Ο Φράνκο Μπεράρντι «Μπίφο» αποτελεί έναν πολυσήμαντο πολιτικό διανοούμενο ο οποίος μας δίνει τα εργαλεία για να δούμε πώς μπορούμε να επιλύσουμε (και όχι να παρατηρήσουμε) τα προβλήματα της μετανεωτερικής εποχή μας. Μέσα από ένα «αυτονομιστικό» μανιφέστο του για τους σημερινούς ασταθείς καιρούς ο Φράνκο Μπεράρντι «Μπίφο» βγάζει μια κραυγή αγωνίας μπροστά στην καταστροφική και ανεπανόρθωτη κρίση που έχει δημιουργήσει ο νεοφιλελευθερισμός και ο χρηματοπιστωτικός αλυτρωτισμός σε όλο τον κόσμο. Υποστηρίζει ότι η έννοια της οικονομικής ανάκαμψης είναι η πλήρης μυθολογία της μετανεωτερικής εποχής μας.
Σήμερα η ίδια η κοινωνία καλείται είτε να ακολουθήσει τις συνταγές και τις «διασώσεις» που απαιτούνται από την οικονομική διαχείριση και το χρηματοπιστωτικό σύστημα εις βάρος της κοινωνικής ευτυχίας, του πολιτισμού και του δημόσιου αγαθού ή να αναζητήσει -θα πει ο Μπεράρντι- μια εναλλακτική λύση που θα ανατρέψει τα δεδομένα της οικονομικής κατοχής. Για τον Μπεράρντι αυτή η εναλλακτική λύση έγκειται στην κατανόηση της τρέχουσας κρίσης ως κάτι περισσότερο από μια οικονομική κρίση. Πρόκειται θα μας πει για μια κρίση του κοινωνικού φαντασιακού. Μέσα από το μανιφέστο του (2021) καταγγέλλει την ιδέα της ανάπτυξης και την έννοια του χρέους ως δύο πρωταρχικά γλωσσικά μέσα του χρηματοπιστωτικού συστήματος τα οποία χρησιμοποιούνται για τον χειρισμό της κοινωνίας.
Σε πολλά ο Μπεράρντι, κυρίως εκεί όπου αναφέρεται στη γλώσσα ως κυριαρχία, βοηθείται από τις αναλύσεις του Ρολάν Μπαρτ όταν εκείνος έγραφε ότι «όλοι οι επίσημοι θεσμοί της γλώσσας είναι μηχανισμοί επανάληψης. Το σχολείο, η πληροφόρηση, η δημοσιότητα, επαναλαμβάνουν την ίδια τομή, την ίδια σημασία, συχνά ακόμη και τις ίδιες λέξεις. Ετσι το στερεότυπο γίνεται ένα πολιτικό γεγονός, μια κυρίαρχη μορφή εξουσίας».
Ο Μπεράρντι κάνει έκκληση για αντίσταση στη λατρεία της «ενέργειας» της κεφαλαιοχρηματιστηριακής κυκλοφορίας από την οποία εξαρτάται η σημερινή οικονομική ελεύθερη-κυμαινόμενη αγορά. Ολο αυτό που ισχύει σήμερα αποτελεί μια ενέργεια γλωσσικής κυριαρχίας και σημειολογίας, συμβόλων και συστήματος κυκλοφορίας σημαινόντων. Η κυρίαρχη γλώσσα δημιουργεί μια εσφαλμένη κεντροθέτηση του νοήματος.
Παράλληλα ο Μπεράρντι αναλύει τις σύγχρονες αλλαγές που συμβαίνουν στην αισθητική και τη συναισθηματική μας ευαισθησία. Αλλαγές των εσωτερικών τόπων της υποκειμενικότητας η οποία κινείται και δομείται στη σημειο-καπιταλιστική κοινωνία. Αυτές είναι οι εμπειρίες του χρόνου μας, η ευαισθησία μας, ο τρόπος που συνδεόμαστε μεταξύ μας και η ικανότητά μας να φανταστούμε ένα μέλλον. Ομως ο παρασιτισμός και η «φρακτοποίηση» της εργασίας κατά τον Μπεράρντι έχουν προκαλέσει μια βαθιά μετάλλαξη στην ψυχόσφαιρά μας και αυτό μπορεί να διαπιστωθεί με την άνοδο των ψυχοπαθολογιών, όπως για παράδειγμα οι τραυματικές διαταραχές άγχους, ο αυτισμός, ο πανικός και η διαταραχή έλλειψης προσοχής. Ο Μπεράρντι καταγράφει την αισθητική γενεαλογία της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης και δείχνει έτσι πώς φτάσαμε σ’ ένα σημείο τόσο περίπλοκο μέσα από τις σημειωτικές ροές που δεν μπορούμε πλέον να επεξεργαστούμε ελέγχοντας τα υπερβολικά ρεύματα της πληροφόρησης. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα φαινόμενο σμήνους που μας κυβερνά, θα πει ο Μπεράρντι.
Η κρίση διέρχεται, σύμφωνα με τον Μπεράρντι, από τον σημειο-πολιτισμό, ο οποίος διεισδύει παντού μ’ ένα εκλαϊκευτικό λογικό σκεπτικό, μ’ ένα νοσηρό συναίσθημα διαπερνώντας το συλλογικό ασυνείδητο, την κουλτούρα και την ευαισθησία. Το κεφάλαιο κατάφερε να ξεπεράσει τον δυϊσμό σώματος και ψυχής δημιουργώντας έτσι ένα εργατικό δυναμικό το οποίο ελέγχεται πλήρως. Το σώμα, η ψυχή, η γλώσσα, η διασκέδαση του σύγχρονου υποκειμένου κινητοποιούνται πλέον προς όφελος του κεφαλαίου.
*Καθηγητής Πολιτικής και Κοινωνικής Φιλοσοφίας
Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.
Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.
Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.
Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.
Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας