Τον περασμένο Ιούλιο, ο Timothy G., γεννημένος το 2006, συνελήφθη στο Σεντ Ετιέν της κεντρικής Γαλλίας με την κατηγορία περί συνωμοσίας για τρομοκρατία. Οι αστυνομικοί τον συνέλαβαν στο σχολείο που φοιτούσε, όπου βρήκαν δύο μαχαίρια στην τσάντα του. Η προσήλωση του νεαρού στους διαδικτυακούς θύλακες μίσους και μισογυνισμού και η τακτική παρακολούθηση βίντεο ανδρών influencers επιβεβαιώθηκαν μετά τη σύλληψή του.
Σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά, ο 17χρονος συνελήφθη αφότου απείλησε δημόσια στο TikTok ότι θα επιτεθεί σε γυναίκες. «Αυτό είναι πρωτόγνωρο για τη Γαλλία», έγραφε τότε η Le Monde. «Ποτέ πριν η γαλλική Δικαιοσύνη δεν είχε απαγγείλει κατηγορίες σε άνδρα για συνωμοσία εμπνευσμένη αποκλειστικά από το ανδρικό κίνημα». Αυτή ήταν η πρώτη υπόθεση στη Γαλλία που ασκήθηκε δίωξη σε κάποιον που ανήκει στην υποκουλτούρα των incels.
Δεν πρόκειται για μεμονωμένο περιστατικό. Η λέξη «incel», που έλαβε ιδιαίτερη προσοχή από τα ΜΜΕ διεθνώς μετά την επιτυχία της σειράς «Adolescence» του Netflix, είναι μια σύντμηση του «involuntary celibate» (ακούσια αγαμία).
Πρόκειται για μία από τις υποκουλτούρες της λεγόμενης «ανδρόσφαιρας» («manosphere») και μάλλον στην πιο ακραία, μισαλλόδοξη και επικίνδυνη έκφανσή της: για τους άνδρες που ανήκουν σε αυτές τις ομάδες, οι γυναίκες υπάρχουν αποκλειστικά ως σεξουαλικά αντικείμενα και η ικανοποίηση της σεξουαλικής επιθυμίας -με οποιοδήποτε μέσο- θεωρείται ανώτερος στόχος και αποδεκτή χωρίς όρους και περιορισμούς.
Πρόκειται για «δεκάδες χιλιάδες άνδρες που παρουσιάζουν τους εαυτούς τους ως μειονεκτούντες από τη φύση τους, που αγνοούνται και απορρίπτονται σεξουαλικά από τις γυναίκες», λέει ο Francis Dupuis-Déri, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Κεμπέκ στο Μόντρεαλ και ειδικός σε θέματα αντιφεμινισμού. Πάντα νεαροί σε ηλικία και έντονα μισογύνηδες, πολλοί εξ αυτών προτρέπουν ανοιχτά και ατιμώρητα στον βιασμό. «Στα φόρουμ της διαδικτυακής τους κοινότητας εξιδανικεύουν τις μαζικές δολοφονίες, ορισμένες από τις οποίες έχουν διαπραχθεί από άνδρες που δηλώνουν ανοιχτά μέλη της κοινότητας», συμπληρώνει. «Για να μην αναφέρουμε τις ρητές αναφορές στον ναζισμό», προσθέτει.
