Τα 80χρονα από τη συντριβή του φασισμού πέρασαν με τους νικητές του 1945 και πρώην συμμάχους πιο διαιρεμένους και αντιτιθέμενους από ποτέ. Επί της ουσίας, ευρισκόμενους κυριολεκτικά σε εμπόλεμη κατάσταση στο μέτωπο της Ουκρανίας εδώ και τρία χρόνια, όπου ο «δι’ αντιπροσώπων πόλεμος» των πρώτων μηνών μετά τη ρωσική εισβολή έχει εξελιχθεί σε έναν άμεσο στρατιωτικό ανταγωνισμό μεταξύ Δύσης και Ρωσίας, μια δυσοίωνη προοικονομία ενός Γ’ Παγκόσμιου Πολέμου με επίκεντρο ξανά την Ευρώπη. Με την ηγεσία των ΗΠΑ να εναλλάσσεται διαρκώς στους ρόλους του ειρηνοποιού και του πυροκροτητή της σύρραξης, την Ε.Ε. να βυθίζεται όλο και βαθύτερα σε μια υβριδική μιλιταριστική μετάλλαξη και την Ελλάδα να απορροφάται χωρίς την παραμικρή αντίσταση σε αυτήν, η σημασία της ιστορικής μνήμης, της υπεράσπισής της από τερατώδεις «αναθεωρήσεις», της αποτίμησης της αντιφασιστικής νίκης και της ελληνικής συμβολής σε αυτήν παραμένει τεράστια.
Σε αυτήν την προσπάθεια, τα «Τετράδια» (πολιτικού διαλόγου, έρευνας και κριτικής), τα οποία με την επιμονή των Εκδόσεων Στοχαστής και του ακάματου Λουκά Αξελού συμπληρώνουν 45 χρόνια έκδοσης, συμβάλλουν με ένα «επικό» διπλό τεύχος άνω των 300 σελίδων (τεύχη 90 και 91, Φθινόπωρο 2025 - Ανοιξη 2026). «1945-2025: Αφιέρωμα στα 80 χρόνια από τη συντριβή του φασισμού» είναι ο τίτλος του διπλού τεύχους, στο οποίο μετράμε τη συνδρομή είκοσι ιστορικών, ερευνητών, συγγραφέων, δημοσιογράφων. Αλφαβητικά, γράφουν οι: Αλεξάτος Γιώργος, Αλευρομάγειρος Δημήτρης, Αξελός Λουκάς, Βατάκης Παντελής, Δεληολάνης Δημήτρης, Δημάκας Θανάσης, Δρόσος Διονύσιος, Καλογεράκης Γεώργιος, Κοντογιώργης Γιώργος, Κούρτης Δημήτριος, Λαγός Κώστας, Λάζου Βασιλική, Λιόσης Βασίλης, Λυμπεράτος Μιχάλης, Μανουσάκης Βασίλης, Μηταφίδης Τριαντάφυλλος, Ρουμπάνης Γρηγόρης, Σκαλιδάκης Γιάννης, Συγγελάκης Μένιος, Χαρβαλιάς Γιώργος.
Το τεύχος 90-91, πέρα από το Αφιέρωμα στα 80χρονα από τη συντριβή του φασισμού, συμπληρώνεται από δύο κείμενα για τα 70 χρόνια από την έναρξη του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα στην Κύπρο (1955) και τα 50 χρόνια από την τουρκική εισβολή (1974), καθώς και ένα εκτενές κριτικό δοκίμιο των Ηλία Νικολόπουλου και Ιριδος Νικολοπούλου με τίτλο «Το διεθνές εμπόριο και οι αιτίες ύπαρξης και ανάπτυξής του».
Το αφιέρωμα των «Τετραδίων» στα 80χρονα της αντιφασιστικής νίκης, παρότι δεν του λείπουν κείμενα για τη διεθνή διάστασή της και για τις επιβιώσεις του φασισμού στη σύγχρονη Ακροδεξιά, δεν κρύβει την επιλογή του στο να φωτίσει κυρίως την ελληνική διάσταση της νίκης, τον χαρακτήρα της γερμανικής κατοχής και της Εθνικής Αντίστασης και τη σημασία της επιμονής στη διεκδίκηση των γερμανικών αποζημιώσεων. Τον συντονισμό της έκδοσης είχαν ο Λουκάς Αξελός και ο Μένιος Συγγελάκης.
Από το εισαγωγικό σημείωμα της έκδοσης προδημοσιεύουμε ένα απόσπασμα που δηλώνει ξεκάθαρα και με ειλικρίνεια τις ερευνητικές και ιδεολογικές προθέσεις να αντιμετωπίσει αναθεωρητισμούς της ιστορικής καταγραφής από κάθε πλευρά του ιδεολογικού φάσματος.
