Στο γνωστό έργο του «Τι να κάνουμε», ο Λένιν διαχωρίζει τον τρέιντ-γιουνιονιστικό χαρακτήρα των εργατικών κινητοποιήσεων, τη δημιουργία σωματείων, τον αγώνα κατά των αφεντικών, τις διεκδικήσεις απέναντι στο κράτος, από την απόκτηση της «σοσιαλδημοκρατικής» συνείδησης, που έρχεται στους εργάτες ως «διδασκαλία του σοσιαλισμού που αναπτύχθηκε από τις φιλοσοφικές, ιστορικές και οικονομικές θεωρίες που τις επεξεργάστηκαν οι μορφωμένοι εκπρόσωποι των εύπορων τάξεων, η διανόηση». Η διατύπωση αυτή είναι μια αισιόδοξη εκδοχή της επιδίωξης να διαμορφωθεί μια συνείδηση της αναγκαιότητας και της ικανότητας οικοδόμησης του σοσιαλισμού, κάτι που, σύμφωνα με την προσέγγιση του Λένιν, σήμαινε σαφώς την ανατροπή του καπιταλισμού.
Γνωρίζουμε, βέβαια, ότι τα προβλήματα που αντιμετώπισε κατά τον 20ό αιώνα η πλήρης υλοποίηση αυτού του σχεδίου αφορούσε τόσο τις δυσκολίες οργάνωσης της ίδιας της εργατικής τάξης όσο και την ανεπάρκεια των διανοουμένων που ηγήθηκαν των εργατικών οργανώσεων, σε ό,τι αφορά την επεξεργασία ανατρεπτικών πολιτικών ή, ειδικότερα, την υπεράσπιση των εργατικών και λαϊκών συμφερόντων. Σήμερα, που η Ιστορία ολοκληρώνει και πάλι έναν κύκλο, ο οποίος καταλήγει στην όξυνση της πάλης των τάξεων και στην επανάληψη μιας πολύπλευρης επιθετικότητας του κεφαλαίου απέναντι στις λαϊκές τάξεις, τα ερωτήματα για το πώς πρέπει να συγκροτηθούν οργανωτικά και πολιτικά αυτές οι τάξεις αλλά και πώς θα παραχθούν και θα διαδοθούν στις κοινωνίες οι γνώσεις που θα κάνουν δυνατή την υπεράσπιση και την επιβίωσή τους, είναι και πάλι επίκαιρα με νέους τρόπους.
Η απώλεια δυναμισμού του καπιταλιστικού κόσμου οδηγεί στην ανάδειξη πολεμικών επιλογών, στην όξυνση του ανταγωνισμού μεταξύ καπιταλιστικών χωρών και στην έκρηξη των ανισοτήτων, μέσω της συρρίκνωσης και απώλειας λαϊκών εισοδημάτων αλλά και του ακατάσχετου πλουτισμού των κεφαλαιούχων. Αλλά η πλέον επικίνδυνη εξέλιξη είναι η οριστική πλέον είσοδος στην Ανθρωπόκαινο, στην εποχή της υπερθέρμανσης του πλανήτη λόγω της συσσώρευσης αερίων του θερμοκηπίου, που, ενώ τροφοδοτεί αλλαγές στο κλίμα, ευνοεί ακραία καιρικά φαινόμενα, εκτεταμένες πυρκαγιές και ελλείψεις υδάτων. Μια εξέλιξη που, σύμφωνα με τον επιστημονικό κόσμο, πρέπει να αντιμετωπιστεί με τον μηδενισμό της παραγωγής αερίων του θερμοκηπίου, κατά κύριο λόγο από ορυκτά καύσιμα, ενώ εντείνεται στο μεταξύ η υποστήριξη από δυνάμεις του κεφαλαίου της παραγωγής τέτοιων καυσίμων για τη διατήρηση ή αύξηση της κερδοφορίας.
Το ζήτημα της συσπείρωσης των λαϊκών τάξεων και της κατάργησης της κυριαρχίας των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής, κατά κύριο λόγο των ολιγαρχιών, τίθεται πλέον με έναν εντελώς νέο τρόπο. Μια τέτοια εξέλιξη πρέπει πριν απ' όλα να αποκαταστήσει μια ισορροπία ανάμεσα στις κοινωνίες και το φυσικό περιβάλλον, που σημαίνει ότι χρειάζονται αλλαγές στις παραγωγικές διαδικασίες και δεν αρκεί ο έλεγχος της υπάρχουσας παραγωγικής δομής από τους εργαζόμενους. Νέες επιλογές πρέπει να αποφασίζονται όχι μόνο για την παραγωγή ενέργειας αλλά και για βασικές βιομηχανικές και αγροτικές παραγωγές. Αρα χρειάζονται σχέδια για νέες παραγωγικές δομές, όπως και για υποδομές και κοινωνικούς θεσμούς που θα ματαιώσουν τη δημιουργία και συντήρηση ανισοτήτων, μαζικών φτωχοποιήσεων και κινδύνων επιδημιών και θα θωρακίσουν περιοχές, κατασκευές και υποδομές που απειλήθηκαν ή απειλούνται από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Τα σχέδια αυτά θα είναι το αποτέλεσμα της λειτουργίας θεσμών που παράγουν νέους στόχους, χάρη στη δραστηριότητα η οποία βασίζεται στις γνώσεις ενός επιστημονικού κόσμου, που επιλέγει να ενταχθεί σε έναν πολιτικό προσανατολισμό, ο οποίος είναι αναγκαστικά ανατρεπτικός. Ο προσανατολισμός αυτός πρέπει να στηριχθεί σε λαϊκές συσπειρώσεις σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, που αποδέχονται να συνομιλήσουν με τον επιστημονικό κόσμο, για να χαράξουν τις κατευθύνσεις των σχεδίων που θα επιτρέψουν ταυτοχρόνως την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, την εξασφάλιση της επάρκειας των κοινωνικών και δημόσιων υπηρεσιών, τη δραστική μείωση των ανισοτήτων και την εγκαθίδρυση της λειτουργίας των θεσμών που θα κάνουν δυνατή την αποτελεσματικότητα του δημοκρατικού σχεδιασμού.
Ο στόχος δεν μπορεί να είναι μόνο η αμφισβήτηση της κυριαρχίας των ολιγαρχών και των εκπροσώπων του διεθνούς κεφαλαίου, αλλά η διατήρηση της ζωής στον πλανήτη, σε αξιοπρεπείς συνθήκες. Τα ζητήματα του σχεδιασμού των μελλοντικών εξελίξεων και της ικανότητας τόσο του επιστημονικού κόσμου όσο και του πληθυσμού συνολικά, να υλοποιούν και να αξιολογούν τον σχεδιασμό, θα εξαρτηθούν από το κεφάλαιο γνώσης, το οποίο θα κατακτήσει ο πληθυσμός αυτός. Η επέκταση της εκπαίδευσης και της έρευνας για την αξιοποίηση και διεύρυνση των γνώσεων του επιστημονικού κόσμου και την αναβάθμιση της Γενικής Διάνοιας που ήδη χαρακτηρίζει τον γενικό πληθυσμό, το πλήθος κατά τη διατύπωση του Τόνι Νέγκρι, αποτελούν μαζί με την προστασία της υγείας, τις στρατηγικές συλλογικές επιλογές που θα επιτρέψουν πραγματικά τη συνέχιση της πορείας του ανθρώπινου είδους στις σημερινές και στις προβλεπόμενες συνθήκες. Το μέλλον της κοινωνίας των ανθρώπων θα εξαρτηθεί από την κατάκτηση της διάθεσης και της ικανότητάς της να σκέπτεται και να σχεδιάζει την επιβίωσή της.
*Οικονομολόγος, δημοσιογράφος
Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.
Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.
Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.
Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.
Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας