«Κατά Ματθαίον Πάθη» από την ΚΟΑ

Στις 30/4/2024, Μεγάλη Τρίτη, στο κρατικό Μέγαρο Μουσικής, παρακολουθήσαμε μιαν απρόσμενα ωραία παρουσίαση των «Κατά Ματθαίον Παθών» του Μπαχ. Ηταν μια συμπαραγωγή του ΜΜΑ και της ΚΟΑ, εντεταγμένη στον κύκλο εκδηλώσεων «Adagio - Μουσικές για τις ημέρες του Πάσχα». Αξίζει να επισημάνουμε εδώ ότι, παρ’ όλο που τα τελευταία χρόνια έχουν παρουσιαστεί ουκ ολίγες φορές «Πάθη» του Μπαχ από άλλα σύνολα, αυτή τη φορά η μεγάλη αίθουσα ήταν εντυπωσιακά κατάμεστη από Αθηναίους φιλόμουσους· κι ας μην άντεξαν όλοι, παρά την προβολή υπέρτιτλων, να παρακολουθήσουν την παράσταση ώς το τέλος….

Εκτός από τους μουσικούς της ΚΟΑ στην εκτέλεση συμμετείχαν η Χορωδία του Δήμου Αθηναίων και η Παιδική Χορωδία Ροζάρτε. Τους βασικούς «ρόλους» των ευαγγελικών προσώπων απέδωσαν ο (Γερμανός) τενόρος Νταβίντ Φίσερ (Ευαγγελιστής) και ο Ιρλανδός μπασοβαρύτονος Πόρικ Ρόουαν (Ιησούς), ενώ τις άριες και τους «δευτεραγωνιστικούς» ρόλους απέδωσαν η υψίφωνος Φανή Αντωνέλου, η Γερμανίδα κοντράλτο Ενριέτε Γκέντε, ο τενόρος Βασίλης Καβάγιας και ο βαθύφωνος Πέτρος Μαγουλάς. Την εκτέλεση διηύθυνε ο Μιχάλης Ζέκε. Κάποιοι ίσως τον θυμούνται ως Παιδί στο «Τοπίο στην ομίχλη» (1988) του Αγγελόπουλου και ως Ντολόρε στη «Μαντάμα Μπατερφλάι» της ΕΛΣ (1988). Γύρω στα σαράντα, ο Ελληνας αρχιμουσικός, που έχει σπουδάσει κοντά στον Χέλμουτ Ρίλινγκ, διαπρέπει στην Ευρώπη και διαθέτει ιδιαίτερη πείρα και εκτεταμένη δράση στο πεδίο της χορωδιακής μουσικής. Συνεπώς η μετάκλησή του να διευθύνει την ΚΟΑ στα «Κατά Ματθαίον» γέννησε ιδιαίτερες προσδοκίες.

Τις προσδοκίες αυτές επαλήθευσε με το παραπάνω. Παραπέμποντας εύστοχα στις αρχικές συνθήκες παρουσίασης του έργου στη Λιψία (1729), ο Ζέκε διαχώρισε χορωδίες και ορχήστρα σε δύο κλιμάκια τα οποία χωροθέτησε αμφιθεατρικά σε κλιμακωτά βάθρα, στα δεξιά και στα αριστερά του, τοποθετώντας ακριβώς απέναντί του, στη μέση, το φορητό εκκλησιαστικό όργανο και το τσέμπαλο. Με αυτόν τον τρόπο υπογραμμίστηκε η ηχητικά «στερεοφωνική» διάσταση της μουσικής δραματουργίας ενώ κατέστη ευκρινής η πρόθεση του Μπαχ για μια διακριτικά θεατρική λειτουργία των ημιχορίων, καθώς επίσης για μια ομοίως θεατρική λειτουργία των πρωταγωνιστικών και δευτερευόντων μονωδών. Εγγραφόμενη στο πεδίο της ιστορικής ερμηνευτικής, η διεύθυνση διέθετε σβελτάδα και χορευτικό παλμό και συνειδητά περιορισμένο βιμπράτο στα έγχορδα, υπογραμμίζοντας την τοπικά βαρύνουσα παρουσία των εγχόρδων με αιχμές στο εσωτερικό της φραστικής.

Εξαιρετικές ήσαν οι συνεισφορές των μονωδών στα ρετσιτατίβα, με κορυφαίες αυτές των Νταβίντ Φίσερ (Ευαγγελιστής) και Πόρικ Ρόουαν (Ιησούς) που ήσαν περίσσια εμποτισμένες με στιλιζαρισμένη θεατρικότητα. Ομοίως πολύ καλές -άψογα συντονισμένες, εύηχες, με συγκρατημένο βιμπράτο- ήσαν οι επιδόσεις των μονωδών στις άριες: η φωτεινή, άριστα εστιασμένη φωνή και η αψεγάδιαστα ακριβής φραστική της Αντωνέλου, η θερμή, αισθησιακή φωνή της κοντράλτο Ενριέτε Γκέντε (μόνη και με τη χορωδία) καθώς επίσης ο ηχοχρωματικά ηδονικός συνδυασμός των δύο ως ντούο, το στεντόρειο, ρωμαλέο τραγούδι του βαθύφωνου Πέτρου Μαγουλά, το συγκινησιακά φορτισμένο τραγούδι του τενόρου Βασίλη Καβάγια. Πολύ υψηλής ποιότητας -απολύτως κρίσιμο αυτό στα «Πάθη»!- ήσαν οι συνοδείες των μονωδών στις άριες από κατά ζεύγη σολίστες ξύλινων πνευστών (φλάουτα, όμποε, φαγκότα κ.λπ.) αλλά και τα σόλι από βιολιά της ΚΟΑ. Τέλος, παρ’ ότι όχι αψεγάδιαστες, καλές ήσαν οι επιδόσεις των δύο χορωδιών στα κοράλ, στο μεγάλο εναρκτήριο χορωδιακό αλλά και στις συμμετοχές τους ως πλήθος στη «δράση». Στο συνεχές βάσιμο ακούσαμε τους Αγγελο Ρεπαπή (βιόλα ντα γκάμπα), Γεράσιμο Χοϊδά (τσέμπαλο) και Σεβαστιανό Μοτορίνο (φορητό εκκλησιαστικό όργανο).

Ας προσθέσουμε εδώ ότι η παρουσίαση οργανώθηκε σκηνικά με σκηνοθετική επιμέλεια του Παναγή Παγουλάτου και φωτισμούς από τον Κώστα Μπεθάνη. Επίσης συνοδεύτηκε από ευπρόσδεκτη επένδυση με βιντεοπροβολές 3D animation του Αλέξανδρου Ζαμπέτα με παραδοσιακό εικαστικό περιεχόμενο αλλά σωφρόνως ισορροπημένης βαρύτητας (πολύ αργή κίνηση και αραιές αλλαγές, δίχως δράση). Τέλος, όσον αφορά τον Μιχάλη Ζέκε, ας σημειώσουμε ότι είναι ένας ψαγμένος αρχιμουσικός με ειδικές επιδόσεις που θα άξιζε και πολύ θα θέλαμε να ξανακούσουμε.