Αν σας αρέσει αλλιώς ο Μπραμς

Στις 23/5/2025, στο κρατικό Μέγαρο Μουσικής, το ορχηστρικό σύνολο Camerata Salzburg έδωσε μια συναυλία με έργα Μπραμς, στην οποία συμμετείχε ως σολίστας ο Ρώσος πιανίστας Ντένις Κοζούχιν, αντικαθιστώντας τη διάσημη Γαλλίδα Ελέν Γκριμό που ασθένησε ελάχιστες ημέρες πριν... Σε κάθε περίπτωση, δεν μείναμε ανικανοποίητοι: αφενός το πρόγραμμα της βραδιάς δεν άλλαξε, αφετέρου ο Κοζούχιν, γνώριμος στο αθηναϊκό κοινό από προηγούμενες εμφανίσεις του στο Μέγαρο, πρόσφερε μια εξαιρετική ερμηνεία του «Κοντσέρτου αρ.1» του Μπραμς. Αυτό που όρισε τις αδιαπραγμάτευτα εξαιρετικές εντυπώσεις ήταν οι ασύλληπτες ποιότητες του ορχηστρικού ήχου.

Με έδρα το διάσημο Μοτσαρτέουμ και ιδρυτή της τον θρυλικό αρχιμουσικό Μπέρνχαρντ Παουμγκάρτνερ (1887-1971) το σύνολο ξεκίνησε την ένδοξη πορεία του το 1952 ως Ορχήστρα Δωματίου της Ακαδημίας του Μοτσαρτέουμ του Ζάλτσμπουργκ. Οι πάρα πολύ παλιοί ίσως θυμούνται τις εμφανίσεις της στο Φεστιβάλ Αθηνών τις δεκαετίες 1960, ’70 και ’90, πάντα με επίκεντρο τα έργα του Μότσαρτ. Επί έξι δεκαετίες την καλλιτεχνική διεύθυνση του συνόλου κατείχε σειρά κορυφαίων μουσικών: Παουμγκάρτνερ, Γιανίγκρο, Βεγκ, Νόρινγκτον, Καβάκος, Λανγκρέ. Οταν έληξε η θητεία του τελευταίου, το 2016, οι μουσικοί αποφάσισαν έκτοτε να διαχειρίζονται μόνοι τις τύχες τους, δίχως κύριο αρχιμουσικό. Ετσι, τις συναυλίες προετοιμάζουν και διευθύνουν ως «πρώτοι μεταξύ ίσων» οι δύο κορυφαίοι βιολιστές του συνόλου: ο Ισραηλινός Γκρέγκορι Ας και ο Βενεζουελάνος Τζοβάνι Γκούτσο. Καρπός αυτής της ομολογουμένως τολμηρής επιλογής είναι ο ιδιαίτερος χαρακτήρας των εκτελέσεων, οι οποίες διέπονται από τελειοθηρικά ακονισμένη ετοιμότητα.

Δεν παίζει κάθε ορχήστρα Μπραμς και δη το «Κοντσέρτο για πιάνο αρ.1» (1858) δίχως αρχιμουσικό. Η Camerata Salzburg όχι μόνον το έκανε, αλλά το έκανε και εξαιρετικά, αποκαλύπτοντας έναν Μπραμς όχι απλώς ρωμαλέο και στιβαρό, αλλά επιπλέον γεμάτο εκλεπτυσμένες λεπτομέρειες και εκφραστικές φωτοσκιάσεις. Τόσο το θαυμαστά ακριβές και αβίαστο, σφιχτοεστιασμένο, μελωδικά χυμώδες παίξιμο των εγχόρδων όσο και οι ασύλληπτης τελειότητας και ευαισθησίας συνεισφορές των ξύλινων ακόμα και των χάλκινων πνευστών συνεισέφεραν αποφασιστικά –μεταμορφωτικά θα έλεγα!– στη διαμόρφωση ενός συμφωνικού ήχου αισθαντικά εύπλαστου, παλλόμενου από εγρήγορση στους τεταμένους διαλόγους με το πιάνο. Από μέρους του, ο 38χρονος Κοζούχιν, ώς τώρα γνωστός στους Αθηναίους φιλόμουσους μόνον από συμμετοχές σε βραδιές μουσικής δωματίου, φάνηκε πλήρως έτοιμος, εξοικειωμένος και άνετος στην αναμέτρηση με την παροιμιώδη για τη μαχητικής της ένταση παρτιτούρα του Μπραμς. Η μουσική έρρευσε από τα δάχτυλά του δίχως δισταγμούς εμπρός σε επιλογές έκφρασης, ανεμπόδιστη από τεχνικές δυσκολίες, γεμάτη αυτοπεποίθηση: ευρύτατου φάσματος, απόλυτα ελεγχόμενες δυναμικές, τεταμένες, πεντακάθαρες τρίλιες –μείζων λεπτομέρεια αυτή στο συγκεκριμένο έργο!–, ωραίες, σωστά ζυγιασμένες μεταπτώσεις, ειρμός αρθρωμένος πειστικά, δίχως χάσματα. Σίγουρα η ερμηνεία του ίδιου κοντσέρτου θα ήταν κάτι διαφορετικό με τη λαλίστατη περί τη σχέση της με τον Μπραμς Γαλλίδα πιανίστρια. Αλλά κι αυτή του Ρώσου πιανίστα διέθετε τον δικό της πλήρη, αυτοτελώς διαπλασμένο χαρακτήρα που την κατέστησε σαφώς κάτι πέραν ενός αξιοπρεπούς υποκατάστατου. Συμβαίνουν και έτσι τα πράγματα κάποιες φορές!

Ολο το δεύτερο μισό της συναυλίας αφιερώθηκε στην εκτενέστατης διάρκειας –άνω των 45 λεπτών- «Σερενάτα αρ.1» (1859/60). Εργο σχεδόν σύγχρονο του κοντσέρτου, που προηγήθηκε, η τεράστια αυτή σερενάτα όπως και η επόμενή της υπήρξαν διαδοχικά βήματα του Μπραμς προς την πλήρη εξοικείωσή του με τη γραφή για μεγάλη ορχήστρα: αρχικά γράφτηκε ως Νονέτο για πνευστά και έγχορδα, αναδιατυπώθηκε ως σύνθεση για ορχήστρα δωματίου και το 1859 πήρε την οριστική μορφή της για μεγάλη ορχήστρα. Διόλου τυχαία, λοιπόν, ακούγοντάς τη σήμερα, και μάλιστα τόσο αριστουργηματικά παιγμένη όσο την απέδωσε η Camerata Salzburg, εύκολα συλλαμβάνει κανείς διατυπώσεις οικείες από τις Συμφωνίες του Μπραμς σε προδρομικές –ας τις πούμε «δοκιμαστικές»– μορφές: τις σβέλτες, ιδιοσυγκρασιακές μεταπτώσεις σε ταχύτητες, πυκνότητα και βάρος του συμφωνικού ήχου, τις ανάλαφρες εμφανίσεις ξένοιαστων μελωδικών σκοπών, τις επίμονες διεργασίες παράλλαξης, τις έντεχνα επιλεγμένες αναδείξεις/αναδύσεις μεμονωμένων λεπτομερειών κ.λπ. Οι αριστοτέχνες μουσικοί του αυστριακού συνόλου απέδωσαν τα εκτενή έξι μέρη της σερενάτας με ασύλληπτη άνεση, ελαφράδα και ευφράδεια, προσφέροντας τελικά μια μοναδικά απολαυστική μουσική εμπειρία.