Δικαίωση για τον Ντάραμπ επτάμισι χρόνια μετά!

Η δικαίωση για τον Ντάραμπ, τον Αφγανό πρόσφυγα που σε ηλικία 25 ετών έχασε την οικογένειά του στο τραγικό ναυάγιο έξω από το Αγαθονήσι τα ξημερώματα της 16ης Μαρτίου 2018, ήρθε χτες, επτάμισι χρόνια μετά, από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.

Το Δικαστήριο του Στρασβούργου καταδίκασε τη χώρα μας για τον θάνατο 16 προσφύγων σε εκείνο το ναυάγιο, τους οποίους απέτυχε να διασώσει, όπως είχε υποχρέωση, ενώ έθεσε σε κίνδυνο τη ζωή άλλων τριών, των μοναδικών που επέζησαν. Το Δικαστήριο, στο οποίο προσέφυγαν οι επιζώντες μέσω της οργάνωσης Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο, επισημαίνει πολυάριθμες παραλείψεις στις ενέργειες του Λιμενικού, τόσο όσον αφορά την αποτυχία του να σώσει τις ζωές των ναυαγών όσο και στη συνέχεια να διερευνήσει, μαζί με τις δικαστικές αρχές, τις συνθήκες του περιστατικού.

Η καταδικαστική απόφαση για παραβίαση του άρθρου 2 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (προστασία του δικαιώματος στη ζωή) κάνει λόγο μεταξύ άλλων για έλλειψη ανεξάρτητης, διεξοδικής και αποτελεσματικής έρευνας, όπως και για κενά στις ιατροδικαστικές εκθέσεις, που καθιστούν αδύνατο τον προσδιορισμό της ώρας θανάτου.

Τη μοιραία μέρα, στις 16 Μαρτίου 2018, ο Ντάραμπ, που είχε έρθει νωρίτερα στη Σάμο και ζούσε στη δομή υποδοχής στο Βαθύ, μάταια προσπαθούσε όλη τη μέρα να πείσει τις Αρχές για το ναυάγιο, δείχνοντάς τους με αγωνία το τελευταίο γεωγραφικό στίγμα της βάρκας και το πανικόβλητο ηχητικό μήνυμα της αδελφής του, Φρέστα, «Η βάρκα σταμάτησε! Βυθιζόμαστε! Βυθιζόμαστε!» λίγο μετά τις 6 τα ξημερώματα. Αργά μέσα στην ημέρα τού τηλεφώνησαν από το Λιμενικό και του έδωσαν να μιλήσει με γυναίκα που είχε φτάσει στο Αγαθονήσι μαζί με 60 πρόσφυγες σε δύο βάρκες – δεν ήταν η αδελφή του και δεν επρόκειτο για ναυάγιο, αλλά για διαφορετικό περιστατικό άφιξης.

Το επόμενο απόγευμα, ενώ είχε στείλει φωτογραφίες των δικών του στο Λιμενικό και δεν είχε πάρει απάντηση, έτρεξε υποψιασμένος στο Νοσοκομείο της Σάμου, άνοιξε την πόρτα του θαλάμου και, μόλις αντίκρισε στο κρεβάτι τη θεία του, μία από τους τρεις επιζώντες, κατέρρευσε.

Το Λιμενικό ξεκίνησε γιγαντιαία επιχείρηση έρευνας και διάσωσης στις 17 Μαρτίου, που κατάφερε μόνο να περισυλλέξει τους 16 νεκρούς, ενώ οι τρεις ναυαγοί είχαν καταφέρει να βγουν στη στεριά αβοήθητοι πριν πέσει η νύχτα. Το Λιμενικό ισχυρίστηκε ότι το ναυάγιο συνέβη στις 17 Μαρτίου, λίγο πριν από την έρευνα και διάσωση. Επιχείρησε να δικαιολογήσει το γεωγραφικό στίγμα της βάρκας που την εμφάνιζε έξω από το Αγαθονήσι το πρωί της προηγουμένης λέγοντας ότι η βάρκα είχε φτάσει κοντά στο Αγαθονήσι αλλά την ξαναγύρισε ο διακινητής στην Τουρκία, από όπου ξαναέφυγε στις 17 Μαρτίου και ναυάγησε.

