Ο Καταλανός «Νώε» και η «Κιβωτός» της παλαιάς μουσικής

Είναι ο άνθρωπος που μας έμαθε να ακούμε τη μουσική μπαρόκ διαφορετικά αφού η πολύχρονη ερευνητική του εμπειρία, που ξεκίνησε σχεδόν μισό αιώνα πριν, καταστάλαξε το 1989 στη δημιουργία μιας θρυλικής σήμερα ορχήστρας, η οποία ερμηνεύει την παλαιά μουσική με όργανα εποχής, χαρίζοντάς μας ένα μουσικό ταξίδι στον χρόνο στρωμένο με ήχους από τις αυθεντικές παρτιτούρες και όχι τις κατοπινές μεταγραφές τους.

Ο σπουδαίος Καταλανός μαέστρος, συνθέτης και δεξιοτέχνης της βιόλα ντα γκάμπα (πρόδρομος του βιολοντσέλου, το οποίο εγκατέλειψε για χάρη της, καθώς του άνοιξε την πύλη για την αυθεντική ερμηνεία των αριστουργημάτων της παλαιάς μουσικής) Ζόρντι Σαβάλ (Jordi Savall), διευθύνοντας το σύνολό του, τη Le Concert des Nations, θα δώσει μια μοναδική συναυλία απόψε στις 8.30 στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών παρουσιάζοντας δύο συνθέσεις της εμβληματικής φυσιογνωμίας του γερμανικού ρομαντισμού Φέλιξ Μέντελσον.

«Μάρτυρα μιας κοινής πολιτιστικής παρακαταθήκης απεριόριστης ποικιλομορφίας» χαρακτηρίζει ο βρετανικός «Γκάρντιαν» τον Ζόρντι Σαβάλ. Ωστόσο πρόκειται για έναν σύγχρονο Νώε που εδώ και περισσότερα από 50 χρόνια έχει διασώσει πολύτιμα πετράδια της μουσικής από τη λήθη, χαρίζοντάς τους και πάλι την αλλοτινή λάμψη τους και προσφέροντάς τα γενναιόδωρα στο κοινό. Ισως επειδή, όπως είπε πρόσφατα ο ίδιος σε μια συνέντευξή του, η μουσική που μελετά αποτελεί στοχασμό πάνω στην Ιστορία και στον πολιτισμό μας: «Εάν μπορούμε να κατανοήσουμε τι συνέβη στο παρελθόν, ίσως γίνουμε λίγο καλύτεροι στο μέλλον», λέει. Ανήσυχος αρχιμουσικός και διαπρεπής σολίστ της βιόλας ντα γκάμπα, ίδρυσε το 1989 την ορχήστρα Le Concert des Nations για να εξερευνήσει και να δημιουργήσει έναν κόσμο συγκινητικό, γεμάτο ομορφιά και να τον μοιραστεί με ακροατές κάθε ηλικίας. Αλλωστε για τον Σαβάλ, «η μουσική είναι ένα μήνυμα ελπίδας. Μπορείς να ζήσεις τη ζωή σου χωρίς την ομορφιά;».

Αν και το ευρύτερο κοινό γνώρισε τη μοναδική μουσική του προσέγγιση με την αριστουργηματική ταινία του Αλέν Κορνό «Ολα τα πρωινά του κόσμου» (1991), ωστόσο ο ίδιος καλλιεργεί με τη σπάνια προσέγγισή του την παλαιά μουσική με τα όργανα εποχής, φέρνοντας στα αυτιά μας τους ήχους από τις πραγματικές παρτιτούρες μέσα από τις παραγωγές, τις ηχογραφήσεις και τις παραστάσεις του σε όλο τον κόσμο, έχοντας επάξια κατακτήσει διεθνή απήχηση και αναγνώριση που αποτυπώνεται στις πάμπολλες διακρίσεις τόσο του συνόλου όσο και του ακάματου μαέστρου: του έχει απονεμηθεί το Βραβείο Léonie Sonning, που θεωρείται το Νόμπελ της μουσικής, έχει τιμηθεί με τον τίτλο του Ιππότη της Λεγεώνας της Τιμής στη Γαλλία, ενώ έχει ακόμη ανακηρυχθεί επίτιμος διδάκτωρ πανεπιστημίων στην Πορτογαλία, στην Καταλονία, στο Βέλγιο και στην Ελβετία. Και εκτός από ένα βραβείο Γκράμι, εξελέγη πρόσφατα μέλος της Εταιρείας της Βασιλικής Φιλαρμονικής, της Σουηδικής Βασιλικής Ακαδημίας Μουσικής και της Εθνικής Ακαδημίας της Αγίας Καικιλίας.

