Guardian: Μυστηριώδης θάνατος μετανάστη λίγο μετά την απέλασή του από τον ICE

Η οικογένεια ενός άνδρα από την Κόστα Ρίκα, ο οποίος απελάθηκε από τον διαβόητο ICE από τις Ηνωμένες Πολιτείες σε κωματώδη κατάσταση και πέθανε λίγο μετά την άφιξή του στην πατρίδα του, εξακολουθεί σύμφωνα με τον Guardian να αναζητά επειγόντως απαντήσεις από τις αρχές, για το τι του συνέβη, όσο βρισκόταν υπό κράτηση.

Ο Ραντάλ Γκαμπόα Esquivel είχε φύγει από την Κόστα Ρίκα καλά στην υγεία του, και διέσχισε τα σύνορα Ηνωμένων Πολιτειών-Μεξικού τον Δεκέμβριο του 2024, σύμφωνα με την οικογένειά του. Ωστόσο, ο Γκαμπόα συνελήφθη από τις αρχές των ΗΠΑ επειδή εισήλθε εκ νέου παράνομα στο αμερικανικό έδαφος, καθώς προηγουμένως είχε μπει σε αυτό χωρίς ταξιδιωτικά έγγραφα μεταξύ 2002 και 2013.

Ο Γκαμπόα κρατήθηκε αρχικά στο κέντρο κράτησης της κομητείας Γουέμπ στο Λαρέδο και στη συνέχεια μεταφέρθηκε στο κέντρο κράτησης Port Isabel στο Λος Φρέσνος, αμφότερα στο νότιο Τέξας. Σχεδόν 10 μήνες αργότερα, τον Σεπτέμβριο του 2025, η κυβέρνηση Τραμπ μετέφερε τον 52χρονο στην πρωτεύουσα της Κόστα Ρίκα, Σαν Χοσέ, με ασθενοφόρο.

Δεν ανέκαμψε ποτέ και πέντε εβδομάδες αργότερα διαπιστώθηκε ο θάνατός του σε νοσοκομείο στο Περές Σελεδόν, την πόλη του, σε απόσταση περίπου τριών ωρών από την πρωτεύουσα.

Οι μαρτυρίες συγγενών και φίλων

Ο Guardian μίλησε με συγγενείς, γείτονες και παλιούς φίλους του στην Κόστα Ρίκα που παραμένουν σοκαρισμένοι, και αγανακτισμένοι για αυτό που συνέβη. Η μικρότερη αδερφή του, Γκρέιντι Μάτα, είπε ότι ακόμα προσπαθεί να καταλάβει πώς η υγεία του επιδεινώθηκε τόσο άσχημα όσο βρισκόταν υπό την κράτηση της Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνείων των ΗΠΑ (ICE).

Σε μια αποκλειστική συνέντευξη στο Περές Σελεδόν, η Mata είπε ότι ο Gamboa ακουγόταν και φαινόταν υγιής όταν μιλούσαν μέσω βιντεοκλήσεων όσο βρισκόταν υπό κράτηση, μέχρι τις 12 Ιουνίου, που συνέβη η τελευταία τους συνομιλία. Μετά από αυτή έδειχνε να εξαφανίζεται. Η Μάτα πέρασε εβδομάδες χωρίς νέα του, αλλά στην πραγματικότητα ο Γκαμπόα είχε πέσει σε ανεπάρκεια υγείας.

«Ο αδερφός μου εξαφανίστηκε και έπρεπε να απευθυνθούμε σε πρακτορεία, δικηγόρους, προξενεία, όποιον ήταν πρόθυμος να βοηθήσει», είπε η Μάτα στα ισπανικά, στεκόμενος απέναντι από το νοσοκομείο όπου ο Γκαμπόα εξέπνευσε στις 26 Οκτωβρίου.

«Πώς είναι δυνατόν ένας άντρας που έφυγε υγιής, ψηλός, παχουλός, εύρωστος, να επέστρεψε βρώμικος, να φαινόταν εγκαταλελειμμένος με έλκη σε όλο του το σώμα και σε κωματώδη κατάσταση;», είπε.

Τα ιατρικά ιστορικά που σχετίζονται με τον χρόνο κράτησης του Γκαμπόα στις ΗΠΑ και κοινοποιήθηκαν στον Guardian, δείχνουν ότι υπήρχε αίτημα διακομιδής του από το κέντρο κράτησης του Port Isabel στο κέντρο υγείας Valley Baptist στο Χάρλινγκεν, 28 μίλια (45 χιλιόμετρα) ανατολικά, στις 23 Ιουνίου.

Σύμφωνα με ένα έγγραφο που περιλαμβάνεται στα ιατρικά ιστορικά και εκδόθηκε από το ICE Health Service Corps (IHSC), μια υπηρεσία εντός του ICE που παρέχει υγειονομική περίθαλψη σε μετανάστες υπό κράτηση αι αξιολογεί άτομα που προορίζονται για απέλαση, ο Gamboa νοσηλεύτηκε με «αλλαγμένη ψυχική κατάσταση». Το έγγραφο δείχνει επίσης ότι έπαιρνε αντιψυχωσικά και αντικαταθλιπτικά φάρμακα.

Συγγενείς και φίλοι αρνήθηκαν ότι ο Γκαμπόα είχε ιστορικό ψυχικής ασθένειας πριν μεταναστεύσει στις ΗΠΑ.

Τι απαντούν οι αρχές σε ΗΠΑ και Κόστα Ρίκα

Η Tricia McLaughlin, βοηθός γραμματέας στο Υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας των ΗΠΑ (DHS), επιπτεύουσα αρχή του ICE, είπε σε μια απάντηση μέσω email όταν ρωτήθηκε για την κράτηση και την υγεία του Γκαμπόα: «Ενώ βρισκόταν υπό κράτηση, οι επαγγελματίες του ιατρικού κλάδου τον διέγνωσαν με απροσδιόριστη ψύχωση και τον νοσηλεύτηκαν στο νοσοκομείο Valley Baptist για να έχει την κατάλληλη ψυχιατρική και ιατρική φροντίδα».

Η McLaughlin προσέθεσε ότι η ιατρική περίθαλψη για όσους βρίσκονται υπό κράτηση του ICE περιλαμβάνει «έλεγχο οδοντιατρικής και ψυχικής υγείας, το αργότερο εντός 12 ωρών από την άφιξη σε κάθε κέντρο κράτησης, πλήρη αξιολόγηση της υγείας, το αργότερο εντός 14 ημερών από την είσοδο στο ICE ή την άφιξη σε μια εγκατάσταση, και πρόσβαση σε ιατρικά ραντεβού και 24ωρη περίθαλψη έκτακτης ανάγκης». Και προσέθεσε: «Αυτή είναι η καλύτερη υγειονομική περίθαλψη από όσες έχουν λάβει σε όλη τους τη ζωή, πολλοί αλλοδαποί».

Το πιστοποιητικό θανάτου του Gamboa δεν αναφέρει την αιτία θανάτου. Ένα συνοδευτικό έγγραφο με κίτρινες επισημάνσεις, λέει ότι ο προσδιορισμός της αιτίας θανάτου μπορεί να διαρκέσει μήνες. Μέχρι τις 7 Ιουλίου, ο Γκαμπόα είχε διαγνωστεί με τουλάχιστον 10 παθήσεις, σύμφωνα με ιατρικά έγγραφα από το νοσοκομείο. Η σηψαιμία, μια δυνάμει θανατηφόρα επιπλοκή λοίμωξης, αναφέρεται ως η κύρια διάγνωση, ακολουθούμενη από ραβδομυόλυση, μια κατάσταση κατά την οποία ο κατεστραμμένος μυϊκός ιστός διασπάται γρήγορα.

Άλλες διαταραχές που περιγράφονται στα αρχεία περιελάμβαναν έλλειμμα πρωτεϊνών και τοξική εγκεφαλοπάθεια, που προκαλούνται από μόλυνση από φάρμακα ή παρατεταμένη έκθεση σε αυτά, σε ακτινοβολία ή σε μέταλλα, που τελικά μεταβάλλουν τη λειτουργία του εγκεφάλου.