Η αξία του παλλαϊκού, πανεθνικού αγώνα κατά του φασισμού
*Απόσπασμα από το εισαγωγικό σημείωμα στο πολυσέλιδο αφιέρωμα των «Τετραδίων» στα 80χρονα από την αντιφασιστική νίκη:
(...) Αυτό το μέγα γεγονός [η αντιφασιστική νίκη και η αντίσταση], τόσο σε εθνικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο, υφίσταται εδώ και καιρό μια πρωτοφανή επίθεση, έναν –κατά κυριολεξίαν– εξανδραποδισμό. Οντας από τους πρώτους στον αντιφασιστικό αγώνα, ο Μανώλης Γλέζος έγκαιρα εντόπισε το γεγονός σημειώνοντας χαρακτηριστικά:
«Η συστηματική διαστρέβλωση της ισάξιας με το ’21, Εθνικής Ανάτασης στη διάρκεια του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου έχει γίνει κανόνας για τους εχθρούς της Εθνικής Αντίστασης. Η παραπληροφόρηση που δημιουργήθηκε, αλλά και η διαστρέβλωση η οποία επινοήθηκε για να συκοφαντηθεί η Εθνική Αντίσταση, είναι άνευ προηγουμένου. Η διάσταση και η αντιστροφή ακόμη σημαίνοντος-σημαινομένου των λεκτικών συμβόλων τα οποία χρησιμοποιήθηκαν, ξεπερνάει κάθε όριο. Οι αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης βαφτίζονταν από τον κατακτητή και τους συνεργάτες του, ως εχθροί... του έθνους τους και προδότες... της πατρίδας τους. Οι ίδιοι ακριβώς χαρακτηρισμοί χρησιμοποιήθηκαν για τους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης και μετά την Απελευθέρωση, για να διωχθούν οι δημιουργοί της και η ίδια η Εθνική Αντίσταση».
Η ιδεολογική αυτή επίθεση έχει πάρει πολύ ευρύτερη από την νομιζόμενη διάσταση. Τηλεοπτικά σήριαλ, ραδιοφωνικές εκπομπές, διαρκείς και στημένες παρεμβάσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, και κινηματογραφικές ταινίες με «καλούς Αυστριακούς», αλλά και ημερίδες και βιβλία ιστορίας αριστερών υποτίθεται συγγραφέων που γίνονται μάλιστα και bestseller, επιτυγχάνουν το «θαύμα». Το να βαπτιστεί η γερμανική Κατοχή, ελληνική Κατοχή. Εξοχα. Οι Ελληνες βρήκαν την απάντηση στο πρόβλημα της Κατοχής και εκ δεξιών και τώρα πια και εξ ευωνύμων. Ο εν προκειμένω συνδυασμός είναι αξεπέραστος. Για το μεν δεξιό αναθεωρητικό ρεύμα, η Κατοχή ήταν η περίοδος που η Ελλάδα στέναζε υπό τον ζυγό των κομμουνιστών, για δε το μεταμοντέρνο «αριστερό» αναθεωρητικό ρεύμα, η κατοχική εξουσία δεν ασκήθηκε όπως η ιστορία αδρά αποτύπωσε, από τους Γερμανούς, Ιταλούς και Βούλγαρους φασίστες, αλλά από τους δικούς μας δωσίλογους και τα «πολυπληθή» τάγματα ασφαλείας.
(...) Και το αφιέρωμα αυτό εντάσσεται, όπως και τα προηγούμενα στον επιστημονικό, πολιτικό και αξιακό αγώνα που τα «Τετράδια», σταθερά από το 1980 επιχειρούν. Εχει την σημασία του να τονιστεί ότι εδώ και χρόνια τα «Τετράδια» είναι ίσως το μόνο κυκλοφορούν έντυπο, που επί μισόν περίπου αιώνα έχει ανοίξει έναν σταθερό διμέτωπο αγώνα τόσο στον σε επιθετική φάση ευρισκόμενο νεοταξικό νεοφιλελευθερισμό, όσο και στην αναδυόμενη μεταμορφισμένη, πρώην ιστορική Αριστερά και νυν νέα κοινωνική Δεξιά με αριστερά επιχρίσματα δικαιωματικού χαρακτήρα, καταδεικνύοντας με συγκεκριμένες αναλύσεις και παρεμβάσεις το εθελόδουλο, ταξικά ιδιοτελές και επιστημονικά σαθρό συνολικά οικοδόμημά τους.
(...) Σε αυτήν ακριβώς την κατεύθυνση βρίσκεται και το παρόν Αφιέρωμα που επικεντρώνεται στην αξία του πανεθνικού-παλλαϊκού αγώνα ενάντια στον Φασισμό. Τα «Τετράδια» δεν θα κουραστούν να επαναλαμβάνουν ότι η κύρια αντίθεση της συγκεκριμένης περιόδου είναι ανάμεσα στην υποτέλεια/εξάρτηση και την εθνική ανεξαρτησία, ότι ο ταξικός αγώνας χωρίς εθνικοανεξαρτησιακό περιεχόμενο είναι μια απάτη, ή στην καλύτερη περίπτωση μια αυταπάτη, ότι οι δυνάμεις της κοινωνικής χειραφέτησης, το σύνολο των υποτελών τάξεων, ιδιαίτερα στον ευρωπαϊκό Νότο, μπορούν να παρέμβουν αποτελεσματικά κατ’ αρχήν μόνο στα πλαίσια του εθνικού τους χώρου, χώρου επί του οποίου συγκροτούνται οι υλικοί όροι της ύπαρξής τους, αλλά και χώρου όπου χωρίς να διαχέονται «στην απεραντοσύνη των στόχων τους», συγκεντρώνουν την μέγιστη δύναμη πυρός.
Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.
Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.
Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.
Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.
Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας