Τα μεγάλα διλήμματα που είχαν κληθεί να απαντήσουν οι αντάρτες του ΕΛΑΣ –πέραν της αντίστασης στη ναζιστική κατοχή– θα συζητήσουν για δύο μέρες στη Καστανιά Καλαμπάκας ιστορικοί που έχουν διερευνήσει τι ειπώθηκε στο καλούμενο «Βαλκανικό Συνέδριο», τη συνάντηση δηλαδή που είχε γίνει στην περιοχή το 1943 με τη συμμετοχή αντάρτικων ομάδων από την Ελλάδα και τις άλλες βαλκανικές χώρες.
Είναι η 15η θεματική συνάντηση που οργανώνει η ακάματη Εταιρεία Διάσωσης Ιστορικών Αρχείων (ΕΔΙΑ) 1940-1974 Μακεδονίας για όσα συνέβησαν τη δεκαετία του 1940. Το «Βαλκανικό Συνέδριο» δεν ήταν μια οποιαδήποτε συνάντηση. Είχε προηγηθεί στις 5 Ιουλίου 1943 η υπογραφή στην Καστανιά Καλαμπάκας του συμφωνητικού συνεργασίας μεταξύ ΕΛΑΣ και Στρατηγείου Μέσης Ανατολής (ΣΜΑ) από τους στρατηγό Σαράφη, Αρη Βελουχιώτη και Εντι Μάγερς.
Δύο μόλις μέρες μετά, στις 7 Ιουλίου 1943, στην τοποθεσία Γκούρας της Καστανιάς, οι επικεφαλής του ΕΛΑΣ οργανώνουν Πανθεσσαλική Συνδιάσκεψη των αντάρτικων ομάδων του ΕΛΑΣ όλης της Θεσσαλίας. Παρόντα τα μέλη της Διοίκησης των Στρατηγείων Δυτικής και Κεντρικής Ελλάδας καθώς και οι ηγέτες των αντιστασιακών κινημάτων της Γιουγκοσλαβίας και της Αλβανίας και 500 αντάρτες.
Ποιο ήταν το διακύβευμα; Οπως θα φανεί και από τις εισηγήσεις και από τα ιστορικά τεκμήρια που θα παρουσιάσουν ιστορικοί, την περίοδο της Κατοχής δεν δινόταν μόνο αξία στην αντιφασιστική συνεργασία αλλά και στην αδελφοποίηση των λαών της Βαλκανικής, στο πλαίσιο μιας δημοκρατικής Βαλκανικής Ομοσπονδίας, όπως είχε οραματιστεί ο Ρήγας Φεραίος.
Πίστευαν δηλαδή πως ο αντιφασιστικός, εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας θα ήταν μια μεγάλη παρακαταθήκη για μια τέτοια εξέλιξη, που ακυρώθηκε λόγω του Εμφυλίου στην Ελλάδα και της μεταπολεμικής, ψυχροπολεμικής διαίρεσης του κόσμου σε «σφαίρες επιρροής». Ομως όπως σχολιάζουν οι διοργανωτές «η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας και η εθνικιστική έκρηξη που πυροδότησε ήταν η τραγική διάψευση αυτής της διεθνιστικής προοπτικής, που οραματίστηκαν οι μαχητές των ανταρτικών κινημάτων των Βαλκανίων».
Το 1943 όμως ήταν αλλιώς τα πράγματα με την εξασθένιση των δυνάμεων του Αξονα στο Ανατολικό Μέτωπο αλλά και τη δράση των αντάρτικων δυνάμεων που συζητούσα την δυνατότητα να συνεργασθούν για να καταφέρουν αποφασιστικά πλήγματα στα κατοχικά στρατεύματα. Η ιστορικός και διδάσκουσα στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών ΑΠΘ, Βασιλική Λάζου, λέει χαρακτηριστικά στην «Εφ.Συν.» για τα μεγάλα διλήμματα με τα οποία αναμετρήθηκε το ΕΑΜ, ο ΕΛΑΣ και φυσικά το ΚΚΕ ότι «η συνάντηση στην Καλαμπάκα έγινε σε μια στιγμή που όλος ο μηχανισμός της αντίστασης σκεφτόταν πώς θα συντονιστούν με όλες τις διαθέσιμες δυνάμεις για τον αντιφασιστικό αγώνα.
