Ο Ζόρντι Σαβάλ διευθύνει Μέντελσον

Στις 16/10/2023, το ισπανικό, πολυεθνικής σύνθεσης σύνολο οργάνων εποχής «Le Concert des Nations» έδωσε στο κρατικό Μέγαρο Μουσικής μια συναυλία υπό τον Ζόρντι Σαβάλ. Ο 82χρονος Καταλανός αρχιμουσικός και γκαμπίστας –θυμηθείτε το «Ολα τα πρωινά του κόσμου»!– είναι διεθνώς πασίγνωστος για την 50χρονη συνεισφορά του στη λεγόμενη παλιά μουσική (Μεσαίωνας, Μπαρόκ, Κλασικισμός).

Οπως και αυτή του Νικολάους Αρνονκούρ, η δική του εμπλουτισμένη κατάθεση συνιστά ένα ολόκληρο, ξεχωριστό και ανεκτίμητο κεφάλαιο στη μουσική ζωή της μεταπολεμικής Δύσης. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, έχει επεκτείνει το ρεπερτόριό του με εμπνευσμένα φιλέρευνο πνεύμα αφενός στις παραδοσιακές μουσικές των χωρών των ακτών της Μεσογείου, αφετέρου και στον ρομαντισμό.

Παρ’ ημίν, βεβαίως, είναι γνωστός σε ένα στενό, φανατικό κοινό μέσα από τις άνω των 200 ηχογραφήσεις του σε διάφορες εταιρίες (EMI, Astrée, Alia Vox). Συνακόλουθα κάθε παρουσία του στην Αθήνα, είτε στο Μέγαρο, είτε αλλού, ισοδυναμεί με συναγερμό στις τάξεις των ψαγμένων φίλων της παλιάς μουσικής που συρρέουν να απολαύσουν ευλαβικά τις προτάσεις του. Την προκείμενη συναυλία αφιέρωσε ο Σαβάλ στον Φέλιξ Μέντελσον, παρουσιάζοντας δύο απολύτως εμβληματικά έργα του: τη «Συμφωνία αρ.4, Ιταλική» και ολόκληρη τη σκηνική μουσική για το «Ονειρο καλοκαιρινής νύχτας».

Στην τελευταία, εκτός από το συμφωνικό σύνολο, συμμετείχαν η «Εθνική Χορωδία της Καταλονίας» («Capella Nacional de Catalunya»), η υψίφωνος Φλόρε βαν Μέερσε, η μεσόφωνος Ντιάνα Χάλερ και, ως αφηγητής, ο Ελληνας ηθοποιός Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης. Η συναυλία χάρισε μοναδική απόλαυση, δημιουργώντας ευφρόσυνη διάθεση, αφήνοντας, τελικά, τίποτε λιγότερο από άριστες εντυπώσεις!

Η βραδιά στην κατάμεστη αίθουσα ξεκίνησε με την «Ιταλική Συμφωνία» σε μια ισορροπημένα ρομαντική ερμηνεία που ξεχώρισε από αυτές που έχουμε συνηθίσει να ακούμε από σύγχρονες ορχήστρες λόγω του διαφορετικού ήχου των οργάνων εποχής: έγχορδα χωρίς ή με ελάχιστο βιμπράτο, απαλά, μαλακής άρθρωσης ξύλινα πνευστά, πιο στριγκά χάλκινα, κρουστά με σκληρότερο ήχο. Αυτά προσέδωσαν στο ακρόαμα διαφορετικές ισορροπίες τόσο από άποψη δυναμικών –εδώ τα ξύλινα πνευστά ηχούν πιο χαμηλόφωνα– όσο και ηχοχρωματικά, καθιστώντας το ακρόαμα πιο διάφανο και ελαφρύ, αρθρωμένο με διαφορετικές δραματουργικές εμφάσεις.

Το διονυσιακής ευφορίας καταληκτικό μέρος της Συμφωνίας, Saltarello/Allegro di molto, διηύθυνε ο Σαβάλ με εξωφρενικά υψηλές ταχύτητες που θόλωσαν την άρθρωση και συμπίεσαν παραμορφωτικά το μουσικό συντακτικό της γραφής (στίξεις, μεταπτώσεις κ.λπ.). Επιπλέον, ξάφνιασε το αθηναϊκό ακροατήριο, επιλέγοντας τη λιγότερο γνωστή, ύστερη εκδοχή του 1834, της οποίας το συμφωνικό ξετύλιγμα διαφέρει αισθητά σε αρκετά σημεία από αυτήν του 1833. Η επιλογή αυτή δεν αναφερόταν στο έντυπο πρόγραμμα αλλά περιλαμβάνεται στην πρόσφατη δισκογραφική έκδοση της Alia Vox (2023).

Ολόκληρο το δεύτερο μισό της συναυλίας κάλυψε το «Ονειρο καλοκαιρινής νύχτας», στην παρουσίαση του οποίου προσέδωσαν θεατρική συνοχή καίριες, σύντομες «γέφυρες» σεξπιρικού κειμένου που απήγγειλε ο Μαρκουλάκης. Επιπλέον ο Σαβάλ οδήγησε τα γυναικεία μέλη της χορωδίας να κινηθούν ενώ απέδιδαν τα γνωστά χορωδιακά: εισήλθαν στη σκηνή «εισβάλλοντας» από τον χώρο του ακροατηρίου και, ενώ τραγουδούσαν, περιφέρονταν χορεύοντας σαγηνευτικά ανάμεσα στους καθήμενους μουσικούς της ορχήστρας (Allegro ma non troppo). Εκτός από σκηνικά ενδιαφέρον, το αποτέλεσμα ήταν και μουσικά αψεγάδιαστο. Ο Καταλανός αρχιμουσικός αξιοποίησε στο μέγιστο τις χροιές και τα ηχητικά βάρη των οργάνων εποχής για να διαπλάσει ένα ακρόαμα απολύτως ταιριαστό στην αιθέρια «νεραϊδένια» ατμόσφαιρα του σεξπιρικού έργου τόσο στη διάσημη Εισαγωγή όσο και στο Scherzo/Allegro vivace.

Στο πένθιμο εμβατήριο (Allegro comodo), που ερμήνευσαν δύο σολίστες πνευστών, ο ήχος μιμήθηκε φευγαλέα το «κλαψιάρικο» άκουσμα του εβραϊκού κλέτζμερ, περαστική αναφορά στην εβραϊκή καταγωγή του Μέντελσον. Εξαιρετικές ήταν οι συνεισφορές των τραγουδιστών της «Εθνικής Χορωδίας της Καταλονίας»: αψεγάδιαστα εστιασμένος ήχος, διαφάνεια, ελαφράδα, ακρίβεια φραστικής! Τέλος, η υψίφωνος και η μεσόφωνος που ερμήνευσαν τις παρτιτούρες των δύο ξωτικών τραγούδησαν ομοίως άριστα, ταιριάζοντας τις σαφώς διακριτές φωνές τους αρμονικά μεταξύ τους και με τη χορωδία. Μια από εκείνες τις σπάνιες συναυλίες που φέρουν τη σφραγίδα της παρουσίας ενός εμπνευσμένου μουσικού νου!