Η αύξηση του δημόσιου χρέους στην Ευρώπη και η επιδείνωση της «δημοσιονομικής κρίσης» των κρατών της, ως συνέπεια της παγωμένης οικονομίας, καθώς και η ακραία «ευαλωτότητα» των κοινωνιών, που καθοδηγείται από μια ενιαία λογική (εκείνη της αυτορυθμιζόμενης αγοράς) όσο ποτέ άλλοτε, καταδεικνύουν πώς ο καπιταλισμός έχει φτάσει σε ένα «σημείο χωρίς επιστροφή». Και για να αποφύγει την κατάρρευση, ο σύγχρονος καπιταλιστικός «Πρωτέας» αποφασίζει να ξεκινήσει ακόμη μια μεταμόρφωση, σε τρία επίπεδα: στην παραγωγή, στη σχέση με τη φύση και στο ανθρώπινο κεφάλαιο. Και όλα αυτά επειδή ο «καπιταλισμός DVR» (ψηφιακός, πράσινος, υπεύθυνος) στις προκλήσεις της εποχής μας ορίζεται όλο και περισσότερο από μια «εντροπική» ροή τεχνολογιών, εξωτερικοτήτων και ανισοτήτων, που ταυτόχρονα διεγείρουν τη φαντασία, αλλά και απειλούν την ίδια την εξέλιξή του.
Η σημερινή παγκόσμια συζήτηση επικεντρώνεται σε μεγάλο βαθμό στις «μορφές» αυτού του καπιταλισμού, σχεδόν σαν να επιβεβαιώνει ομόφωνα την αμετάβλητη ουσία του. Πολιτικός καπιταλισμός, καπιταλισμός επιτήρησης, ανθρώπινος καπιταλισμός, προοδευτικός καπιταλισμός αποτελούν τύπους που προσπαθούν να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε τα σύγχρονα χαρακτηριστικά και τις προσδοκίες της νέας εποχής αλλά και τις τάσεις της.
«Ο καπιταλισμός κυβερνά τον κόσμο», έγραψε ο Μπράνκο Μιλάνοβιτς στο Foreign Affairs, καθώς εξέταζε δύο μοντέλα -αυτό των Ηνωμένων Πολιτειών και εκείνο της Κίνας- που διεκδικούν την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία. Και τι γίνεται με την Ευρώπη; Σ’ αυτή την κατάσταση, η Ευρώπη φαίνεται αναγκασμένη να επιδιώξει την καλύτερη εκδοχή του εαυτού της σε επίπεδο ανταγωνισμού. Να γίνει δηλαδή η Ευρωπαϊκή Ενωση πιο πράσινη, πιο υψηλής τεχνολογίας και επίσης μια «κανονιστική δύναμη». Είναι όμως η Ευρώπη έτοιμη να διορθώσει τις στρεβλώσεις του τεχνοπολιτικού ανταγωνισμού μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας; Αυτά είναι ερωτήματα τα οποία ίσως θα έπρεπε να ληφθούν υπόψη για να καθοριστεί εάν ο «καπιταλισμός DVR» είναι το μοντέλο στο οποίο στοχεύουν αυτές οι τρεις δυνάμεις (ΗΠΑ, Κίνα, Ε.Ε.) και κατά πόσο είναι εφικτό το συγκεκριμένο μοντέλο.
Στην ψηφιακή εποχή, η εργασία και η παραγωγή τείνουν να συγκλίνουν ολοένα και περισσότερο, όπως επίσης συγκλίνουν οι καταναλωτές με τους παραγωγούς. Και η προϋπόθεση των συγκλίσεων είναι η συλλογή δεδομένων, τα οποία μπορούν να εξαχθούν, να συλλεχθούν, να υποστούν επεξεργασία, να μετατραπούν σαν να ήταν υδρογονάνθρακες. Τα δεδομένα σήμερα αποτελούν «το νέο πετρέλαιο του 21ου αιώνα». Που σημαίνει ότι ο κίνδυνος για την ευημερία των δημοκρατιών μας θα είναι η ρύπανση που θα μπορούσε να προκαλέσει η αχαλίνωτη εκμετάλλευση των δεδομένων μας (τα οποία δεν είναι τίποτα περισσότερο από τα υπολείμματα της ψηφιακής μας διάστασης) χωρίς επαρκή προστασία. Επίσης σήμερα συντελείται μια μεταβαλλόμενη σχέση μεταξύ εργασίας και παραγωγής που προκαλεί η ψηφιακή επανάσταση, ικανή να αλλάξει τα ίδια τα θεμέλια της σύγχρονης κοινωνίας και να μας οδηγήσει από το εργοστάσιο στην πλατφόρμα. Αλλάζει τη σχέση μεταξύ χώρου και χρόνου, καθιστώντας τον δεύτερο λιγότερο υποκείμενο στους περιορισμούς του πρώτου.
Η δεύτερη πτυχή που επισημαίνεται είναι η ανάληψη ευθύνης για τις αλλαγές στο «turbo-finance», αυτό που επικρίθηκε μετά τη «Μεγάλη Υφεση» και το οποίο αναδεικνύει τις κραυγαλέες ανισορροπίες στην κατανομή του πλούτου που δημιούργησε ο σύγχρονος καπιταλισμός. Αυτά τα ρήγματα είναι εμφανή σήμερα. Οσο όμως και αν θέλουν κάποιοι να βλέπουν τον σύγχρονο Πρωτέα (μετανεωτερικός καπιταλισμός) να ανταποκρίνεται σε μια διαρκή ανάγκη στην ανθρώπινη ιστορία, αυτό δεν φαίνεται εφικτό.
*Καθηγητής Πολιτικής και Κοινωνικής Φιλοσοφίας
Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.
Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.
Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.
Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.
Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας