλέπαμε μια παράσταση μαζί, μου λέει “Σταύρο, θέλω να ζήσω τη στιγμή που τα βατραχάκια θα κάνουν τη δική τους συναυλία δίπλα σε μια όπερα που θα έρθει κάποια στιγμή στην Αρχαία Μεσσήνη”. Και αισθάνθηκα ότι αυτό που έγινε ήταν η επίσκεψη του πνεύματος του Πέτρου εκεί. Αυτό που έγινε στη συναυλία μού φάνηκε σαν να ήταν παρόν το πνεύμα του Πέτρου».

Και σίγουρα ήταν παρόν και βρίσκεται εκεί κάθε φορά που γίνεται κάποια εκδήλωση, κάθε φορά που έστω κι ένας επισκέπτης έρχεται να δει τι έχει αποκαλύψει ο άοκνος κάματος σχεδόν μιας σαραντάχρονης ζωής που αφοσιώθηκε μαζί με άξιους συνεργάτες στην ανασκαφή η οποία έφερε στο φως μια λαμπρή αρχαία ιερή πόλη, η οποία έχει ακόμα πολύ δρόμο μπροστά της. «Αλλά είναι σαν το πνεύμα του Θέμελη να συνεχίζει να μας βοηθά ακόμη, αφού έχουμε αρωγό την πολιτεία και πολλούς ακόμη ιδιώτες που θέλουν να συνδράμουν στο έργο μας», που εκτείνεται σε 260 στρέμματα δημόσιας γης, όπως μας είπε η αρχαιολόγος συνεργάτις του Εφη Λαμπροπούλου, που έμαθε από τον «δάσκαλό» της ότι «τίποτα δεν είναι ακατόρθωτο όταν κάτι το αγαπάς πολύ. Η ζωή αποκτά άλλο νόημα και γίνεται πολύ πιο πλούσια όταν υπάρχει ένας σκοπός να σε οδηγεί».

Σκέφτεσαι πόσο ταιριαστή ήταν η Νόρμα, μια ιστορία για τον έρωτα, την προδοσία και την επανάσταση σε αυτό το αρχαίο θέατρο που λειτουργούσε και ως χώρος μαζικών συγκεντρώσεων πολιτικού χαρακτήρα. Και με πόσο υπέροχο τρόπο αγκαλιάζει το απαράμιλλο τοπίο την υψηλή καλλιτεχνική δημιουργία που καταθέτει το Μέγαρο Μουσικής σε αυτόν τον τόπο, ελπίζοντας να συνεχιστεί δίνοντας και σε άλλους την ευκαιρία να το ζήσουν.

Ενα κοκκινωπό φως φέγγει κάτω από ένα δένδρο, σε ένα ύψωμα κοντά στην είσοδο του αρχαιολογικού χώρου, φωτίζοντας έτσι όπως τρεμοπαίζει τα λουλούδια που σκεπάζουν τον τάφο του Πέτρου Θέμελη. Και είναι σαν να μας ξεπροβοδίζει ο οικοδεσπότης αυτής της πολύτιμης εμπειρίας και τους 1.200 θεατές και τα πάνω από 100 άτομα αυτής της παραγωγής του Μεγάρου, καλώντας μας να ξανασυναντηθούμε με το πνεύμα του. Μιας εμπειρίας που κατορθώθηκε με τη σύμπραξη πολλών: Δήμος Μεσσήνης, Εφορεία Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας, Σωματείο Διάζωμα, Εταιρεία Μεσσηνιακών Αρχαιολογικών Σπουδών, Ιδρυμα Γεωργίου και Βικτωρίας Καρέλια, Ιδρυμα Ιωάννου Φ. Κωστοπούλου.