«Απαγορεύεται» να αναπτυχθείς (εν ονόματι της ανάπτυξης)

Η Ελλάδα ήταν για πολλές δεκαετίες το μπακάλικο, το μανάβικο, το κουρείο και το «κατάστημα νεωτερισμών» στο μικρό χωριό ή στη γειτονιά της κωμόπολης, εκεί όπου είχε πάντα ζωή, ενίοτε ένα σινεμά ή ένα θέατρο. Τα χωριά ερήμωσαν επειδή τα μικρά μαγαζιά έκλεισαν και οι περισσότεροι πήγαν υπάλληλοι σε ξενοδοχεία και στην πόλη, σε γραφεία και πολυκαταστήματα. Παντού τα μικρά μαγαζάκια δεν αντέχουν με τερματικά και λογισμικά, με συνεχή έξοδα και βία (βίο) ψηφιοποίησης, όπως έγραψα παλιότερα. Και αυτό δεν καλείται εκσυγχρονισμός ή ανάπτυξη – δεν είναι πρόοδος να μην μπορεί μια οικογένεια να κρατήσει ένα μαγαζί, ένα μικρό επιχειρηματικό ιστορικό.

Η χώρα μαραζώνει, ενώ περνά φαινομενικά καλά ο πληθυσμός της. Αυτό το μαράζι θα το βρει μπροστά της σύντομα η γενιά των 15-20 ετών, πιστέψτε με, όταν θα αναγκαστεί να γυρίσει από τα πανεπιστήμια των μεγάλων πόλεων στη θαλπωρή του οικογενειακού σπιτιού που χτίστηκε πριν από δύο και τρεις γενιές στο χωριό ή σε μια συνοικία αστική. Ειδικά τα παιδιά ως φοιτητές εξωτερικού, όπου η ζωή γίνεται πανάκριβη και οι μισθοί είναι χαμηλοί για να επιβιώσεις εκεί. Διαβάστε την τεκμηριωμένη ανάλυση του Πάνου Κοσμά γενικότερα για τη μικρομεσαία επιχείρηση: «Η συγκέντρωση της αγοράς συχνά δικαιολογείται με το επιχείρημα ότι “οι μεγάλοι φέρνουν δουλειές”. Πρόκειται για έναν μύθο που καταρρέει μπροστά στην πραγματικότητα. Το αποτέλεσμα είναι η σταδιακή εξαφάνιση των μικρών και μεσαίων. Και μαζί με αυτές, χάνεται και ο κοινωνικός ιστός» (https://www.efsyn.gr/oikonomia/elliniki-oikonomia/486540_o-thanatos-tis-epiheirimatikis-marida).

Οι φανατικοί του δαρβινισμού των αγορών και της οικονομίας μιλάνε για τον παγκόσμιο «αναγκαίο πόνο προσαρμογής». Μόνο που δεν μας εξηγούν ότι αυτός ο πόνος δεν χρειάζεται να αφορά όσους δεν μπορούν να τον αντέξουν. Η βολική εξήγηση είναι ότι οι μικρομεσαίοι κατέρρευσαν επειδή δεν αντέχουν τη νομιμότητα, δηλαδή φοροδιέφευγαν πριν από τα POS και τις κάρτες, πριν από το myData και τα έξοδα ψηφιοποίησης των μαγαζιών και των γραφείων τους.

Αλλά κάποιοι ξέρουμε τα μεγέθη: ξέρουμε τι σημαίνει φοροδιαφυγή ολιγοπωλίων και πώς αυτή συγκρίνεται ανέκαθεν με εκείνη των μικρομεσαίων. Στην Ελλάδα κυριαρχούσαν οι οικογενειακές επιχειρήσεις και υποτίθεται ότι κυριαρχούσε και η φοροδιαφυγή αυτών των επιχειρήσεων.

Δεν είναι αυτή όμως η πραγματικότητα: τα χαμένα δημόσια έσοδα από τη μεγάλη φοροδιαφυγή και το φαύλο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο κρατικής λειτουργίας, με τα υπέρογκα εξοπλιστικά και τις απευθείας αναθέσεις δημόσιων έργων σε ημέτερους, ήταν η τεράστια γάγγραινα. Και η αλήθεια είναι ότι κάθε κυβέρνηση, όσο και αν προσπαθεί να «μεγαλώσει το μέρισμα της ανάπτυξης», στο τέλος οι μισθοί δεν αυξάνονται ως πραγματικό μέγεθος, επειδή εδώ είναι που δεν εξηγείται η μεγάλη σύγχυση: δεν αυξάνονται οι μισθοί, επειδή τα κέρδη του μεγάλου κεφαλαίου –που είναι διαφορετικά από αυτά του μικρομεσαίου– δεν επανεπενδύονται σε ανθρώπινο κεφάλαιο, αλλά κατευθύνονται σε αποθησαύριση και σε εντατική απόσπαση υπεραξίας της εργασίας (για όποιον το καταλαβαίνει ή το ζει). Φυσικά, η σύγχυση επικρατεί παντού: π.χ. άλλα είναι τα κέρδη του μεγάλου κολοσσού (δείτε ρεκόρ κερδών εισηγμένων εταιρειών επί τα τρία τελευταία συναπτά έτη) και άλλο τα «οριακά» κέρδη του μικρομεσαίου, σε εποχή αχαλίνωτου πληθωρισμού, μάλιστα.

Τα μικρομάγαζα, λοιπόν, και το μικροεπιχειρείν μεθοδικά και συντεταγμένα «καταργήθηκαν» ως μη αποδοτικά, ως «αναγκαία προσαρμογή» επειδή δεν αντέχουν στον ανταγωνισμό – άρα η θεωρία «Συγχωνευόμαστε αλλιώς πεθαίνουμε» μοιάζει αποτελεσματική.

Απλά μας έμαθαν να μην αναρωτιόμαστε πλέον τα βασικά στην πολιτική οικονομία: Ποιος ορίζει τελικά το πλαίσιο ανταγωνισμού στη σύγχρονη παγκοσμιοποίηση; Το αυτόματο καπιταλιστικό ρυθμιστικό μοτίβο επιβίωσης ή το κράτος- καπιταλιστής; Ποιος διαμορφώνει τελικά τη συνθήκη της αγοράς για να μην πατάει την ταμειακή ο μικρομεσαίος; Μήπως εκείνοι που έφτιαξαν «συνθήκες», ώστε οι μεγάλοι να κρύβουν κεφαλαιακά κέρδη πίσω από… ESG δείκτες και «περιβαλλοντικά αποτυπώματα με εταιρική κοινωνική ευθύνη»; (Επειδή πολύ απλά δεν θέλουν να τους φορολογήσουν οι κυβερνήσεις ώστε να δώσουν μέρισμα των κερδών τους πίσω στις κοινωνίες;) Η «επιχειρηματική μαρίδα», που ονομάζει σωστά ο Πάνος Κοσμάς στην ανάλυσή του, αρχίζει και κατανοεί ότι «κάτι δεν λειτουργεί καλά». Και μάλλον ξέρουν πολλοί ότι καπιταλισμός σημαίνει μεταξύ άλλων και καθολική διάχυση ωφέλειας – όχι μόνο αυτοματισμός της δαρβινικής εξέλιξης.

Το πρόβλημα με τον «θάνατο του εμποράκου» είναι τελικά το πρόβλημα της αποσύνδεσης της μικροοικονομίας από τη μακροοικονομία. Είναι μάλλον εκείνο το αναμενόμενο που αποφεύγεται να διδάσκεται: ότι υπάρχει εκ των προτέρων συνθήκη ώστε ο ιδρώτας των πολλών να μην ανταμειφθεί σωστά. Και ότι τελικά κερδίζουν και ξεχωρίζουν οι «οραματιστές» και τα projects των δήθεν πρωτοπόρων. Αυτών που δήθεν προσαρμόζονται στους καιρούς, ενώ αυτό που κάνουν (οι περισσότεροι) δεν είναι παρά προσοδοθηρία ή μη παραγωγική διαχείριση της κληρονομιάς.

Διότι είναι αυτοί που επιδοτούνται μεροληπτικά και ταξικά από τα ευρωπαϊκά ταμεία και πιστώνονται χρήματα των τραπεζών – ως λίγοι και εκλεκτοί…