Δίκτυο μεταφορών: Δεκαετίες καθυστερήσεων ενώ η Ε.Ε. έχει δαπανήσει δισεκατομμύρια

Έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ECA) αποκαλύπτει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αρκετά πίσω στα σχέδια κατασκευής και εκσυγχρονισμού βασικών μεταφορικών διαδρόμων -δρόμων, σιδηροδρόμων, λιμανιών και αεροδρομίων- και ότι οι στόχοι που έχουν τεθεί για το 2030 φαντάζουν δύσκολο να υλοποιηθούν.

Τα βασικά μεταφορικά έργα, των οποίων ο στόχος είναι να βελτιώσουν τη συνδεσιμότητα ανθρώπων και αγαθών σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση έως το 2030, καθυστερούν σημαντικά στην υλοποίηση, παρά το γεγονός ότι από το 2020 έχουν επενδυθεί 15,3 δισεκατομμύρια ευρώ από τα ταμεία της Ε.Ε..

Τα κόστη αυξήθηκαν κατά 82%

Το νομοθετικό πλαίσιο του Διευρωπαϊκού Δικτύου Μεταφορών (TEN-T) υιοθετήθηκε ήδη το 2013, όμως το έργο υπέστη σοβαρά πλήγματα, πρωτίστως λόγω της πανδημίας και στη συνέχεια λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, γεγονός που προκάλεσε αύξηση των τιμών της ενέργειας και των κατασκευαστικών εργασιών.

Οι ελεγκτές στην έκθεση αναφέρουν ότι οκτώ «μεγαέργα», τα οποία αποτέλεσαν αντικείμενο ελέγχου το 2020 και επανεξετάστηκαν και στην πιο πρόσφατη έκθεση, κατέγραψαν πραγματική αύξηση κόστους 47% σε σχέση με τις αρχικές εκτιμήσεις.

Τα στοιχεία από το 2025 δείχνουν ότι τα κόστη έχουν εκτοξευθεί τουλάχιστον πάνω από 82%, με δύο έργα να συμβάλλουν περισσότερο σε αυτό το τεράστιο χρηματοδοτικό χάσμα: το Rail Baltica, του οποίου ο στόχος είναι να ενσωματώσει τις βαλτικές χώρες στο ευρωπαϊκό σιδηροδρομικό δίκτυο, και η σύνδεση του Λυών με το Τορίνο, σχεδιασμένη ώστε να αποτελεί βασικό κρίκο μεταξύ των ιταλικών και γαλλικών δικτύων ταχείας σιδηροδρομικής μεταφοράς.

Το Rail Baltica, που είχε υπολογιστεί στα 5,8 δισεκατομμύρια ευρώ έφτασε τα 23,8 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ η σύνδεση Λυών - Τορίνου αυξήθηκε από 5,2 σε 11,8 δισεκατομμύρια ευρώ –αν και αυτό πιθανότατα δεν είναι το τελικό ποσό, καθώς πρόκειται για εκτίμηση του 2019.

Δεν άκουσε τις προειδοποιήσεις η Ε.Ε.

Στην έκθεση αναφέρεται ότι η εποπτεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ολοκλήρωση των κύριων δικτυακών διαδρόμων των κρατών μελών παρέμεινε «αποστασιοποιημένη», με την εκτίμηση ότι η Επιτροπή έπρεπε να είναι πολύ πιο δραστική, ιδίως μετά την έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου του 2020, η οποία ήδη τότε προειδοποιούσε για μεγάλες καθυστερήσεις, αύξηση κόστους και αδυναμίες στην εποπτεία.

«Στείλαμε επίσης στην Επιτροπή μια σειρά συστάσεων με στόχο τη βελτίωση της χρηματοοικονομικής διαχείρισης της συγχρηματοδότησης μεγαέργων της ΕΕ», αναφέρεται στην έκθεση του Συνεδρίου.

Η αποτυχία υλοποίησης του TEN-T, προειδοποιούν οι ελεγκτές, υπονομεύει σοβαρά τους στόχους της Ε.Ε. για το 2030, δεδομένου ότι οι μεταφορές είναι κρίσιμες τόσο για την ευρωπαϊκή οικονομία όσο και για τους κλιματικούς στόχους. Οι καθυστερήσεις στην ανάπτυξη σιδηροδρόμων, πλωτών οδών και καθαρών υποδομών διατηρούν υψηλό επίπεδο εκπομπών, θέτοντας υπό αμφισβήτηση και την επίτευξη του στόχου της κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050.

Κατακερματισμένο και αναποτελεσματικό

Επιπλέον, τα κατακερματισμένα και αναποτελεσματικά μεταφορικά συστήματα αναπόφευκτα σημαίνουν υψηλότερα κόστη για τις επιχειρήσεις και τους πολίτες και μείωση των εμπορικών ευκαιριών εντός της Ένωσης.

Αν και η αύξηση των κόστους τα τελευταία χρόνια έχει κάπως επιβραδυνθεί, οι ελεγκτές επεσήμαναν επίσης εκείνα για το έργο διασύνδεσης του Σηκουάνα με τη Βόρεια Ευρώπη. Πρόκειται για ένα μεγάλο πλωτό κανάλι στη Γαλλία, το οποίο έχει τροποποιηθεί πολλές φορές κατά τη διάρκεια του σχεδιασμού και της κατασκευής: σύμφωνα με τη συμφωνία χρηματοδότησης του 2019, εκτιμήθηκε στα 5,1 δισεκατομμύρια ευρώ, με χρηματοδότηση από την ΕΕ, το γαλλικό κράτος και τις τοπικές αρχές. Στις πιο πρόσφατες εκτιμήσεις από τις αρχές του έτους, η τιμή-στόχος για την ολοκλήρωση των έργων αναθεωρήθηκε και ανέρχεται σε περίπου 7,3 δισεκατομμύρια ευρώ, λαμβάνοντας υπόψη τον πληθωρισμό, τις αλλαγές προτύπων και άλλους παράγοντες.

«Η κορυφαία ευρωπαϊκή μεταφορική υποδομή θα έπρεπε να μεταμορφώσει την ήπειρο, να φέρει τους ανθρώπους πιο κοντά και να διευκολύνει την οικονομική δραστηριότητα. Όμως η πλειονότητα αυτών των έργων, ακόμη και τρεις δεκαετίες μετά τον σχεδιασμό τους, απέχει πολύ από την ολοκλήρωση και πολύ από τις προβλεπόμενες βελτιώσεις στις επιβατικές και εμπορευματικές μεταφορές σε όλη την Ευρώπη», δήλωσε η Annemie Turtelboom, μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου που ηγήθηκε της εκπόνησης της έκθεσης.

Οκτώ έργα

Το Ελεγκτικό Συνέδριο ανέλυσε οκτώ μεγάλα έργα: τέσσερις σιδηροδρομικές γραμμές (Rail Baltica, Lyon-Torino, τη σήραγγα Brenner Base μεταξύ Γερμανίας και Αυστρίας και το Basque Y, έργο ταχείας σιδηροδρομικής γραμμής στη Χώρα των Βάσκων με στόχο τη σύνδεση τριών βασκικών πόλεων, Μπιλμπάο, Βιτόρια-Γκαστέις και Σαν Σεμπαστιάν, σε σχήμα γράμματος Υ), μία πλωτή οδό (Σηκουάνα-Σκάλδη), έναν αυτοκινητόδρομο (A1 στη Ρουμανία) και δύο πολυτροπικές συνδέσεις: την οδικο-σιδηροδρομική σύνδεση Fehmarn - Belt και τη σιδηροδρομική σύνδεση E59 προς λιμάνια στην Πολωνία.

Αυτά τα μεγαέργα εμπλέκουν άμεσα 13 κράτη μέλη της ΕΕ: Βέλγιο, Δανία, Γερμανία, Εσθονία, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Λετονία, Λιθουανία, Αυστρία, Πολωνία, Ρουμανία και Φινλανδία.

«Το συμπέρασμα είναι σαφές: ο στόχος ολοκλήρωσης του TEN-T έως το 2030 σίγουρα δεν θα επιτευχθεί», δηλώνουν οι ελεγκτές της ΕΕ.

Καθυστερήσεις δεκαετιών

Μέση καθυστέρηση 11 ετών σε σχέση με τις αρχικές προθεσμίες είχε ήδη καταγραφεί στην έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου του 2020, ενώ αυτή του 2025 δείχνει ότι η κατάσταση επιδεινώθηκε: η μέση καθυστέρηση τώρα ανέρχεται σε 17 χρόνια για πέντε αναλυθέντα έργα.

Η σιδηροδρομική γραμμή Basque Y (δίκτυο σιδηροδρόμων υψηλής ταχύτητας που κατασκευάζεται στην Ισπανία), που σύμφωνα με το αρχικό σχέδιο έπρεπε να είχε παραδοθεί το 2010, και σύμφωνα με το αναθεωρημένο σχέδιο του 2020 το 2023, τώρα δεν αναμένεται πριν από το 2030. Το άνοιγμα της σύνδεσης Λύών - Τορίνου προβλέπεται για το 2033, αντί για την αρχική εκτίμηση του 2015 ή τη μεταγενέστερη αναθεωρημένη πρόβλεψη του 2030. Η Brenner Base (σιδηροδρομική σήραγγα που θα συνδέει το Ίνσμπρουκ της Αυστρίας με το Φορτέτσα της Ιταλίας) αναμένεται τώρα το νωρίτερο το 2032, αντί για το 2016 ή το 2028 όπως είχε προηγουμένως προγραμματιστεί.

Το έργο του καναλιού που θα συνδέει τον Σηκουάνα με τη Βόρεια Ευρώπη έπρεπε να τεθεί σε λειτουργία ήδη το 2010, στη συνέχεια η προθεσμία μετατέθηκε στο 2028, και τώρα το 2032 θεωρείται το πιο ρεαλιστικό χρονικό σημείο.

Το Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών (TEN-T) προτάθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ως μέρος των προσπαθειών της Ε.Ε. να ενισχύσει την εσωτερική αγορά και να βελτιώσει τη συνδεσιμότητα μεταξύ των κρατών μελών, ενώ οι κατευθυντήριες γραμμές υιοθετήθηκαν το 1996, με έμφαση σε προτεραιότητα έργα διασυνοριακής υποδομής. Η μεγάλη μεταρρύθμιση του 2013 εισήγαγε μια δομή δύο επιπέδων, με στόχους ολοκλήρωσης έως το 2030 και το 2050.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Κοινότητας Ευρωπαϊκών Σιδηροδρομικών και Υποδομικών Επιχειρήσεων (CER), η ολοκλήρωση του TEN-T απαιτεί 500 δισεκατομμύρια ευρώ έως το 2030 και έως 1,5 τρισεκατομμύρια ευρώ έως το 2050.

* Το άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος «Παρατηρητήριο Συνοχής», στο οποίο συμμετέχει κατ' αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Δημοσιεύτηκε αρχικά στην ιστοσελίδα t-Portal, η οποία συνεργάζεται με την Εφημερίδα των Συντακτών.

■ Συντελεστές του «Παρατηρητηρίου Συνοχής» της «Εφ.Συν.» είναι οι Χριστίνα Κοψίνη, Αλέξανδρος Χασάνι, Γιάννης Κιμπουρόπουλος.