«Μπλακ άουτ» στο FIR Αθηνών: καμπάνες για ΥΠΑ-υπουργείο

Σε υποδομές «παρωχημένης τεχνολογίας», «εκτός υποστήριξης από τον κατασκευαστή» και χωρίς «ουσιαστικές εγγυήσεις λειτουργίας» στηρίζεται από το 2019 η αεροναυτιλία στο FIR Αθηνών, όπως παραδέχτηκε χθες η επιτροπή που συνέστησε το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών για να διαπιστώσει τα αίτια του πολύωρου μπλακ άουτ στον ελληνικό εναέριο χώρο την Κυριακή 4 Ιανουαρίου 2026.

Αν και η επιτροπή παραδέχεται πως δεν είχε στη διάθεσή της τα πλήρη στοιχεία για να διακριβώσει τι συνέβη, λόγω «έλλειψης αρχείων καταγραφής λειτουργίας και ιχνηλάτησης σφαλμάτων», το πόρισμα φαίνεται να επιρρίπτει το μεγαλύτερο μέρος των ευθυνών για τον διεθνή διασυρμό της χώρας στην Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ), η οποία όμως λειτουργεί ως τμήμα του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών. Ωστόσο, το πόρισμα αποδίδει μέρος της ευθύνης και στον τηλεπικοινωνιακό πάροχο, δηλαδή τον ΟΤΕ, λέγοντας ότι υπήρξε καθυστέρηση στην κατανόηση του προβλήματος.

Οπως αναφέρεται, το σύστημα τηλεπικοινωνιών που είχε τεθεί εκτός λειτουργίας λίγο πριν από τις 9 το πρωί επανήλθε με ενέργειες του ΟΤΕ έπειτα από 8 ώρες. Στο ενδιάμεσο χρονικό διάστημα και ενώ οι αεροελεγκτές αγωνιούσαν να μην υπάρξει κάποια εμπλοκή στον αέρα, το κέντρο λειτουργίας δικτύου του ΟΤΕ «έβλεπε τα τηλεπικοινωνιακά κυκλώματα ως λειτουργικά»!!! Για το πώς μπορεί να συνέβαινε κάτι τέτοιο, η εξήγηση που δίνει το πόρισμα συνδέεται με το επίπεδο συνεργασίας «μεταξύ των τεχνικών της ΥΠΑ και αυτών του ΟΤΕ», το οποίο χαρακτηρίζει ως «μακράν του βέλτιστου». Χρειάζεται, πάντως, να ξαναδιαβάσει κανείς το κείμενο του πορίσματος για να καταλάβει πως οι σχέσεις των τεχνικών ΥΠΑ και ΟΤΕ ήταν κακές και δεν επέτρεψαν να υπάρξει κατανόηση του προβλήματος νωρίτερα. Οπως χαρακτηριστικά αναφέρεται, «η συνεργασία είναι κάτι που μπορεί και επιβάλλεται να βελτιωθεί δραστικά για να μπορέσουν να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα που δημιουργεί η παλαιότητα του συστήματος».

Η μετατροπή του FIR Αθηνών σε «μαύρη τρύπα» του παγκόσμιου αεροπορικού χάρτη προκάλεσε αναστάτωση στο εσωτερικό της κυβέρνησης Μητσοτάκη, που θεωρεί τα τεχνολογικά της επιτεύγματα και τα «ψηφιακά άλματα» ως «δυνατό χαρτί», ενώ άνοιξε και συζητήσεις για τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει στη δικαιοδοτική ισχύ της Ελλάδας απέναντι στους γείτονές της.

Στις Βρυξέλλες

Το θέμα προφανώς συζητήθηκε και στις επαφές που έγιναν χθες στις Βρυξέλλες, όπου μετέβησαν ο υπουργός Υποδομών και Μεταφορών, Χρίστος Δήμας, μαζί με τον γενικό γραμματέα Μεταφορών, Στέλιο Σακαρέτσιο, τον διοικητή της Αρχής Πολιτικής Αεροπορίας (ΑΠΑ), Χρήστο Τσίτουρα, τον διοικητή της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ), Γιώργο Σαουνάτσο, και τον υποδιοικητή Αεροναυτιλίας της ΥΠΑ, Γεώργιο Βαγενά.

Υπενθυμίζεται ότι πρόεδρος της επιτροπής που όρισε ο κ. Δήμας για να συντάξει το πόρισμα ήταν ο Χρήστος Τσίτουρας, δηλαδή ο επικεφαλής της Αρχής που συστάθηκε για να εποπτεύει την ΥΠΑ και θα έπρεπε να ξέρει εάν χρησιμοποιεί τα κατάλληλα συστήματα. Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του υπουργείου, οι Ελληνες αξιωματούχοι συναντήθηκαν με τον επίτροπο Μεταφορών της Κομισιόν, Απόστολο Τζιτζικώστα, αλλά δεν υπάρχει καμία αναφορά για το εάν συζήτησαν επί του πορίσματος. Το μόνο που σημειώνεται είναι ότι συζητήθηκαν «τα επόμενα βήματα εφαρμογής του Σχεδίου Δράσης (Action Plan) που έχει συμφωνηθεί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με σκοπό την αναβάθμιση της αεροναυτιλίας».

Ο κ. Δήμας επικαλείται αυτό το Σχέδιο Δράσης εδώ και μήνες ως «λυδία λίθο» όποτε εκδίδεται κάποια ανακοίνωση από την πλευρά των ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας, που διαμαρτύρονται συνεχώς για τα παρωχημένης τεχνολογίας συστήματα και την ανικανότητα της διοίκησης να προχωρήσει στην εγκατάσταση των πιο σύγχρονων, παρά το γεγονός ότι εισπράττονται ετησίως εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ από τα τέλη υπερπτήσης των αεροπορικών εταιρειών.

Η ελληνική αντιπροσωπεία πήγε στις Βρυξέλλες έχοντας μαζί της το πόρισμα που εκθέτει βάναυσα την επιχειρησιακή ικανότητα της Ελλάδας, αλλά το επίσημο Δελτίο Τύπου απλώς αναφέρει ότι συμφωνήθηκε ο ορισμός τεχνικού συμβούλου από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό για την Ασφάλεια της Αεροναυτιλίας (Eurocontrol) μετά από συνάντηση με τον γενικό του διευθυντή, Raúl Medina Caballero. Υπενθυμίζεται ότι οι αεροελεγκτές ζητούν εδώ και μήνες να οριστεί τεχνικός σύμβουλος στην ΥΠΑ από την πλευρά του Eurocontrol, ο οποίος θα μπορούσε να λύσει και τις χρόνιες διαμάχες που υπάρχουν για τις προδιαγραφές των συστημάτων.

Στο Θέμα της «Εφ.Συν.» το περασμένο Σάββατο, αναλύσαμε εκτενώς τις συμβάσεις που παραμένουν «παγωμένες» επί χρόνια, όπως εκείνη για το κεντρικό σύστημα ραντάρ (Pallas), που ξεκίνησε με προϋπολογισμό 29 εκατομμυρίων ευρώ το 2018 και έχει φτάσει σήμερα στα 150 χωρίς να υπάρχει ακόμη σύμβαση. Μεγάλο μέρος της καθυστέρησης αφορά τη διαμάχη γύρω από τις προδιαγραφές και οι αεροελεγκτές φώναζαν ότι μπορεί επ’ αυτών να αποφανθεί το Eurocontrol, χωρίς μάλιστα να πληρωθεί για αυτό. Ομως, η διοίκηση της ΥΠΑ και το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών επέμεναν να αγνοούν τις εκκλήσεις, επέτρεπαν οι προδιαγραφές να αλλάζουν, τα τιμήματα να αυξάνονται και οι διαγωνισμοί να κολλάνε.

Χρειάστηκε να προκύψει το μπλακ άουτ την πρώτη Κυριακή του χρόνου για να αποφασίσει η Ελλάδα ότι θα δεχτεί τις συμβουλές του Eurocontrol αντί να προσλάβει με κάποια αστρονομική αμοιβή κάποια εταιρεία συμβούλων, όπως συνηθίζει.

Το χρονικό

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το χρονικό της κατάρρευσης των τηλεπικοινωνιακών συστημάτων, όπως καταγράφεται στο πόρισμα:

● Στις 08.58 τοπική ώρα, ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας των Κέντρων Ελέγχου Περιοχής Αθηνών-Μακεδονίας (ΚΕΠΑΘΜ) ανέφεραν μπλοκάρισμα συχνοτήτων και αδυναμία πραγματοποίησης κλήσεων σε διάφορες γραμμές, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Οι επικοινωνίες εδάφους εδάφους και οι γραμμές επικοινωνίας SUR αντιμετώπισαν παρόμοια προβλήματα με κυκλώματα εκτός σύνδεσης για άγνωστους λόγους. Το μπλοκάρισμα των συχνοτήτων φάνηκε να εξαπλώνεται σε όλη τη χώρα χωρίς καμία ένδειξη της αιτίας.

● Στις 09.33 επιβλήθηκε αναστολή όλων των απογειώσεων.

● Περίπου στις 09.50 επιβλήθηκε μηδενική χωρητικότητα (zero rate) στα ΚΕΠΑΘΜ (FIR Αθηνών) προκειμένου να εξομαλυνθεί η κατάσταση.

● Στις 12.02 τοπική ώρα, ξεκινά μια σταδιακή αποκατάσταση σε κάποιες περιοχές του εναέριου χώρου, αλλά τα προβλήματα επικοινωνίας συνεχίζονται.

● «Αιφνίδια, στις 16.55 τοπική ώρα, όλες οι συχνότητες και οι τηλεφωνικές γραμμές κατέστησαν και πάλι διαθέσιμες».

Ενώ όμως στην καταγραφή αναφέρεται ότι η αποκατάσταση έγινε «αιφνίδια», σε άλλα σημεία του πορίσματος είναι ξεκάθαρο ότι αυτό συνέβη ύστερα από παρεμβάσεις του τηλεπικοινωνιακού παρόχου, δηλαδή του ΟΤΕ. Υπενθυμίζεται ότι εκείνη την Κυριακή, ο ΟΤΕ είχε από νωρίς ανακοινώσει ότι δεν διαπίστωνε πρόβλημα στα τηλεπικοινωνιακά κυκλώματα που παρέχει, ενώ από την πλευρά της ΥΠΑ η αιτία εντοπιζόταν ακριβώς σε αυτά.

Το πόρισμα μένει κάπου στη μέση, αναφέροντας ότι η «κατάληψη/μπλοκάρισμα των συχνοτήτων (έντονος συνεχής θόρυβος)» συνδέεται με «ταυτόχρονες δυσλειτουργίες σε τηλεπικοινωνιακά κυκλώματα εδάφους εδάφους και επιμέρους ζεύξεις δεδομένων». Αυτός ο «ψηφιακός θόρυβος» αναφέρεται παρακάτω ότι «προκλήθηκε λόγω αποσυγχρονισμού σε πλειάδα ετερογενών διατάξεων/διεπαφών που καταλήγουν στις εγκαταστάσεις των ΚΕΠΑΘΜ, με αποτέλεσμα την ακούσια ενεργοποίηση/συνεχή εκπομπή κρίσιμου αριθμού πομπών και την υποβάθμιση/διακοπή κρίσιμων τηλεπικοινωνιακών διασυνδέσεων».

Η καμπάνα εις βάρος της ΥΠΑ αλλά και του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών ηχεί αμέσως παρακάτω: «Το υφιστάμενο σύστημα Επικοινωνιών Φωνής (VCS – Voice Communication System) της ΥΠΑ και κρίσιμες τηλεπικοινωνιακές υποδομές που χρησιμοποιούνται για την υποστήριξή της βασίζονται σε παρωχημένη τεχνολογία (SDH - Synchronous Digital Hierarchy) που είναι εκτός υποστήριξης από τον κατασκευαστή, χωρίς δυνατότητα παροχής ουσιαστικών εγγυήσεων λειτουργίας»!!! Προστίθεται ακόμη ότι ο «ΟΤΕ έχει ενημερώσει σχετικά την ΥΠΑ από το 2019, η οποία θα πρέπει να προβεί σε άμεση μετάβαση σε ευρυζωνική/IP αρχιτεκτονική».

Πέντε συστάσεις

Το πόρισμα καταλήγει και σε πέντε συστάσεις, τις οποίες καλούνται όμως να εφαρμόσουν πρόσωπα που είναι υπεύθυνα για το φιάσκο της προπερασμένης Κυριακής:

(α) Επίσπευση της μετάβασης σε τεχνολογία VoIP (Voice over IP), με την ολοκλήρωση των διαδικασιών προμήθειας - εγκατάστασης και θέσης σε επιχειρησιακή λειτουργία του νέου VCS/RCS (Voice Communication System / Radio Communication System) και των 495 νέων πομποδεκτών. Πρόκειται για δύο διαγωνισμούς, συνολικής αξίας που δεν ξεπερνά τα 10 εκατομμύρια ευρώ, που εκκρεμούσαν επί σειρά ετών λόγω λανθασμένων χειρισμών.

(β) Θεσμοθέτηση σταθερού κοινού μηχανισμού άμεσης απόκρισης ΥΠΑ–ΟΤΕ και τυποποιημένων διαδικασιών κρίσεων με δοκιμές/εκπαίδευση υπό εποπτεία ΑΠΑ.

(γ) Ενίσχυση με τηλεμετρία/τηλεχειρισμό και δυνατότητα εκτέλεσης από άκρο σε άκρο διαγνωστικών ελέγχων στα κομβικά σημεία.

(δ) Ενίσχυση εποπτείας ραδιοφάσματος από την Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών (ΕΕΤΤ) για έγκαιρο εντοπισμό παρεμβολών/ανωμαλιών. Η «Εφ.Συν.» είχε από την πρώτη μέρα τονίσει πόσο συνέβαλε στη βλάβη η έλλειψη συστήματος εποπτείας του φάσματος συχνοτήτων καθώς η ΕΕΤΤ είχε προκηρύξει διαγωνισμό, αλλά το έργο απεντάχθηκε από το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης.

(ε) Μετεγκατάσταση του ΚΕΠΑΘΜ σε καταλληλότερο περιβάλλον, με στόχο τη μείωση συστημικών επιχειρησιακών κινδύνων και εξαρτήσεων ώστε να διασφαλιστεί η αδιάλειπτη και ασφαλής παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας. Σήμερα το ΚΕΠΑΘΜ στεγάζεται στο πρώην αεροδρόμιο Ελληνικού, οπότε η σύσταση για την απομάκρυνσή του εξυπηρετεί και τις επιδιώξεις του επενδυτή στον Μητροπολιτικό Πόλο.