«Δεν μπορώ να κοιμηθώ όσο σκέφτομαι: “Τι θα συνέβαινε αν γνωρίζαμε ότι ήταν άρρωστος; Γιατί μας στέρησαν αυτές τις πληροφορίες; Μάθαμε πού βρισκόταν τον Αύγουστο”», είπε πρόσφατα η Mata προσπαθώντας να διατηρήσει μια ήρεμη ψυχική κατάσταση παρά το κλάμα της, το δεκεμβριανό απόγευμα που έδωσε τη συνέντευξη στο Περές Σελεδόν.

«Δεν μας ενημέρωνε κανείς»

«Οι πληροφορίες δεν προήλθαν από το προξενείο της Κόστα Ρίκα, ούτε από το ICE, προήλθαν από έναν δικηγόρο από τον οποίο ζητήσαμε βοήθεια και ο οποίος μας τηλεφώνησε λέγοντας: “Τον βρήκα σε ένα κρεβάτι, σε ακολουθεί με τα μάτια του, αλλά δεν μπορεί να μιλήσει, είναι σε κωματώδη κατάσταση”», είπε.

Το Υπουργείο Εξωτερικών της Κόστα Ρίκα αρνήθηκε να δώσει συνέντευξη στον Guardian για να συζητήσει την υπόθεση του Γκαμπόα. Επίσης, δεν απάντησε σε μια σειρά ερωτήσεων, συμπεριλαμβανομένης της ερώτησης εάν κάποιος από τους προξενικούς αξιωματούχους τους, επισκέφτηκε τον Γκαμπόα κατά τη διάρκεια της νοσηλείας του στο Τέξας.

Ο διευθυντής της υπηρεσίας μετανάστευσης της Κόστα Ρίκα, Ομέρ Μπαντίγια, είπε ότι το γραφείο του, ενημερώθηκε ότι ο Γκαμπόα απελάθηκε πίσω στο Σαν Χοσέ, αλλά ότι δεν έλαβε λεπτομέρειες σχετικά με την υγεία του.

Σύμφωνα με ένα άλλο έγγραφο των ιατρικών ιστορικών του Γκαμπόα από το νοσοκομείο, ένας γιατρός που τον επισκέφθηκε στις 2 Αυγούστου έγραψε: «Δεν κινείται ούτε ανταποκρίνεται. Ανοιγοκλείνει βλέφαρα μερικές φορές… Υπάρχει ακινησία και αλαλία. Ο ασθενής φαίνεται τηρεί άκαμπτη στάση σώματος».

Η στάση αυτή περιγράφεται συνήθως ως μια στάση με τα χέρια και τα πόδια ενός ασθενούς να κρατούνται άκαμπτα ίσια, το κεφάλι τραβηγμένο προς προς τα πίσω, και τα δάχτυλα των ποδιών προς τα κάτω. Ο γιατρός σημείωσε επίσης ότι ο Gamboa «υποβαλλόταν σε καθετηρίαση».

Ο κατάλογος φαρμάκων που περιλαμβάνεται στα ιατρικά ιστορικά έδειξε ότι μέχρι τις 7 Αυγούστου, σχεδόν ένα μήνα πριν από την απέλασή του στην Κόστα Ρίκα, ο Γκαμπόα είχε λάβει ενδοφλέβιες ενέσεις και περισσότερα από δώδεκα φάρμακα. Εκτιμήθηκε κλινικά, ως κατατονικός.

«Κατά καιρούς όλα αυτά, φαίνονται σαν μια ιστορία τρόμου ή σαν ένα ψέμα», είπε η Μάτα, καθώς ετοιμαζόταν να περάσει τα Χριστούγεννα πενθώντας για τον αδερφό της.

Είπε ότι όταν ο Γκαμπόα γύρισε στο σπίτι, στην αρχή υπήρξε ένα σκίρτημα αισιοδοξίας. «Ήταν ωραίο που τον είδαμε και τον άγγιξα ξανάμ γιατί μας έδωσε ελπίδα ότι θα μπορούσε να αναρρώσει», είπε, προσθέτοντας: «Αλλά οι γιατροί δεν το είπαν ποτέ… Και τότε συνειδητοποιήσαμε ότι η κατάσταση στην οποία έφτασε, ήταν μη αναστρέψιμη».