Η μελαγχολία της μακράς μαθητείας

Για πρώτη φορά στα χρονικά, μια δημόσια κηδεία -του Διονύση Σαββόπουλου- παίχτηκε σαν μισό «Ολαρία» του και μετατράπηκε σε κυβερνητικό σόου. Το σκηνικό της θύμιζε τάξη Δημοτικού που το κύριο χαρακτηριστικό της ήταν το απουσιολόγιο και όχι το μάθημα· όχι η παραμυθία ή το συμπέρασμα. Συνεχίστηκαν οι κυβερνητικές επιδείξεις και οι προσπάθειες για επιτυχίες εκεί που δεν υπάρχουν. Συνεχίστηκαν οι εμμονές της αντιπολίτευσης και οι αδυναμίες άρθρωσης ενός δημοκρατικού πολιτικού πλαισίου, οραματικού, συλλογικού και αλληλέγγυου. Στο δημόσιο «πλούσιο» μενού κυριάρχησε η απουσία ενός εθνικού λόγου που να αφουγκράζεται το παγκόσμιο. Ο καταγγελτικός λόγος, ένθεν κακείθεν, κατίσχυσε ως άρνηση του ορθού λόγου και ως πύκνωση πολιτικών και κοινωνικών αδιεξόδων. Μελαγχολία των θεσμών στον μακρό χρόνο.

Ποια είναι τα στοιχεία της μελαγχολίας; Η Eurostat αποτυπώνει μια χώρα που υπολείπεται του ευρωπαϊκού μέσου όρου στον δείκτη ικανοποίησης από τη ζωή. Οι νότιες και ανατολικές χώρες (Ελλάδα, Βουλγαρία, Ουγγαρία) καταγράφουν τα χαμηλότερα επίπεδα – κυρίως ως προς την οικονομική κατάσταση, σε αντίθεση με τα περί «επιτυχημένης οικονομικής πολιτικής». Σίγουρα μερικοί (οι παίκτες των ολιγοπωλιακών αγορών) είναι ικανοποιημένοι. Αλλά οι πολλοί; Οι πολλοί που εξαρτώνται από τον μισθό τους, βλέπουν κρατικό πλιάτσικο και σκάνδαλα. Και τα εκατομμύρια που περνούν μπρος από τα μάτια τους, δημιουργούν την αίσθηση του subjectively poor (προκαλούν, δηλαδή, μια υποκειμενική-προσωπική αντίληψη για τη φτώχεια τους η οποία δεν βασίζεται σε αντικειμενικές μετρήσεις), δίχως ωστόσο να παύει να αποτελεί ένα μέτρο. Και το 66,8% της Eurostat για την Ελλάδα είναι τόσο φευγάτο, σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (17,4), που επιτρέπει να δούμε ασφαλώς ότι οι περισσότεροι από αυτούς είναι όντως φτωχοί και δεν νομίζουν απλώς ότι είναι φτωχοί. Μόνο η κυβέρνηση δεν το βλέπει.

Εν τω μεταξύ, όλοι –μα όλοι– οι μελετητές της φτώχειας, οι φιλελεύθεροι οικονομολόγοι του ΟΗΕ, όπως ο Τζέφρι Σακς, η Νταμπίζα Μόγιο κ.ά., συγκλίνουν στην άποψη ότι η σημαντικότερη αιτία της φτώχειας είναι… η φτώχεια. Αλλά κατά τον κ. Γεωργιάδη, «τα απόλυτα ποσά που δίνονται τώρα είναι μεγαλύτερα γιατί αυξήθηκε το ΑΕΠ. Τι να κάνουμε που οι Ελληνες έγιναν πλουσιότεροι επί Μητσοτάκη. Ψήφισαν Μητσοτάκη, έγιναν πλουσιότεροι, αυξήθηκε το ΑΕΠ και θα τον ξαναψηφίσουν για να γίνουν ακόμα πιο πλούσιοι».

Αλλά γιατί δεν επαληθεύονται οι προβλέψεις για τον ανταγωνισμό και τις χαμηλές τιμές της ελεύθερης αγοράς; Δεν επαληθεύονται, διότι ο Κωστής Χατζηδάκης διάβασε το υπόδειγμα μόνο του τέλειου ανταγωνισμού, ενώ μπροστά του έχει μια πλήρως καρτελοποιημένη, ολιγοπωλιακή οικονομία (τράπεζες, ενέργεια, σουπερμάρκετ, υγεία, επικοινωνίες, τηλεόραση, ΜΜΕ κ.λπ.).

Η μελαγχολία της μακράς μαθητείας στην αποτυχία έγκειται στη στρέβλωση των βασικών αρχών και της συμβατικής σοφίας, όπως ενορχηστρώνεται από την κυβέρνηση. Ο πατέρας του φιλελευθερισμού, ο Ανταμ Σμιθ, θα έμενε κατάπληκτος ακούγοντας τον πρωθυπουργό, τον Γεωργιάδη ή τον Χατζηδάκη και τους διευθυντές των μεγάλων εταιρειών να αυτοθαυμάζονται, εν ονόματί του, για το πάρτι. Και αυτοί –όπως είχε σχολιάσει παλιότερα ο οικονομολόγος Τζον Κένεθ Γκαλμπρέιθ– με τη σειρά τους θα ανατρίχιαζαν όταν θα άκουγαν τον Σμιθ (από τη θέση του προφήτη) να λέει πως οι επιχειρήσεις τους δεν θα έπρεπε να υπάρχουν, έτσι όπως υπάρχουν. Από την άλλη, η μελαγχολία της μακράς μαθητείας που αφορά την Αριστερά, συνδέεται με την αδυναμία της να ενωθεί, να δει την πραγματικότητα και ν’ αρθρώσει ενιαίο λόγο για το κράτος και την αγορά που να εμπνέει σιγουριά και αισιοδοξία – και όχι δογματίλα, απαράτ κι εγωισμούς. Θυμηθείτε τον Μαρξ και τη φράση του: «Το μόνο που ξέρω, είναι ότι δεν είμαι μαρξιστής»!

Η αλήθεια είναι πικρή. Οι νοητικές κατασκευές και οι ακροδεξιές κορόνες δεν συνιστούν πολιτική, ούτε προσπάθεια ανασυγκρότησης. Το «μάθαμε και θα διορθωθούμε» δεν ισχύει. Ακόμα κι όταν ένα παραπλανητικό επιχείρημα έχει ψήγματα αλήθειας, δεν μπορεί να συντηρήσει το ψέμα με το οποίο –για πολλοστή φορά– θέλεις να εξαπατήσεις τους συμπολίτες σου. Η Χάνα Αρεντ ήταν μάλλον ξεκάθαρη: «Το πρόβλημα με το ψέμα και την εξαπάτηση… εξαρτάται εξ ολοκλήρου από μια σαφή αντίληψη της αλήθειας που ο ψεύτης και ο απατεώνας επιθυμούν να αποκρύψουν». Τι φίδια, άραγε, να ζώνουν τους πολίτες που προτιμάνε το «χάος» και τον «κανένα»;