Η υπόθεση έγινε γνωστή εννιά μέρες μετά, όταν επισκέφτηκε τους επιζώντες στο Νοσοκομείο της Σάμου ο τότε υπουργός Ναυτιλίας Παναγιώτης Κουρουμπλής και πήρε διεθνή δημοσιότητα μέσω του γερμανικού περιοδικού Spiegel. Καμία τύχη δεν είχαν η μήνυση που κατέθεσαν οι επιζώντες στην ελληνική Δικαιοσύνη, ούτε η πειθαρχική έρευνα που ξεκίνησε το Λιμενικό, στην οποία κατέθεσαν και δημοσιογράφοι του Spiegel όπως και της «Εφ.Συν.», που κάλυψε διεξοδικά την υπόθεση.

«Θέλω να ξέρω μόνο γιατί δεν σώθηκε η οικογένειά μου. Τι έφταιξε. Ποιος ήταν υπεύθυνος. Πρόκειται για τη ζωή της οικογένειάς μου. Ηρθαμε από το Αφγανιστάν. Αφήσαμε πίσω τη δουλειά μας, την καριέρα μας, το σπίτι μας, για να ζήσουμε. Η αδελφή μου πίστευε πολύ στην Ευρώπη. Μου έλεγε ότι δεν υπάρχει διαφθορά στην Ευρώπη, ότι όλα θα πάνε καλά, ότι οι άνθρωποι είναι καλοί και βοηθούν τους συνανθρώπους τους», δήλωνε στην «Εφ.Συν.» ο Ντάραμπ, δικηγόρος, στις 2 Ιουλίου 2018. «Μέχρι τώρα κανείς από την Αστυνομία, το Λιμενικό, τη Δικαιοσύνη, κανείς από τον τοπικό ή πανελλαδικό Τύπο δεν μου έχει ζητήσει να καταθέσω τη μαρτυρία μου. Δεν ξέρω γιατί. Ισως έχουν δει πολλούς πρόσφυγες να πνίγονται στη θάλασσα και το θεωρούν συνηθισμένο».

Σύμφωνα με το Spiegel, η ιατροδικαστική έκθεση τοποθετούσε τον θάνατο στις 17 Μαρτίου. Ο εισαγγελέας κατέληξε ότι είπαν ψέματα οι επιζώντες, θεωρώντας δεδομένο ότι είπε την αλήθεια το Λιμενικό: «Ο εκπρόθεσμος ισχυρισμός των επιζώντων ότι η βύθιση έγινε στις 16 Μαρτίου 2018 και όχι στις 17 Μαρτίου 2018 δεν ευσταθεί σε καμία περίπτωση για τους ακόλουθους λόγους: (α) εάν η βύθιση είχε συμβεί στις 16 και όχι στις 17 Μαρτίου 2018, τα σώματα θα είχαν παρασυρθεί από τα ισχυρά θαλάσσια ρεύματα και θα είχαν εντοπιστεί ήδη στις 16 [...] δεδομένου ότι καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας της 16ης πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένες έρευνες […]». Σε παρόμοια συμπεράσματα κατέληξε και η αθωωτική απόφαση του πειθαρχικού.

Το Δικαστήριο του Στρασβούργου έκρινε διαφορετικά: «Το γεγονός ότι δεν εντοπίστηκε κανένα άτομο ή ναυάγιο υπογραμμίζει [...] τις πολυάριθμες παραλείψεις της επιχείρησης έρευνας και διάσωσης που πραγματοποιήθηκε εκείνη την ημερομηνία. [...] Το Δικαστήριο θεωρεί ότι οι ελληνικές αρχές [...] δεν έπραξαν όλα όσα θα μπορούσαν εύλογα να αναμένονται από αυτές για να τους παράσχουν το επίπεδο προστασίας που απαιτείται». Οι προσφεύγοντες δεν ζήτησαν από το Δικαστήριο του Στρασβούργου χρηματική αποζημίωση.

«Η απόφαση αυτή αποτελεί μια σημαντική δικαίωση, καθώς προστίθεται σε μια σειρά πρόσφατων καταδικαστικών για τη χώρα μας αποφάσεων από το ΕΔΔΑ. Αναδεικνύει τις διαχρονικές παθογένειες όχι μόνο στη διάσωση των προσφύγων, αλλά και στην ενδελεχή, ανεξάρτητη και αποτελεσματική διερεύνηση των αποδεικτικών μέσων και ανάλογων περιστατικών που αφορούν και υποθέσεις ευρύτερες του προσφυγικού, όπως, για παράδειγμα, οι πλημμελείς ιατροδικαστικές εκθέσεις», σημειώνει στην «Εφ.Συν.» η Νατάσα Στραχίνη, δικηγόρος και συντονίστρια στην Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο, η οποία εκπροσώπησε τους προσφεύγοντες μαζί με τη δικηγόρο Μαριάννα Τζεφεράκου από την οργάνωση.