Θα επιχειρήσω να μιλήσω για όσα συμβαίνουν στην εποχή μας και τα οποία συνοψίζονται στη φράση-ερώτημα: θα γίνει πόλεμος; Δανείζομαι την έκφραση «μπροστά στον πόλεμο» από το ομότιτλο βιβλίο (1982) του Κορνήλιου Καστοριάδη. Επιχειρώ μια στοιχειώδη ανίχνευση, η οποία ανταποκρίνεται στις ανάγκες του κοινού νου.
Τα εμπειρικά δεδομένα της εποχής μας που βρίσκονται πάνω στη διεθνή σκακιέρα είναι τα εξής δύο: το ένα είναι η πρόσφατη πανηγυρική «επανεκλογή» του Πούτιν ως ηγεμόνος της Ρωσίας και η προ ημερών τρομοκρατική επίθεση του ISIS-K στη Μόσχα. Το άλλο δεδομένο είναι η κατάσταση στην Ευρώπη και οι κατά καιρούς εξαγγελλόμενες πρωτοβουλίες για στρατιωτική δράση της Δύσης στο έδαφος της Ουκρανίας. Σ’ αυτήν τη συνθήκη πρωταγωνιστεί ο Γάλλος πρόεδρος Μακρόν. Και προσφάτως στη σύνοδο κορυφής της Ευρωπαϊκής Ενωσης ελήφθησαν αποφάσεις για την «οικονομία του πολέμου» όπως γράφεται χαρακτηριστικά.
Με βάση αυτά τα δεδομένα μπορούμε να αναπτύξουμε τους σχετικούς προβληματισμούς μας που αναφέρονται σ’ έναν επερχόμενο (;) πόλεμο. Ολα δείχνουν ότι ολόκληρη η Ευρώπη (συμπεριλαμβανομένης και της Ρωσίας) κινδυνεύει να καταστεί ξανά «η σκοτεινή ήπειρος» (Mark Mazower). Η οικουμενική ανθρωπότητα κρατάει την «αναπνοή», την «ανάσα» της. Το κλειδί για τον επικείμενο πόλεμο είναι το «πυρηνικό κουμπί»! Αυτό το «κουμπί» μπορεί να το πατήσει ο Πούτιν, αλλά από την πλευρά της Δύσης δεν έχει ληφθεί καμιά μέριμνα.
Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή και ας εξετάσουμε εάν πράγματι έχουμε φτάσει σε αυτό το «σημείο μηδέν». Κάθε πολεμική σύγκρουση προϋποθέτει δύο αντίπαλα μέρη, δύο πλευρές, οι οποίες συγκρούονται ως πολιτικά υποκείμενα. Η υποκειμενικότητα, η οποία εδράζεται στη συμπαγή και συνεκτική εθνική και ιδεολογική ταυτότητα, είναι το θεμέλιο της πολεμικής σύγκρουσης. Εάν η θεωρητικο-πολιτική αυτή αρχή είναι σωστή, τότε ας δούμε πώς διαμορφώθηκαν (εάν τελικά συγκροτήθηκαν) ως πολιτικά υποκείμενα τα τελευταία τριάντα χρόνια οι δύο πλευρές, δηλ. η Ρωσία από τη μία και η Δύση από την άλλη. Η Ρωσία με τις πρωτοβουλίες του δικτάτορα Πούτιν επεξεργάστηκε την εθνική και ιδεολογική ταυτότητά της και επαναπροσδιόρισε τη θέση της στον κόσμο. Ως πολιτικό υποκείμενο η Ρωσία είναι ισχυρή, συμπαγής, συνεκτική. Δεν συναντάμε τα ίδια δομικά χαρακτηριστικά στη Δύση ως σύνολο αλλά ούτε και στα επιμέρους εθνικά κράτη του δυτικού κόσμου. Ογδόντα σχεδόν χρόνια μετά τη λήξη του Β' Παγκόσμιου Πολέμου η Δύση, ειδικότερα η Ευρώπη, έθεσε ως στόχο της, αναγνώρισε ως αποστολή της, τη θεμελίωση και ενίσχυση της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου, του κοινωνικού κράτους κ.λπ. Εργάστηκε και «κατασκεύασε» τη μοντέρνα συνθήκη της πολιτικής και ιδεολογικής ταυτότητάς της με εντελώς άλλα συνειδησιακά υλικά απ’ αυτά που χρησιμοποίησε η Ρωσία.
Σήμερα στις συνθήκες του «σημείου μηδέν» (μπροστά στον πόλεμο) αντιπαρατίθενται δύο πλευρές με ριζικά διαφορετικές συνειδησιακές καταγωγές και με ριζικά διαφορετικές αντιλήψεις αυτοσυνείδησης. Η πολεμική αναμέτρηση ανάμεσα στη Ρωσία και τη Δύση, σύμφωνα με το κλασικό δόγμα του πολέμου, ευνοεί την απολυταρχική Ρωσία έναντι της δημοκρατικής Δύσης. Επειδή όμως ζούμε στην εποχή της παγκοσμιοποίησης τα πολεμικά πράγματα δεν διαμορφώνονται όπως στην εποχή των εθνικών κρατών. Ας δούμε τώρα τις ιδιαιτερότητες μιας επικείμενης πολεμικής σύγκρουσης. Εάν τα πράγματα για τη Ρωσία είναι σαφή, δεν συμβαίνει το ίδιο με τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Η Ευρώπη είτε ως ευρωζώνη είτε ως Ευρωπαϊκή Ενωση έχει ολοκληρώσει τον μεταπολεμικό ιστορικό ρόλο της. Στο βιβλίο μου με τίτλο «Το λυκόφως της πολιτικής Ευρώπης» (2017) καταγράφω τα υπαρξιακά και συνειδησιακά αδιέξοδα της ευρωπαϊκής ηπείρου. Οχι μόνον εγώ, αλλά ολόκληρη η ευρωπαϊκή διανόηση έχει καταλήξει στο εξής πολιτικό συμπέρασμα: η πολιτικο-διοικητική δόμηση και οργάνωση της Ευρώπης κατά τη μεταπολεμική φάση έχει φτάσει στο τέλος της.
Στον βαθμό που μπορώ να ανασυγκροτήσω σε κανονιστικό-μεθοδολογικό επίπεδο όλα όσα συμβαίνουν στην εποχή μας καταλήγω στο εξής συμπέρασμα: ο κοινός νους (δηλ. όλοι εμείς οι λαοί των ευρωπαϊκών δημοκρατικών κρατών) διαπιστώνει ότι η πολεμική αντιπαράθεση και σύγκρουση ανάμεσα στη Ρωσία και τη Δύση δεν θα εκδηλωθεί στο «πεδίο της μάχης». Θα διατηρείται στο πλαίσιο των εκατέρωθεν απειλών. Ο βασικός λόγος για μια τέτοιου τύπου εξέλιξη μπορεί να αναζητηθεί στο γεγονός (factum) ότι τα δύο μέρη, οι δύο πλευρές δεν έχουν τελικά οργανωθεί ως μέρη πολέμου. Το γεωστρατηγικό πλαίσιο που ονομάζεται «μπροστά στον πόλεμο» θα καταστεί μόνιμη συνθήκη ανθρώπινης ζωής κατά τις επόμενες δεκαετίες. Σ’ αυτή τη συγκυρία ούτε η απολυταρχική Ρωσία μπορεί να κηρύξει πόλεμο, αλλά ούτε και η δημοκρατική (τεχνοκρατική) Δύση είναι σε θέση να διεξαγάγει πόλεμο. Η οικουμενική ανθρωπότητα θα πρέπει να μάθει να ζει στις συνθήκες του πραγματολογικού πλαισίου «μπροστά στον πόλεμο» για μεγάλο χρονικό διάστημα.
* Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.
Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.
Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.
Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.
Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας