Το ελληνικό πολιτισμικό παράδοξο

Η Ελλάδα ήταν ο τελευταίος φάρος των πολιτισμικών αξιών προτού η Ρώμη και η συνέχειά της το Βυζάντιο καταφέρουν σχεδόν να τον σβήσουν αλλοιώνοντας αυτές τις αξίες διά της μετατροπής τους από δυναμικές έννοιες σε κατασκευές και θεάματα. Αν λοιπόν ρωτήσουμε κάποιον απλό πολίτη οποιασδήποτε χώρας τι είναι αυτό που κυρίως θυμάται από την αρχαία Ρώμη, θα μας απαντήσει ότι είναι το Κολοσσαίο και οι μονομάχοι, οι μεγάλες οδοί και τα θεάματα που πρόσφεραν «στο πλαίσιο του προγράμματος» panem et circences (άρτος και θεάματα) οι αυτοκράτορες, πολλοί εκ των οποίων υπήρξαν διάσημοι παράφρονες της Ιστορίας. Αν τον ρωτήσει για το Βυζάντιο, θα μας πει για τον ναό της Αγίας Σοφίας, τα μοναστήρια του Αγίου Ορους ή τα περίφημα τείχη της Βασιλεύουσας.

Αντιθέτως, αν ρωτήσουμε τον ίδιον άνθρωπο τι θυμάται από την αρχαία Ελλάδα, θα μας μιλήσει για τον Παρθενώνα φυσικά αλλά και για κάποια άλλα πράγματα, όπως τη δημοκρατία, τη φιλοσοφία, την τραγωδία, την ελληνική γλώσσα που πλούτισε όλες τις ευρωπαϊκές, τον Ομηρο, τον Ιπποκράτη, τους Ολυμπιακούς Αγώνες, τον Αρχιμήδη, το πυθαγόρειο θεώρημα, τον μηχανισμό των Αντικυθήρων, τη γλυπτική, τη ζωγραφική, τον Μαραθώνα, τις Θερμοπύλες και τη Σαλαμίνα, την Αλεξάνδρεια και τη βιβλιοθήκη της και τόσες άλλες αξίες ων ουκ έστιν αριθμός.

Δεν πιστεύω ότι υπάρχει νοήμων και με ελάχιστη παιδεία πολίτης οποιασδήποτε χώρας που να μη γνωρίζει, έστω ακροθιγώς, τα επιτεύγματα που ως πηγή είχαν αυτές τις αξίες. Επίσης δεν υπάρχει κανείς στον κόσμο που να αρνείται την τεράστια συμβολή αυτών των αξιών στην εξέλιξη του παγκόσμιου πολιτισμού και στην ευημερία της ανθρωπότητας. Αναστοχαζόμενοι όμως μέσα από την ιστορική πορεία της την Ελλάδα από την εποχή που σμίλευε αυτές τις αξίες και τις μεταλαμπάδευε απλόχερα σε όλον τον κόσμο φωτίζοντας ακόμα και αυτόν τον θεοκρατικό Μεσαίωνα, θα διαπιστώσουμε ότι τελικά υπάρχει ένας λαός για τον οποίο αυτές δεν έχουν πλέον τίποτα να του πουν. Και αυτός δεν είναι άλλος από τον ελληνικό λαό, ο οποίος στράφηκε κατά της Ιστορίας του αποτελώντας το ελληνικό πολιτισμικό παράδοξο.

Για να καταλάβουμε αυτό το παράδοξο δεν πρέπει να δούμε τον λαό αυτόν ως μονάδες. Μπορεί στα λόγια ο καθένας μας να υποστηρίζει ότι είμαστε συνεχιστές του αρχαιοελληνικού πολιτισμού και νόμιμοι κληρονόμοι, στην πράξη όμως η πρόσφατη Ιστορία μας δείχνει ότι, εκτός από την τουριστική εκμετάλλευσή του, ως σύνολο δεν έχουμε κρατήσει από αυτόν σχεδόν τίποτε άλλο. Και μέσα από αυτό το πρίσμα η Ελλάδα, έστω και ως αξιοθέατο, δείχνει θαμπή, γονατισμένη, στην ουσία νεκρή. Με τη συνέργεια του αντιδραστικού τμήματος της ελληνικής κοινωνίας, που απαρτίζεται από μεγάλο κομμάτι της αστικής τάξης, το λούμπεν κομμάτι του προλεταριάτου, τον κλήρο και το μεγαλύτερο μέρος του κρατικού μηχανισμού, απαξιώσαμε τα ιστορικά μας πρότυπα για χάρη αυτών που μας υπαγορεύονταν από τις λεγόμενες προστάτιδες ξένες δυνάμεις. Και «χωρίς περίσκεψιν, χωρίς λύπην, χωρίς αιδώ» όπως μας λέει ο Καβάφης, χτίσαμε γύρω μας τείχη και εξορίσαμε την Ιστορία μας, τη θύμηση και την τιμή της οποίας αφήσαμε έρμαιο στα χέρια ουτιδανών τηλεπωλητών.

Κι έτσι «ανεπαισθήτως» όπως θέλει ο μεγάλος Αλεξανδρινός, αποκλείσαμε τον αληθινό κόσμο μας και γίναμε κι εμείς ένας λαός χωρίς Ιστορία, όπως και τόσοι άλλοι λαοί που το μεγαλύτερο μέρος της μνήμης τους είναι αρπαγές, κατακτήσεις, δουλεμπορικά, φυτείες με σκλάβους, Χιροσίμες, ολοκαυτώματα και γενοκτονίες. Οδεύουμε προς τη γη των λωτοφάγων, τη γη του εφήμερου. Κάποιοι λένε ότι είμαστε ήδη εκεί. Και αφού δεν έχουμε τίποτε το αξιόλογο να διηγούμαστε πια στα παιδιά μας, θα τα δούμε να ακολουθούν άθελά τους τον «αυλητή του Χάμελιν», ο οποίος σήμερα ακούει στο όνομα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τεχνητή νοημοσύνη, χειραγωγημένα ΜΜΕ, που θα τα ρίξει μαγεμένα και αποβλακωμένα στον ποταμό της λήθης.

Ας μην αναρωτιόμαστε λοιπόν γιατί η Ελλάδα αντιμετωπίζει υπογεννητικότητα. Εκτός από τη δυσκολία να μεγαλώνει κάποιος με μισθό 700 ευρώ και 500 ευρώ ενοίκιο έστω και ένα παιδί, η άρνηση των νέων να φτιάξουν οικογένεια οφείλεται στη μελαγχολία που προκαλεί η κενότητα της καθημερινότητάς τους, την οποία μπορεί να απαλύνει μόνο μια ανούσια και ευτελής διασκέδαση. Το δημογραφικό πρόβλημα είναι ζήτημα γι’ αυτούς που βλέπουν την αύξηση του πληθυσμού ως λύση στο συνταξιοδοτικό ή στην εξυπηρέτηση της αγοράς εργασίας και της ανάπτυξης. Για τους υπόλοιπους είναι η κακή διάθεση ενός λαού που σκότωσε το παρελθόν του και πλέον, χωρίς όραμα για το αύριο, θέλει να σταματήσει να υπάρχει· γιατί καταλαβαίνει ότι όποιος δεν έχει παρελθόν, δεν έχει ούτε μέλλον.