Πόσο ενεργές είναι αυτές οι κοινότητες στην Ευρώπη; Τι συμβαίνει στην Ελλάδα; Πόσο συχνά μέλη της κοινότητας σταματούν να περιορίζονται στο διαδίκτυο και φτάνουν στη διάπραξη ειδεχθών έμφυλων εγκλημάτων; To Pulse επιχειρεί να κάνει μια πρώτη χαρτογράφηση των incels στην Ευρώπη.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το φαινόμενο έχει παρατηρηθεί, αλλά δεν έχει ερευνηθεί σε βάθος. Η μοναδική και σχετικά πρόσφατη έρευνα έγινε το 2021 από το Δίκτυο Ευαισθητοποίησης κατά της Ριζοσπαστικοποίησης της Κομισιόν, η οποία επιχειρούσε να κάνει μια πρώτη εκτίμηση. Με συλλογή δεδομένων το Δίκτυο ερεύνησε τη μεγαλύτερη αγγλόφωνη διαδικτυακή κοινότητα incels (incels.is) για τρία χρόνια προκειμένου να αντλήσει δημογραφικά στοιχεία. Από αυτούς που κάποια στιγμή κατά τη διάρκεια της έρευνας δήλωσαν στο φόρουμ την καταγωγή τους, η συντριπτική πλειονότητα ήταν από τη Γερμανία, για να ακολουθήσουν το Ηνωμένο Βασίλειο και η Σουηδία. Στην ένατη θέση ήταν χρήστες από την Ελλάδα.
Τι συμβαίνει στην Ελλάδα
O Πέτρος Πετρίδης είναι επίκουρος καθηγητής Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ψηφιακής Εκπαίδευσης του Παντείου Πανεπιστημίου, με την έρευνά του να δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη διαδικτυακή Ακροδεξιά. O ίδιος σημειώνει πως στην Ελλάδα δεν φαίνεται να υπάρχει κάποια αμιγώς ελληνόφωνη οργανωμένη ψηφιακή κοινότητα, με εξαίρεση το ΟΔΕΜ («Οχι, Δεν Είσαι Μισογύνης») που δραστηριοποιείται πλέον κυρίως στο «X». «Από εκεί και πέρα, όμως, κατακερματισμένη σε διάφορα σημεία του διαδικτύου μπορούμε πράγματι να βρούμε ρητορική που εμπίπτει σε αυτό το πεδίο που ονομάζεται “ανδρόσφαιρα”». Ετσι και αλλιώς, η ρητορική διεθνοποιείται, αναπαράγεται και μπορεί να προσαρμόζεται και να μεταφράζεται πολιτισμικά στα ελληνικά πλαίσια, συμπληρώνει.
Στα καθ’ ημάς, το 2022 πραγματοποιήθηκε μια συγκέντρωση αλληλεγγύης στον Αντριου Τέιτ, τον ιντερνετικό γκουρού «ανδρικών ζητημάτων» με ένα τεράστιο κοινό, κυρίως από οπαδούς των κρυπτονομισμάτων και της alt-right. Ο ίδιος συνελήφθη τότε στο Βουκουρέστι από τις ρουμανικές αρχές με κατηγορίες για βιασμό, λαθραία διακίνηση ανθρώπων και σύσταση εγκληματικής οργάνωσης.
Τότε, δεκάδες αγόρια, στην πλειονότητά τους έφηβοι, οργανώθηκαν, πραγματοποίησαν πορεία στην Ερμού με καπνογόνα και ζητωκραύγαζαν για τον υμνητή του μισογυνισμού, φωνάζοντας «Free Top G» (δηλαδή «top gangster») και ζητώντας την απελευθέρωση του βιαστή. Για έναν άνθρωπο που έχει πει πως οι γυναίκες που βιάζονται είναι εν μέρει υπεύθυνες για τον βιασμό τους και πως ανήκουν σε άνδρες. Οι εικόνες αναπαράχθηκαν από όλα τα σόσιαλ μίντια των οπαδών της παγκόσμιας alt-right και των απανταχού κρυπτο-επενδυτών. «Αν έρθει μια κοπέλα και σε ρωτήσει γιατί την απάτησες, τότε μπαμ, τη μαχαιρώνεις, μπουμ, της χτυπάς το κεφάλι και την αρπάζεις από τον λαιμό» ακούγεται να λέει ο ίδιος σε παλαιότερο βίντεο.
«Η βασική ρητορική που αρθρώνεται είναι ότι οι κοινωνίες είναι δομημένες με τέτοιο τρόπο ώστε να πριμοδοτούν τις γυναίκες, δήθεν προνομιούχες και ευνοημένες, και όχι το αντίστροφο, γι’ αυτό και οι incels θεωρούν τους εαυτούς τους περιθωριοποιημένους. Λένε πως είναι σε αυτή τη συνθήκη όχι επειδή το επιδιώκουν, αλλά επειδή έτσι είναι δομημένος ο κόσμος και γι’ αυτό δεν μπορούν να βρουν κάποια σύντροφο», λέει ο Πετρίδης. Αυτή η αντίληψη περί «απειλής» συχνά πηγαίνει χέρι χέρι με την αντιμεταναστευτική και αντιπροσφυγική ρητορική, το μίσος σε αυτό που αποκαλούν «πολιτισμικό μαρξισμό» και το κοινό λεξιλόγιο που συχνά αντλείται από την pop κουλτούρα.
Η γλώσσα ως κοινό σημείο αναφοράς
«Μεταξύ των προειδοποιητικών σημάτων για γονείς βρίσκεται το λεξιλόγιο που χρησιμοποιείται», σημειώνει ο Jesús Moreno, ψυχολόγος ειδικευμένος σε θέματα αρρενωπότητας στο ισπανικό Ιδρυμα Κοινωνικής Πρωτοβουλίας (Fundación Iniciativa Social). Κάποιες λέξεις ακούγονται καθημερινά στα ισπανικά σχολεία, σημειώνει, αφού «οι δυναμικές αναπαράγονται σε συγκεκριμένα περιβάλλοντα, όπως σε αίθουσες διδασκαλίας ή σε προαύλια».
Αυτό το λεξιλόγιο μοιράζεται και ερμηνεύεται εκ νέου σε όλες τις γλώσσες. Ενα τέτοιο παράδειγμα είναι η χρήση της έννοιας «red pill», εμπνευσμένης από την ταινία «The Matrix». O όρος χρησιμοποιείται συχνά από τις μισογυνιστικές κοινότητες στο διαδίκτυο. «To red pill σημαίνει ότι έχουν πάρει το κατάλληλο χάπι, είναι μια αντίληψη ότι αυτοί είναι οι μόνοι που έχουν κατανοήσει πώς λειτουργεί πραγματικά ο κόσμος, σε αντίθεση με τους άλλους που ζουν σε μια πλάνη» σημειώνει ο Πετρίδης.
«Θα έλεγα ότι γίνεται “γοητευτική” αυτή η ρητορική γιατί συνήθως όλα αυτά τα κανάλια, οι λογαριασμοί, τα μίντια γενικά τείνουν να παρουσιάζονται ως μη πολιτικά, το λεγόμενο “non politica”» συμπληρώνει ο ανθρωπολόγος. «Ομως είναι απόλυτα πολιτικά. Η ρητορική αυτή αρθρώνεται περισσότερο μέσα σε μια σφαίρα διασκέδασης και εντός κοινοτήτων που προσφέρουν μια αίσθηση του ανήκειν. Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να έχει ένα κανάλι στο οποίο κάνει tutorial για το πώς να φλερτάρεις γυναίκες. Ενας άλλος στριμάρει βιντεοπαιχνίδια».
Στις μέρες μας αυτοί οι χώροι είναι από τους κατεξοχήν πολιτικούς χώρους. «Στις ΗΠΑ έχουμε αυτή τη στιγμή μια διοίκηση η οποία όχι απλώς προωθήθηκε σε μεγάλο βαθμό, αλλά απαρτίζεται πλέον από podcasters και ανθρώπους που ήταν και είναι ινφλουένσερ σε διάφορες πλατφόρμες» καταλήγει.
«Aνησυχητική υποκουλτούρα στο ευρύτερο τοπίο του βίαιου εξτρεμισμού»
Εκπρόσωπος της Europol μιλάει στο Pulse για την επικίνδυνη ρητορική των incels και τις εγκληματικές πράξεις τους, οι οποίες δεν περιορίζονται πλέον στον χώρο του διαδικτύου ● Τι παρατηρείται στις χώρες της Γηραιάς Ηπείρου
Ο εκπρόσωπος της Europol, Jan Op Gen Oorth, εξηγεί στο Pulse ότι η ρητορική των incels έχει αναδειχτεί ως «μια ανησυχητική υποκουλτούρα στο ευρύτερο τοπίο του βίαιου εξτρεμισμού στην Ευρώπη». Τα τελευταία χρόνια, αυτή η ρητορική «έχει γίνει όλο και πιο ριζοσπαστική, παρουσιάζοντας σημαντικές ομοιότητες με άλλες εξτρεμιστικές τάσεις, όπως ο βίαιος ακροδεξιός εξτρεμισμός (VRWE). Ωστόσο το φαινόμενο δεν μπορεί να ταξινομηθεί αποκλειστικά σε αυτό το πλαίσιο».
Ο Op Gen Oorth προσθέτει ότι υπάρχουν αρκετά περιστατικά στην Ευρώπη που δείχνουν πως «η ριζοσπαστικοποίηση των incels δεν περιορίζεται πλέον στους διαδικτυακούς χώρους ή στον μισογυνιστικό λόγο, αλλά εκδηλώνεται προοδευτικά με πράξεις σωματικής βίας». Σε γενικές γραμμές, ωστόσο, αυτά τα φαινόμενα αντιμετωπίζονται ως επί το πλείστον μόνο ως ειδησεογραφικά γεγονότα, χωρίς να συνδέονται με εγκλήματα που προέρχονται από μέλη της κοινότητας.
Η Emilia Lounela, διδακτορική ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι, μελετά τις διαδικτυακές κοινότητες των incels, εστιάζοντας ιδιαίτερα στην κατασκευή της ταυτότητας, την ιδεολογία και τις εμπειρίες τους. Στην έρευνά της, που παρουσίασε στο 5ο συνέδριο του Ευρωπαϊκού Κέντρου Αντιτρομοκρατίας (ECTC) στις 26-27 Μαρτίου 2024, στα κεντρικά γραφεία της Europol στη Χάγη, επισημαίνει ότι η συλλογική αυτοθυματοποίηση ήταν το πιο κεντρικό στοιχείο της συγκεκριμένης κοινότητας. «Το γεγονός ότι δεν ανταποκρίνονταν στο ιδανικό της αρρενωπότητας τους απομόνωσε από τους άλλους. Για πολλούς, η ταυτότητα incel συνδεόταν με ένα ευρύτερο αίσθημα αποκλεισμού και η έλλειψη στενών ή ρομαντικών σχέσεων ήταν απλώς ένα μέρος αυτής της μοναξιάς. Ωστόσο, έγινε το πιο ισχυρό σύμβολο της “αναπηρίας” και της απόρριψης από τους άλλους. Η ιδεολογία των incels τους έδωσε μια εξήγηση και ένα αντικείμενο για να ρίξουν το φταίξιμο: τις γυναίκες και τον φεμινισμό. Πολλοί από τους πρώην ή νυν incels από τους οποίους πήρα συνέντευξη μου είπαν ότι μετανιώνουν που υιοθέτησαν την κοσμοθεωρία των incels, καθώς ήταν επιβλαβής για την ψυχική τους υγεία. Ωστόσο δυσκολεύονταν να αλλάξουν τον τρόπο σκέψης τους και ανεπιθύμητες μισογυνιστικές σκέψεις αναδύονταν στην επιφάνεια».
Γαλλία: Στην Ευρώπη, η μεγαλύτερη επίδραση παρατηρήθηκε στη Γαλλία αφού -αν και σποραδικά- εντοπίζονται εγκλήματα που συνδέονται με το κίνημα των incels. Η πιο πρόσφατη υπόθεση αφορά τον 17χρονο μαθητή Timothy G., ωστόσο την τελευταία δεκαετία έχουν καταγραφεί αρκετά περιστατικά που συνδέονται με τους incels ή το MGTOW (Men Going Their Own Way), μια ψηφιακή κοινότητα που υποστηρίζει ότι οι άνδρες πρέπει να αποφεύγουν τον γάμο και τις ρομαντικές σχέσεις με γυναίκες.
Το 2014, ένας οπλισμένος άντρας της συλλογικότητας «Εξοργισμένοι Πατέρες» οχυρώθηκε απαιτώντας αλλαγές στον νόμο για τη συνεπιμέλεια, ενώ το 2020 ένας άνδρας που δήλωνε μέλος του κινήματος MGTOW δολοφόνησε την πρώην σύντροφό του. Πρόσφατα, μόλις το 2024, αποτράπηκαν δύο επιθέσεις εμπνευσμένες από τη βία των incels, η μία στο Μπορντό και η άλλη κατά τη διάρκεια μιας φεμινιστικής γιορτής στο Παρίσι.
Ιταλία: Σύμφωνα με την Ιταλίδα δημοσιογράφο Claudia Torrisi, ανάλογη είναι η κατάσταση και στην Ιταλία. Μέχρι σήμερα, εξηγεί η Torrisi, δεν έχουν σημειωθεί εγκλήματα που να συνδέονται ανοιχτά με το κίνημα incel στην Ιταλία. Ωστόσο, ορισμένα άτομα έχουν συνδεθεί με το κίνημα μετά από ένα βίαιο περιστατικό. Συγκεκριμένα, η διπλή δολοφονία του διαιτητή Daniele de Santis και της Eleonora Manta, στις 21 Σεπτεμβρίου 2020 στο Λέτσε, από τον Antonio de Marco, συγκάτοικο του De Santis.
Ο 21χρονος μήνες νωρίτερα είχε γράψει στο ημερολόγιό του πως «αν δεν έχω κοπέλα μέχρι το τέλος του έτους, θα σκοτώσω κάποιον. […] Αν η μοίρα δεν θέλει να πεθάνουν ο Daniele και άλλοι άνθρωποι, τότε πρέπει να μου φέρει μια κοπέλα που θέλει να είναι μαζί μου». Στην Ιταλία, ο De Marco φαίνεται να έχει γίνει κάτι σαν «μάρτυρας» για την κοινότητα των incels.
Υπάρχει επίσης η περίπτωση ενός νεαρού άνδρα που συνελήφθη το 2021 για τρομοκρατία. Μεταξύ άλλων, ο νεαρός δήλωσε ότι σκόπευε να πραγματοποιήσει «μια σφαγή κατά τη διάρκεια μιας φεμινιστικής διαδήλωσης. Οι Εβραίες και οι κομμουνίστριες γυναίκες είναι εχθροί μας. Οι σύγχρονες γυναίκες είναι άψυχες κούκλες, που πρέπει να εξοντωθούν».
Ισπανία: Στην Ισπανία, όπως εξηγεί η El Confidencial, αν και δεν έχουν σημειωθεί επιθέσεις που να συνδέονται άμεσα με το κίνημα των incels, υπάρχουν αστυνομικές αναφορές και ακαδημαϊκές έρευνες που προειδοποιούν για τον πιθανό κίνδυνο που ενέχουν αυτές οι κοινότητες. Αν και οι incels στην Ισπανία δεν είναι άμεσα ενταγμένοι σε πολιτικά κόμματα, η ρητορική τους έχει αξιοποιηθεί από ορισμένους ακροδεξιούς παράγοντες, όπως το Vox, ειδικά σε εκστρατείες που απευθύνονται στους άνδρες «που έχουν ξεχαστεί» ή απορρίπτουν τους νόμους για την έμφυλη βία.
● Το άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE, στο οποίο συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Συνεργάστηκαν οι: Εύα Παπαδοπούλου («Εφ.Συν.» - Ελλάδα), Αna Somavilla, Lola García-Ajofrín (El Confidencial - Ισπανία), Francesca Barca (Vox Europe), Claudia Torrisi (Ιταλία)
Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.
Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.
Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.
Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.
Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας