Ελληνοτουρκική κινητικότητα

Πρώτον, ότι το μεγάλο «αγκάθι» στην επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών είναι η επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων και δεύτερον, ότι το ενεργειακό ενδιαφέρον των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ανατολική Μεσόγειο προκρίνει τη διευθέτηση των θαλάσσιων ζωνών μεταξύ των παράκτιων κρατών, γεγονός που αναπόφευκτα φέρνει σε πρώτο πλάνο τη μακροχρόνια εκκρεμότητα επίλυσης του κυπριακού ζητήματος.

Με άλλα λόγια, SAFE και ενέργεια επαναφέρουν στο διεθνές προσκήνιο τις ελληνοτουρκικές διαφορές, επιβεβαιώνοντας ότι το ενδιαφέρον της διεθνούς κοινότητας για τις ελληνοτουρκικές διαφορές δεν εστιάζεται ποτέ σε αυτές καθαυτές διότι θεωρεί ότι εκπορεύονται από τον εθνικό ανταγωνισμό που εκφράζουν και οι δύο πλευρές. Επικεντρώνεται βασικά στα ευρύτερα γεωπολιτικά ζητήματα, τμήμα των οποίων αποτελούν τα ελληνοτουρκικά.

H προσέγγιση της Δύσης

Μέχρι το τέλος του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου και την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάννης το 1923, για τη Δύση τα ελληνοτουρκικά αποτελούσαν μέρος του Ανατολικού Ζητήματος. Από κει και έπειτα η προσέγγιση της Δύσης στα ελληνοτουρκικά είναι σταθερή σε όλη την πορεία των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Την περίοδο του Μεσοπολέμου οι ελληνοτουρκικές διαφορές αφορούσαν την εφαρμογή του ειρηνευτικού πλαισίου που έθεσε η Συνθήκη της Λωζάννης, τελευταία πράξη της λήξης του Μεγάλου Πολέμου. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, με την ταυτόχρονη ένταξη της Ελλάδας και της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ το 1952, ενσωματώθηκαν στις επιδιώξεις του Δόγματος Τρούμαν.

Καθ’ όλη τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου η Ελλάδα και η Τουρκία θεωρούνταν ενιαίο γεωγραφικό σύνολο το οποίο αποτελεί τον αμυντικό βραχίονα του ΝΑΤΟ απέναντι στις προσπάθειες διείσδυσης της Σοβιετικής Ενωσης στα Βαλκάνια, την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Στις ημέρες μας τα ελληνοτουρκικά επανέρχονται στη διεθνή σκηνή ως επιμέρους ζήτημα στους ενεργειακούς σχεδιασμούς των Ηνωμένων Πολιτειών στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο. Οι διευθετήσεις στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και των Βαλκανίων ιστορικά είναι έργο όχι τόσο των παροικούντων κρατών όσο των υπέρτερων δυνάμεων της Δύσης και δη των Ηνωμένων Πολιτειών.

Το ζήτημα των 12 ν.μ. συζητείται σε κάθε διαδικασία ελληνοτουρκικού διαλόγου. Συνέβη επί κυβερνήσεων Σημίτη και Καραμανλή, συνεχίστηκε επί Γ. Παπανδρέου, ενώ ετέθη ξανά από την τουρκική πλευρά και επί κυβέρνησης Μητσοτάκη. Για αυτόν τον λόγο στην αρχή της προσέγγισης, που ξεκίνησαν το καλοκαίρι του 2023 οι κυβερνήσεις Ερντογάν και Μητσοτάκη, ακούγαμε στον δημόσιο λόγο περί «μίας και μοναδικής διαφοράς των θαλάσσιων ζωνών» έναντι της «μίας και μοναδικής διαφοράς της υφαλοκρηπίδας» που διατυπώνεται διαχρονικά δημοσίως, καθώς θεωρείται αδιανόητη κάθε συζήτηση περί εκπτώσεων στο «αναφαίρετο» δικαίωμα επέκτασης στα 12 ν.μ.

Το ίδιο αδιανόητη θεωρείται και η άρση του casus belli από την τουρκική πλευρά. Εν τούτοις, οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι κάτι κινείται το τελευταίο διάστημα στα ελληνοτουρκικά. Αυτή την εντύπωση δίνουν οι κυοφορούμενες αμερικανικές πρωτοβουλίες για την επίλυση των μακροχρόνιων διενέξεων, η πρόταση Μητσοτάκη για σύγκληση πενταμερούς φόρουμ στην Ανατολική Μεσόγειο για τις θαλάσσιες ζώνες, το εγχείρημα οικοδόμησης ευρωπαϊκής άμυνας με τη συμμετοχή της Τουρκίας, αλλά και το εκλογικό αποτέλεσμα στα κατεχόμενα με την ανάδειξη του μετριοπαθούς Τουφάν Ερχιουρμάν.