Οσο για το ακάματος; Μα πώς αλλιώς όταν μαζί με την ορχήστρα του δίνουν πάνω από 140 συναυλίες ετησίως, πραγματοποιούν 6 ηχογραφήσεις κάθε χρόνο, ενώ μέχρι σήμερα έχουν κυκλοφορήσει 230 δίσκους με ρεπερτόριο από την εποχή του Μεσαίωνα μέχρι τον Κλασικισμό, εστιάζοντας σε επιλογές έργων από τη μουσική κληρονομιά της Ισπανίας και της Μεσογείου, από την ισπανική αναγεννησιακή μουσική, την εβραϊκή σεφαραδίτικη παράδοση και τις παραδόσεις του Ισραήλ, της Τουρκίας και της Αρμενίας και έχοντας συνεργασίες με καλλιτέχνες σχεδόν από κάθε γωνιά του κόσμου.

Αυτή η εξέχουσα προσωπικότητα της παγκόσμιας μουσικής σκηνής, που υπηρετεί το ρεπερτόριο της παλαιάς μουσικής μέσα από την έρευνά του, την ιδιότητα του σολίστ της βιόλας ντα γκάμπα και του διευθυντή ορχήστρας, έχει αφήσει και άλλες παρακαταθήκες για την ανάδειξη της «ιστορικής μουσικής» πέρα από την ερμηνευτική και παιδαγωγική, καθώς για να την υπηρετήσει έχει επίσης ιδρύσει τα σύνολα Hespèrion XXI (1974), La Capella Reial de Catalunya (1987) και τέλος το σημερινό του σχήμα Le Concert des Nations (1989). Ακόμη, το 1998 ίδρυσε τη δική του δισκογραφική εταιρεία Alia Vox, καταφέρνοντας να διαδώσει στο ευρύτερο κοινό το ρεπερτόριο της παλαιάς μουσικής. Το 2008, του απενεμήθη από την Ευρωπαϊκή Ενωση ο τίτλος του πρεσβευτή Διαπολιτισμικού Διαλόγου, ενώ είναι επίσης «καλλιτέχνης για την ειρήνη» στο πλαίσιο του προγράμματος «πρέσβεις καλής θέλησης» της UNESCO.

Τα έργα που θα παρουσιάσει αυτή τη φορά στην Αθήνα είναι η Συμφωνία αρ. 4 σε λα μείζονα, έργο 90 («Ιταλική») και το Ονειρο θερινής νύχτας (Eισαγωγή, έργο 21 και Σκηνική μουσική, έργο 61) του Μέντελσον. Δίνοντάς μας ο ίδιος στοιχεία για την επιλογή των συνθέσεων του αποψινού προγράμματος, λέει: «Η μουσική είναι υπέροχη, από τις πιο όμορφες που έγραψε αυτός ο συνθέτης. Ο Μέντελσον συνέθεσε την Εισαγωγή όταν ήταν 17 ετών και ολοκλήρωσε το έργο, στο ίδιο πνεύμα με την Εισαγωγή, 20 χρόνια μετά. Η μετάφραση του πρωτότυπου κειμένου του Σέξπιρ στα γερμανικά είναι πανέμορφη. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα επιτυχημένο έργο, τόσο από θεατρική όσο και από μουσική άποψη».

Τα μουσικά μέρη της δεύτερης σύνθεσης, που είναι εμπνευσμένη από το ομώνυμο θεατρικό έργο του Σέξπιρ, συνδέονται και εμπλουτίζονται με αφηγηματικό κείμενο στα ελληνικά που διαβάζει επί σκηνής ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης. Τα σολιστικά μέρη για φωνή ερμηνεύουν δύο διακεκριμένες νεαρές λυρικές τραγουδίστριες: η υψίφωνος Φλόρε φαν Μέερσε και η μεσόφωνος Ντιάνα Χάλερ. Συμμετέχει η Capella Nacional de Catalunya, η πρώτη πλήρως επαγγελματική χορωδία της Καταλονίας που εξειδικεύεται στην ιστορικά τεκμηριωμένη ερμηνεία.

—

♦ Πληροφορίες: Μέγαρο Μουσικής Αθηνών - Αίθουσα Χρήστος Λαμπράκης, στις 8.30 μ.μ. Εισιτήρια 12-65 €, 210 72 82 333, megaron.gr