Η «αποχώρηση» της Βρετανίας από τα νησιά Τσάγκος, το «κράξιμο» Τραμπ και η Γριλανδία

Η βρετανική κυβέρνηση επέστρεψε επιτέλους την των νησιών Τσάγκος στο Μαυρίκιο μετά από χρόνια διαπραγματεύσεων, αλλά η τελική συμφωνία δεν άρεσε καθόλου στον Αμερικανό πρόεδρο. 

Ο Τραμπ με ανάρτησή του χαρακτήρισε τη συμφωνία μια πράξη μεγάλης βλακείας και συσχέτισε την εν λόγω υπόθεση με τις αξιώσεις του επί της Γριλανδίας!

Δεν έφτανε μόνο αυτό για τους Βρετανούς, καθώς την ίδια στιγμή η Ρωσία, δια του Λαβρόφ, ειρωνεύτηκε τη χώρα για το γεγονός πως αποκαλείται «Μεγάλη» Βρετανία.

Συγκεκριμένα ανέφερε ότι είναι ακόμη ένας στον πολύ μακρύ κατάλογο λόγων εθνικής ασφάλειας για τους οποίους πρέπει να αποκτηθεί η Γριλανδία.

Σημειώνεται ότι στο Αρχιπέλαγος Τσάγκος βρίσκεται το νησί Ντιέγκο Γκαρσία όπου υπάρχει μια στρατηγικής σημασίας κοινή αεροπορική στρατιωτική βάση ΗΠΑ-Βρετανίας στον Ινδικό Ωκεανό.

Η συμφωνία επιστροφής των Νήσων Τσάγκος στον Μαυρίκιο, που έχει εγκριθεί από τις ΗΠΑ, υπογράφηκε από το Λονδίνο τον περασμένο Μάιο. Σύμφωνα με το κείμενο, η Βρετανία επιστρέφει τα Τσάγκος στον Μαυρίκιο, αλλά διατηρεί τον έλεγχο της αεροπορικής βάσης μισθώνοντας το Ντιέγκο Γκαρσία για 99 χρόνια.

«Σοκαριστικό, ο ‘λαμπρός’ Σύμμαχός μας στο ΝΑΤΟ, η Βρετανία, σχεδιάζει αυτή τη στιγμή να χαρίσει το νησί Ντιέγκο Γκαρσία, όπου υπάρχει μια ζωτικής σημασίας αμερικανική Στρατιωτική Βάση, στον Μαυρίκιο, και το κάνει ΓΙΑ ΚΑΝΕΝΑΝ ΛΟΓΟ», έγραψε ο Τραμπ στο Truth Social.

«Το γεγονός ότι η Βρετανία παραχωρεί ένα εξαιρετικά σημαντικό έδαφος αποτελεί πράξη ΜΕΓΑΛΗΣ ΗΛΙΘΙΟΤΗΤΑΣ και προστίθεται στον πολύ μακρύ κατάλογο των λόγων Εθνικής Ασφάλειας για τους οποίους πρέπει να αποκτηθεί η Γροιλανδία», πρόσθεσε ο Αμερικανός πρόεδρος.

«Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η Κίνα και η Ρωσία παρατήρησαν αυτή την πράξη πλήρους αδυναμίας», εκτίμησε ο ίδιος. «Πρόκειται για Διεθνείς Δυνάμεις οι οποίες δεν αναγνωρίζουν παρά την ΙΣΧΥ, λόγος για τον οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, υπό την ηγεσία μου, χαίρουν πλέον, έπειτα από μόλις έναν χρόνο, μεγαλύτερου σεβασμού παρά ποτέ».

«Η Δανία και οι Ευρωπαίοι Σύμμαχοί της πρέπει ΝΑ ΚΑΝΟΥΝ ΤΟ ΣΩΣΤΟ», κατέληξε ο Τραμπ στην ανάρτησή του.

Η υπογραφή της συμφωνίας επιστροφής των Νησιών Τσάγκος στον Μαυρίκιο καθυστέρησε μετά την ορκωμοσία Τραμπ τον Ιανουάριο του 2025 προκειμένου το Λονδίνο να δώσει χρόνο στη νέα αμερικανική κυβέρνηση να εξετάσει τις λεπτομέρειες του σχεδίου.