»Το “Βαλκανικό Συνέδριο” ήταν η συζήτηση –που δεν προχώρησε– για ένα εναλλακτικό βαλκανικό στρατηγείο σε σχέση με το στρατηγείο της Μέσης Ανατολής». Οπως λέει η κ. Λάζου, το κίνημα διαπίστωνε εκείνη τη στιγμή ότι «η Βρετανία δεν μπορούσε να παρακαμφθεί και η ένταξη στο στρατηγείο της Μέσης Ανατολής σήμαινε κοινή δράση, όπως και έγινε με τον παραπλανητικό ρόλο που έπαιξε ο ΕΛΑΣ σχετικά με τη συμμαχική απόβαση που έγινε τελικά στη Σικελία. Η περίοδος αυτή και όσα συνέβησαν δεν έχει αναδειχθεί ιδιαίτερα κι αυτό διότι όσα συνέβησαν το επόμενο διάστημα ήταν τόσο μεγάλα που επικάλυψαν όσα είχαν ειπωθεί στη συνάντηση που είναι σήμερα στη διάθεσή μας».
Στην εκδήλωση θα αναδειχθεί ακόμα η συμβολή των μαρτυρικών κοινοτήτων της Θεσσαλίας στην Αντιφασιστική Αντίσταση και ο αγώνας, ευρύτερα, για την απονομή δικαιοσύνης στα θύματα της ναζιστικής-φασιστικής θηριωδίας, σύμφωνα και με την ομόφωνη, παραπεταμένη δυστυχώς, απόφαση της Βουλής των Ελλήνων στις 17/4/2019 για τη διεκδίκηση των γερμανικών οφειλών προς τη χώρα μας.
Η ημερίδα θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 30 Αυγούστου 2025, 6.00 μ.μ., στο Δημοτικό Σχολείο της Μαρτυρικής Κοινότητας Καστανιάς Καλαμπάκας. Εισηγήσεις θα κάνουν η κ. Λάζου («Το Κοινό Γενικό Στρατηγείο Ανταρτών. Διλήμματα και προοπτικές του ΕΛΑΣ»), ο Γιώργος Μιχαηλίδης, ιστορικός, διδάκτωρ Βαλκανικής Ιστορίας («Κοινό Βαλκανικό Στρατηγείο: η βαλκανική συνεννόηση ως τάση του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα. Μορφές, δυνατότητες και προβλήματα»), ο Αποστόλης Τσάνο, διδάκτωρ Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου («Η αντιφασιστική συνεργασία των κομμουνιστικών κομμάτων Αλβανίας - Ελλάδας και τα σχέδια για τη δημιουργία βαλκανικού στρατηγείου»).
Θα ακολουθήσουν οι Στάθης Ψωμιάδης, πρόεδρος Συλλόγου Οικογενειών Θυμάτων Ολοκαυτώματος Δομένικου («Μαρτυρικές κοινότητες Θεσσαλίας: Αγώνας για απόδοση Δικαιοσύνης»), και Δημήτρης Κούρτης, εντεταλμένος διδάσκων Νομικής Σχολής ΑΠΘ («Διεθνείς και εθνικές εξελίξεις στη διεκδίκηση των γερμανικών οφειλών»). Συντονιστής θα είναι ο δημοσιογράφος Ηλίας Σιαφάκας. Την Κυριακή 31 Αυγούστου 2025 θα πραγματοποιηθεί επίσκεψη-ξενάγηση στις μαρτυρικές κοινότητες Δομένικου και Τσαριτσάνης.
Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.
Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.
Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.
Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.
Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας