Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι ζούμε σε μια μεταβατική εποχή στην εξέλιξη της ανθρώπινης ιστορίας. Αλλάζουν ριζικά πολλά «πράγματα» στην ανθρώπινη κοινωνία. Η πολιτική π.χ. στην εποχή μας δεν έχει καμιά σχέση με όλα όσα ορίζαμε ως πολιτική ακόμη και πριν από τριάντα τόσα χρόνια. Το έτος 1989 έχει χαρακτηριστεί έτος-τομή στην παγκόσμια πολιτική ιστορία. Στην τριακονταετία που πέρασε μπορεί να μη ζήσαμε έναν «τριακονταετή πόλεμο» (1618-1648), αλλά ζήσαμε και ζούμε σε συνθήκες ριζικού αυτοπροσδιορισμού της πολιτικής κοινωνίας που κληρονομήσαμε από το ιστορικό κίνημα του Διαφωτισμού.
Οσοι έχουμε επιφορτιστεί εξ επαγγέλματος (κατά τον Max Weber) να κάνουμε και επιστήμη και πολιτική, αντιλαμβανόμαστε ότι τα εννοιολογικά εργαλεία και τα ερμηνευτικά σχήματα που έχουμε «κατασκευάσει» μπροστά στις ραγδαίες ιστορικές εξελίξεις της εποχής μας έχουν χάσει κάθε ισχύ. Η πολιτική λοιπόν δεν είναι αυτή που ήταν: μια απελευθερωτική κοινωνική δύναμη. Η οικονομία δεν βρίσκεται στην υπηρεσία του ανθρώπου, αλλά υπερασπίζεται τους πλούσιους! Και ακόμη η τέχνη σε όλες τις εκδοχές της και τους οντολογικούς τύπους της (κατά τον Hegel) έχει παρακμάσει. Και ακόμη ένα κραυγαλέο βιοπολιτικό παράδειγμα είναι αυτό που αναφέρεται στην καθημερινή ζωή μας και στην οργάνωση του κοινωνικού βιόκοσμου του ανθρώπου.
Ολα αυτά τα «πράγματα» του ανθρώπινου βίου (ενδεικτική επαναλαμβάνω ότι είναι η αναφορά) επαναπροσδιορίζονται και σταδιακά θα αποκτήσουν νέες μορφές ζωής.
Εκανα αυτή την εκτενή (για δημοσιογραφικό-πολιτικό κείμενο) εισαγωγή, επειδή θέλω να ερμηνεύσω τι ακριβώς σημαίνει η αντι-μεταρρύθμιση Μητσοτάκη για την ανώτατη εκπαίδευση στην Ελλάδα. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο δημόσιος διάλογος που διεξάγεται πολύ πριν κατατεθεί προς ψήφιση το σχετικό νομοσχέδιο για τα «ιδιωτικά Πανεπιστήμια» είναι και αναλυτικός και οι απόψεις που διατυπώνονται είναι θεμελιωμένες. Ομολογώ πως για μια κοινωνία όπως είναι η ελληνική που δεν φημίζεται για τον ορθολογικό χαρακτήρα της, επομένως και για την επικοινωνιακή αντιμετώπιση των αντιτιθέμενων απόψεων, η δημόσια διαβούλευση έχει στοιχεία ορθολογικής δημιουργίας!
Ας εξετάσουμε τώρα τα προβλήματα που τίθενται στο υπό ψήφιση νομοσχέδιο. Αυτό θα γίνει από τη σκοπιά της πολιτικής φιλοσοφίας και της ιστορίας των ιδεών. Θα προσθέσω, εννοείται, και την ελληνική παράμετρο επειδή ακριβώς έχουμε να κάνουμε με την ίδρυση ενός νέου τύπου Πανεπιστημίου, ο οποίος δεν «ταιριάζει» στην Ελλάδα (βλ. για σχετικό ζήτημα άρθρο μου στην «Εφ.Συν.»).
Τα δεδομένα είναι τα εξής: εδώ και δύο αιώνες (από το έτος ίδρυσης του Πανεπιστημίου Αθηνών 1837) μέχρι σήμερα η ελληνική πολιτική κοινωνία συνδέθηκε με μια μορφή σκέψης και πνευματικού αναστοχασμού του εαυτού της μ’ αυτό που ονομάζουμε Πανεπιστήμιο. Οταν όμως μιλάμε για Πανεπιστήμιο (με κεφαλαίο το Π) στις σύγχρονες καταστάσεις της ανθρώπινης ζωής αναφερόμαστε και σ’ έναν μηχανισμό ο οποίος επιτελεί και δύο πρόσθετες λειτουργίες «πέραν του καλού και του κακού» (Nietzsche), δηλ. της κατεξοχήν μορφωτικής και παιδευτικής αποστολής του. Μια κοινωνική λειτουργία του Πανεπιστημίου είναι η άμβλυνση των κοινωνικών ανισοτήτων. Η άλλη είναι η συμμετοχή του Πανεπιστημίου στους ρυθμούς ανάπτυξης μιας κοινωνίας.
Επομένως τα ζητήματα που προκύπτουν από το νομοσχέδιο για τα «ιδιωτικά Πανεπιστήμια» δεν είναι απλώς ζητήματα ενδοπανεπιστημιακής μεταρρύθμισης. «Μεταφράζονται» σε ζητήματα συνειδησιακού αυτοπροσδιορισμού της ελληνικής κοινωνίας. Αυτός είναι ο λόγος που μιλάω για αντι-μεταρρύθμιση στη σύγχρονη εποχή μας. Αντί η ελληνική κοινωνία, η οποία είναι εκ των πραγμάτων «ημιτελής αστική εκσυγχρονιστική» κοινωνία, να προωθήσει εσωτερικές μεταρρυθμίσεις στον τομέα της «πολιτικής οικονομίας» του Πανεπιστημίου (δημόσιος προϋπολογισμός - υποτροφίες για φοιτητές κ.λπ.), θεσμοθετεί μια νέα «Αρχή» η οποία επωμίζεται τον ρόλο και την λειτουργία του διαφωτιστικού Πανεπιστημίου. Και η ίδρυση αυτής της Αρχής έχει έναν και αποκλειστικό σκοπό: να αυξήσει τον δείκτη ανάπτυξης της εθνικής οικονομίας.
Τα δημόσια Πανεπιστήμια αξιολογούνται ως αντι-αναπτυξιακά ιδρύματα (!) και ο Μητσοτάκης προτείνει την ίδρυση ενός άλλου τύπου θεσμού αναπτυξιακής λογικής. Αυτός ο θεσμός που προτείνει ο Μητσοτάκης μπορεί να λειτουργήσει αναπτυξιακά, αλλά είναι βέβαιο ότι θα επιφέρει στην ελληνική κοινωνία αυτό που μπορώ να ονομάσω «μορφωτική στρέβλωση»!
Αλλά γι’ αυτό το ζήτημα θα επανέλθω αφού ψηφιστεί από την κοινοβουλευτική πλειοψηφία η αντι-μεταρρύθμιση Μητσοτάκη.
*Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.
Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.
Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.
Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.
Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας