Τα νέα τείχη της Ευρώπης

Δύο γεγονότα που συνέπεσαν χρονικά με τον εορτασμό της 25ης επετείου από την πτώση του Τείχους του Βερολίνου λειτουργούν, αν τα εξετάσουμε συνδυαστικά, ως μια καλή ένδειξη του τι δεν πάει καλά στην Ευρώπη σήμερα.

Το πρώτο είναι οι αποκαλύψεις των LuxLeaks, από τις οποίες προκύπτει ότι το Λουξεμβούργο έγινε τα τελευταία 20 χρόνια, μέσω ενός πλέγματος συμφωνιών, καταφύγιο φοροαποφυγής εκατοντάδων μεγάλων εταιρειών, μεταξύ των οποίων και ελληνικές. Τη στιγμή που τα φορολογικά έσοδα του ελληνικού κράτους κατακρημνίζονται και όσοι δεν έχουν την πολυτέλεια να απολαμβάνουν τα φορολογικά προνόμια του Μεγάλου Δουκάτου ή άλλων παρόμοιων φορολογικών καταφυγίων καλούνται να σηκώσουν ένα υπέρογκο και ασύμμετρο φορολογικό βάρος. Εδώ, λοιπόν, παρατηρεί κανείς μια πρακτική δύο μέτρων και δύο σταθμών, η οποία, ιδίως όταν εφαρμόζεται μεταξύ, υποτίθεται, εταίρων, χαρακτηρίζεται από υποκρισία.

Πρωθυπουργός και υπουργός Οικονομικών του Λουξεμβούργου κατά το επίμαχο διάστημα ήταν ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, τέως πρόεδρος του Eurogroup και νυν της Επιτροπής. Δεν μπορεί να μη θυμάται κανείς ότι ο κ. Γιούνκερ είχε εγκαινιάσει την ελληνική οδύσσεια που ακόμα βιώνουμε με την περίφημη φράση «the party is over». Και δεν μπορεί να μη σχολιάσει ότι το πάρτι μπορεί να τελείωσε άδοξα στην Ελλάδα, στην πατρίδα όμως του κ. Γιούνκερ συνεχίστηκε αμείωτο για αρκετό καιρό ακόμα.

Το δεύτερο γεγονός είναι ακόμα πιο εντυπωσιακό και ενδεικτικό του εξωθεσμικού κατήφορου στον οποίο κατρακυλά η Ευρώπη. Πρόκειται για τις αποκαλύψεις του πρώην υπουργού Οικονομικών των ΗΠΑ Τίμοθι Γκάιτνερ, σύμφωνα με τον οποίο οι Ευρωπαίοι εταίροι είχαν, από την αρχή της κρίσης, την αντίληψη ότι η Ελλάδα έπρεπε να συντριβεί, ως τιμωρία για τις αμαρτίες της και για παραδειγματισμό. Και πράγματι, από όλες τις χώρες που υπέστησαν τη δοκιμασία της «δημοσιονομικής προσαρμογής», η Ελλάδα ήταν η μόνη που, κυριολεκτικά, συνετρίβη. Τώρα, αν αυτή την προσέγγιση κάποιοι -και εντός των τειχών- επιμένουν να την αποκαλούν «ευρωπαϊκή αλληλεγγύη», έχει καλώς. Πέρα, όμως, από την ακραία πουριτανική και τιμωρητική διάθεση ευρωπαϊκών κρατών που, υποτίθεται, είναι φίλοι και ισότιμοι εταίροι, ο κ. Γκάιτνερ αποκάλυψε, επίσης, ότι στην Ευρώπη του 21ου αιώνα είναι δυνατόν και συνέβη να πέφτουν παρασκηνιακά εκλεγμένες κυβερνήσεις, αν χρειαστεί, για να αντικατασταθούν με άλλες, «ειδικού σκοπού» που κρίνονται καλύτερες όχι από τους λαούς των εν λόγω χωρών, αλλά από εξωτερικούς παράγοντες. Και εδώ, όμως, ο κ. Γκάιτνερ δεν αποκαλύπτει, αλλά μάλλον επιβεβαιώνει κάτι που είχαμε υποψιαστεί ήδη. Αλλωστε, προ μηνών το ίδιο είχαν αποκαλύψει με ντοκουμέντα οι «Financial Times», τόσο για την περίπτωση της Ιταλίας όσο και για την περίπτωση της Ελλάδας.

Το σημαντικότερο, ίσως: Ο κ. Γκάιτνερ επισημαίνει ότι η όλη στάση της Ευρώπης στη μεγαλύτερη κρίση της από το τέλος του Πολέμου δεν ήταν, απλά, αψυχολόγητη και εκδικητική. Ηταν θεμελιωδώς ηλίθια. Δεν υπάρχει περίπτωση να μην το πληρώσει ακριβά η Ευρώπη αυτό.

Και κάτι ακόμα: Ο κ. Γκάιτνερ αποκάλυψε ότι στην Ευρώπη ρίχνουμε εκλεγμένες κυβερνήσεις, αν χρειαστεί, αν είναι ενοχλητικές και ανεβάζουμε άλλες, που εμείς θεωρούμε καλύτερες. Αυτό που μένει ως συμπέρασμα από τα ανωτέρω είναι ότι η πτώση του Τείχους του Βερολίνου γιορτάζεται, ακριβώς τη στιγμή που στην Ευρώπη υψώνονται νέα τείχη, αόρατα μεν, αλλά εξίσου διχαστικά και ενδεχομένως ακόμη πιο επικίνδυνα για το μέλλον της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Αυτή τη φορά, τείχη όχι ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση, αλλά ανάμεσα σε Βορρά και Νότο. Τείχη που χωρίζουν και διευρύνουν το χάσμα της ανισορροπίας και των ανισοτήτων όχι μόνο μεταξύ κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ενωσης, αλλά και οριζοντίως, μέσα στις ευρωπαϊκές κοινωνίες, μεταξύ πλουσίων και φτωχών, ολίγων προνομιούχων και πολλών περιθωριοποιημένων. Τείχη ανάμεσα στα κέντρα λήψης αποφάσεων στις Βρυξέλλες ή στις εθνικές πρωτεύουσες και στους ευρωπαϊκούς λαούς. Τέλος, τείχη -αυτή τη φορά όχι αόρατα, αλλά χειροπιαστά και μάλιστα με τον τραγικότερο τρόπο- ανάμεσα στην Ευρώπη-φρούριο και στις εκατοντάδες χιλιάδες οικονομικών μεταναστών και προσφύγων που αναζητούν στη Γηραιά Ηπειρο άσυλο, ασφάλεια, δικαιοσύνη και μια καλύτερη μοίρα.

Το εάν αυτά τα νέα τείχη της Ευρώπης υψώνονται λόγω κοντόφθαλμης αβελτηρίας συγκεκριμένων ευρωπαϊκών ηγεσιών ή -όπως τελικά προκύπτει- σκοπίμως και συνειδητά είναι ζήτημα δευτερεύον. Η ύπαρξη και η διατήρησή τους συνιστά απειλή όχι μόνο για τη δημοκρατία, αλλά και για την ίδια την ειρήνη στην ευρωπαϊκή ήπειρο, μακροπρόθεσμα. Από ένα σημείο και πέρα, η άγνοια και η σιωπή μεταφράζονται σε συνενοχή. Πρέπει να τα γκρεμίσουμε.

* Δικηγόρος, δρ Νομικής του Πανεπιστημίου Αθηνών και κάτοχος LL.M από το London School of Economics