Τον Φεβρουάριο ο Αμερικανός πρόεδρος είχε επισημάνει ότι «τείνει να συμφωνήσει». Από την πλευρά του ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών είχε χαιρετίσει με ανάρτησή του στο Χ μια συμφωνία «που διασφαλίζει τη μακροπρόθεσμη, σταθερή και αποτελεσματική εκμετάλλευση» της βάσης στο Ντιέγκο Γκαρσία, «ζωτικής σημασίας για την περιφερειακή και παγκόσμια ασφάλεια».

Η αντίδραση της Βρετανίας

Η συμφωνία επιστροφής των Νησιών Τσάγκος από τη Βρετανία στον Μαυρίκιο «εξασφαλίζει τις επιχειρήσεις της αμερικανοβρετανικής βάσης στο Ντιέγκο Γκαρσία για πολλές γενιές», δήλωσε εκπρόσωπος της Ντάουνινγκ Στριτ, απαντώντας στις επικρίσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.

Ο εκπρόσωπος της βρετανικής κυβέρνησης τόνισε ότι το Λονδίνο «δεν θα κάνει ποτέ συμβιβασμούς σε ό,τι αφορά την εθνική μας ασφάλεια. Ενεργήσαμε διότι η βάση στο Ντιέγκο Γκαρσία απειλούνταν έπειτα από δικαστικές αποφάσεις οι οποίες υπονόμευαν τη θέση μας και θα εμπόδιζαν τη λειτουργία της στο μέλλον».

«Η συμφωνία διασφαλίζει τις επιχειρήσεις της κοινής αμερικανοβρετανικής βάσης στο Ντιέγκο Γκαρσία για πολλές γενιές, με ισχυρές προβλέψεις για να διατηρηθούν ακέραιες οι μοναδικές της δυνατότητες και για την αποτροπή των αντιπάλων μας», πρόσθεσε ο ίδιος.

Ο εκπρόσωπος υπενθύμισε επίσης ότι η συμφωνία είχε «επαινεθεί δημόσια από τις ΗΠΑ, την Αυστραλία και όλους τους άλλους εταίρους του Five Eyes (Καναδά και Νέα Ζηλανδία), καθώς και από βασικούς διεθνείς εταίρους, όπως η Ινδία, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα».

Πώς απάντησε ο Μαυρίκιος

Ο Μαυρίκιος δήλωσε ότι η κυριαρχία του επί των Νησιών Τσάγκος έχει αναγνωριστεί κατηγορηματικά από το διεθνές δίκαιο, απαντώντας έτσι στον Αμερικανικό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, που επέκρινε τη συμφωνία της Βρετανίας να παραχωρήσει το Αρχιπέλαγος αυτό στον Μαυρίκιο.

«Η κυριαρχία της Δημοκρατίας του Μαυρικίου επί του Αρχιπελάγους Τσάγκος αναγνωρίζεται ήδη αναμφισβήτητα από το διεθνές δίκαιο και δεν θα πρέπει πλέον να αποτελεί αντικείμενο συζήτησης. Αναμένουμε την εφαρμογή της συνθήκης (συμφωνίας με τη Βρετανία) εντός των συντομότερων δυνατών χρονικών πλαισίων, με βάση τις δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί», δήλωσε σε ανακοίνωσή του ο υπουργός Δικαιοσύνης του Μαυρικίου, Γκάβιν Γκλόβερ.

Τι είναι τα νησιά Τσάγκος;

Πρόκειται για ένα αρχιπέλαγος στον Ινδικό Ωκεανό, περίπου 5.800 μίλια νοτιοανατολικά του Ηνωμένου Βασιλείου και 1.250 μίλια βορειοανατολικά του Μαυρικίου. Έγιναν βρετανικό έδαφος μαζί με τον Μαυρίκιο το 1814, στο πλαίσιο της Συνθήκης των Παρισίων μετά την ήττα του Ναπολέοντα. Το 1965 τα νησιά ορίστηκαν ως Βρετανικό Έδαφος του Ινδικού Ωκεανού και αποσπάστηκαν από τον Μαυρίκιο, ο οποίος απέκτησε την ανεξαρτησία του το 1968. Η συμφωνία τότε προέβλεπε ότι τα νησιά θα επέστρεφαν στον Μαυρίκιο όταν δεν θα ήταν πλέον απαραίτητα για την άμυνα της Βρετανίας. Στο μεγαλύτερο νησί, το Ντιέγκο Γκαρσία, κατασκευάστηκε κοινή στρατιωτική βάση Ηνωμένου Βασιλείου–ΗΠΑ. Οι εκτοπισμένοι κάτοικοι μετεγκαταστάθηκαν στον Μαυρίκιο και τις Σεϋχέλλες, ενώ κάποιοι μεταφέρθηκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο το 2002.

Γιατί επιστρέφονται τώρα στον Μαυρίκιο;

Από τη δεκαετία του 1980, ο Μαυρίκιος διεκδικεί την κυριαρχία των νησιών και έχει προσφύγει σε διεθνή δικαστήρια και διαιτητικά όργανα. Το 2019, το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ICJ), το κύριο δικαστικό όργανο του ΟΗΕ, έκρινε σε μη δεσμευτική απόφαση ότι η διαδικασία αποαποικιοποίησης του Μαυρικίου δεν ολοκληρώθηκε νόμιμα όταν του παραχωρήθηκε η ανεξαρτησία το 1968 και ότι το Ηνωμένο Βασίλειο είχε «υποχρέωση να τερματίσει τη διοίκησή του στο αρχιπέλαγος το ταχύτερο δυνατό».

Τι συνέβη μετά από αυτή την απόφαση;

Επί κυβέρνησης Ρίσι Σούνακ, ανακοινώθηκε το 2022 ότι το Ηνωμένο Βασίλειο και ο Μαυρίκιος συμφώνησαν να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις για την άσκηση κυριαρχίας στο αρχιπέλαγος Τσάγκος. Υποστηρίχθηκε ότι η άμυνα της Βρετανίας εξυπηρετείται καλύτερα με τη νομική βεβαιότητα γύρω από τα νησιά, λόγω του κινδύνου συνεχιζόμενων προσφυγών σε διεθνή δικαστήρια. Ήταν επίσης μια αναγνώριση ότι το Ηνωμένο Βασίλειο σέβεται το διεθνές δίκαιο.

Η βρετανική κυβέρνηση τόνισε ότι η συμφωνία θα «διασφαλίσει τη συνεχιζόμενη, αποτελεσματική λειτουργία της κοινής στρατιωτικής βάσης Ηνωμένου Βασιλείου–ΗΠΑ στο Ντιέγκο Γκαρσία». Η συντηρητική κυβέρνηση πραγματοποίησε 11 γύρους διαπραγματεύσεων με τον Μαυρίκιο πριν από τις γενικές εκλογές του Ιουλίου 2024. Μετά τη νίκη των Εργατικών το καλοκαίρι εκείνο, οι δύο κυβερνήσεις δημοσίευσαν κοινή δήλωση στις 3 Οκτωβρίου 2024, ανακοινώνοντας ότι είχε επιτευχθεί πολιτική συμφωνία. Η συνθήκη εγκρίθηκε επίσημα και υπογράφηκε από τον Κιρ Στάρμερ και τον ομόλογό του, πρωθυπουργό του Μαυρικίου Ναβίν Ραμγκουλάμ, στις 22 Μαΐου 2025. Ο Στάρμερ δήλωσε ότι η συμφωνία ήταν ζωτικής σημασίας, καθώς το Ηνωμένο Βασίλειο «δεν θα είχε ρεαλιστικές πιθανότητες επιτυχίας» αν ο Μαυρίκιος προχωρούσε σε νομικές ενέργειες, εξηγώντας ότι η χώρα θα μπορούσε να αντιμετωπίσει προσωρινά μέτρα «μέσα σε λίγες εβδομάδες».

Το Ηνωμένο Βασίλειο θα μπορούσε απλώς να αγνοήσει τέτοιες αποφάσεις, αλλά χωρίς συμφωνία δεν θα είχε νομική βάση για να αποτρέψει την Κίνα ή άλλες χώρες από το να εγκαταστήσουν βάσεις στα εξωτερικά νησιά ή να πραγματοποιήσουν κοινές ασκήσεις κοντά στο Ντιέγκο Γκαρσία.

Ποια ήταν η πολιτική αντίδραση σε Βρετανία και ΗΠΑ;

Σε απάντηση στη συμφωνία, η αμερικανική κυβέρνηση εξέδωσε ανακοίνωση στην οποία ανέφερε ότι, μετά από «εκτενή διαυπηρεσιακή αξιολόγηση», κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η συμφωνία «διασφαλίζει τη μακροπρόθεσμη, σταθερή και αποτελεσματική λειτουργία της κοινής στρατιωτικής εγκατάστασης ΗΠΑ–Ηνωμένου Βασιλείου στο Ντιέγκο Γκαρσία».

Κατά τη διάρκεια συνάντησής του με τον Βρετανό πρωθυπουργό στο Οβάλ Γραφείο τον Φεβρουάριο του 2025, ο Τραμπ είπε ότι ήταν «διατεθειμένος» να συμφωνήσει με τη συμφωνία και ότι είχε «την αίσθηση πως θα εξελιχθεί πολύ καλά». Οι Συντηρητικοί υπό την ηγεσία της Μπάντενοχ επέκριναν τη συμφωνία, χαρακτηρίζοντάς την «παράδοση» και υποστηρίζοντας ότι το Ηνωμένο Βασίλειο «παραχωρεί βρετανικό έδαφος και πληρώνει πάνω από 30 δισ. λίρες για να το κάνει» σε έναν Μαυρίκιο που, όπως ισχυρίστηκε, «αγκαλιάζει ανοιχτά την Κίνα και τη Ρωσία». Ο σκιώδης υπουργός Άμυνας, Τζέιμς Κάρτλιτζ, δήλωσε ότι οι Συντηρητικοί δεν υπέγραψαν συμφωνία όσο βρίσκονταν στην κυβέρνηση επειδή «αντιτίθενται θεμελιωδώς στην ιδέα να δαπανηθούν δισεκατομμύρια λίρες ως φόρος παράδοσης για να μισθώσουμε πίσω γη που σήμερα κατέχουμε πλήρως».

Ποιοι είναι οι όροι της συμφωνίας;

Ο Μαυρίκιος αποκτά την κυριαρχία των νησιών, αλλά το Ηνωμένο Βασίλειο διατηρεί αρχική μίσθωση 99 ετών για το Ντιέγκο Γκαρσία, με δυνατότητα παράτασης. Το Ηνωμένο Βασίλειο θα πληρώνει για αυτή τη μίσθωση. Το μέσο ετήσιο κόστος κατά την αρχική περίοδο των 99 ετών εκτιμάται από το Γουάιτχολ σε 101 εκατ. λίρες σε τιμές 2025–26. Το συνολικό προβλεπόμενο κόστος του χρηματοδοτικού πακέτου, με βάση τη μεθοδολογία καθαρής παρούσας αξίας, ανέρχεται σε 3,4 δισ. λίρες, αν και ορισμένοι υποστηρίζουν ότι μπορεί να είναι υψηλότερο.

Γιατί άλλαξε στάση ο Τραμπ;

Μπορεί να πρόκειται απλώς για σύμπτωση, αλλά ο Στάρμερ έδωσε συνέντευξη Τύπου τη Δευτέρα — λίγες ώρες πριν από την ανάρτηση του Αμερικανού προέδρου στο Truth Social — κατά την οποία επέκρινε τον Τραμπ για τις απειλές του να επιβάλει δασμούς στις εισαγωγές ευρωπαϊκών χωρών που αντιτάχθηκαν στη διεκδίκησή του επί της Γριλανδίας, η οποία αποτελεί μέρος του βασιλείου της Δανίας. Ο Βρετανός πρωθυπουργός δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι «η απειλή δασμών κατά συμμάχων είναι λάθος, εντελώς λάθος».