«Ζωή ακυρωμένη και άδικη»

giorgos_mpramos_2.jpg

Γιώργος Μπράμος Ο Γιώργος Μπράμος

Ο Γιώργος Μπράμος ξεκίνησε με διηγήματα Βρεγμένο ρούχο (1993)∙ πέρασε στο μυθιστόρημα Οτσι τσιόρνιγια [Μαύρα μάτια] (1999)∙ ξανά διήγημα Ασπρα γένια (2006) και πάλι μυθιστόρημα Το ψέμα του λύκου (2013). Ακολουθώντας την εναλλακτική του τακτική επανέρχεται με διηγήματα και αυτή τη φορά, που όμως κρύβουν στη δομή τους ένα δυνάμει μυθιστόρημα: Στο τελευταίο κείμενο, το ομώνυμο με τον τίτλο της συλλογής, σ’ ένα κελί φυλακής, συναντιούνται πολλοί από τους παραβατικούς πρωταγωνιστές των άλλων διηγημάτων και διασταυρώνουν τα πάθη τους, τις εσωτερικές τους ταραχές και τα καταχωνιασμένα μυστικά τους.

Θεωρώ ηθελημένη την ταυτότητα του τίτλου που επέλεξε ο Μπράμος με το γνωστό έργο του Φρανσουά Μπεγκοντό που έγινε και ταινία από τον Λοράν Καντέ, βραβευμένη με Χρυσό Φοίνικα στο Φεστιβάλ των Κανών το 2008. Και εκεί οι ήρωες είναι «παιδιά ενός κατώτερου θεού» και εκεί η συναισθηματική και ανθρωποκεντρική θέση του συγγραφέα έχει την ίδια υψηλή θερμοκρασία.

Γιώργος Μπράμος «Ανάμεσα στους τοίχους» Διηγήματα Καστανιώτης, 2017 Σελ. 206 Γιώργος Μπράμος «Ανάμεσα στους τοίχους» Διηγήματα Καστανιώτης, 2017 Σελ. 206 |
Δεκατρία αφηγήματα βιωματικής μυθοπλασίας και συλλογικού ενδιαφέροντος, σε γλώσσα εύχυμη και σίγουρη για τις δυνατότητές της. Ατομικές μικροϊστορίες ενταγμένες στον χωροχρονικό τους περίγυρο: Ελλάδα, ελληνική επαρχία κυρίως, από τον Εμφύλιο και μέχρι τις μέρες μας. Ανθρωποι βουτηγμένοι στη φτώχεια και τη μιζέρια, σε μια χαμοζωή χωρίς αναλαμπές «μεροδούλι μεροφάι, ίδια κι απαράλλαχτη η πικρή ζωή τους […] ακυρωμένη και άδικη». Η μοίρα του φτωχού και του κυνηγημένου∙ στόματα κλειστά και χείλια σφιγμένα∙ από πείσμα, από ντροπή, από περηφάνια; Δεν μετρά το αίτιο, το αποτέλεσμα κυρώνει.

Σε πολλά διηγήματα («Αφωνία», «Οι στάχτες της μάνας», «Στο Μόσκβιτς», «Ασωτος») βαραίνει η κατάρα του Εμφυλίου∙ ώς πότε θα στοιχειώνει ακόμη τη ζωή μας; Κοινωνικός διαχωρισμός ανάμεσα σε δεξιούς και αριστερούς, σε εαμίτες και χίτες, σε προσκυνημένους και ανυπότακτους. Αδέρφια χωρισμένα ο ένας από δω και ο άλλος απέναντι∙ πατεράδες που υπογράψανε την υπογραφή της ξεφτίλας, για να σωθούνε ή να βρεθούν κοντά στα παιδιά τους∙ παιδιά που τα βαραίνει η πατρική ενοχή: «Μάνα, σε πήρε το αεράκι όπως ήθελες, σε σκόρπισε στις όχθες του Ευρώτα. Πήγαινε να ανταμώσεις την αδικοχαμένη ψυχή του δίδυμου αδελφού σου. Είμαι ο γιος που δεν έζησε την αγριότητα του εμφύλιου πολέμου.

Αδυνατώ να καταλάβω∙ δεν πρόκειται να καταλάβω. Είναι άλλοι άνθρωποι τώρα, άλλες εποχές», λέει ο γιος που γυρίζει από τη Γερμανία για να σκορπίσει στις όχθες του Ευρώτα την τέφρα της μάνας του, ισόβια ξενιτεμένης, από τη στιγμή που έμαθε ότι φονιάς του αδελφού της ήταν ο άντρας της, από την άλλη μεριά.

Ενα ακόμη θέμα που ανιχνεύεται στα διηγήματα του Μπράμου είναι ο άκαιρος ή παράταιρος έρωτας. Στο πρώτο διήγημα, «Το πουλί και το κλουβί», ο μεσήλικας τραπεζικός υπάλληλος Γιάννης Σταυρόπουλος τινάζει τη ζωή του στον αέρα με μια κατάχρηση. Κάνει την υπέρβαση, γιατί νομίζει ότι εκεί, στο μεσοστράτι της ζωής, ανακάλυψε τον έρωτα στο χαμόγελο της νεαρής Ανθής. Στο «Μόσκβιτς» ξυπνά ανεξέλεγκτα το εφηβικό κορμί στη θέα της μισόγυμνης μάνας∙ η τραγωδία ακολουθεί.

Στο διήγημα «Το βήμα της χορεύτριας» ένας έρωτας σταματημένος απότομα, γιατί άλλαξε ρότα η ζωή εκείνου, επανέρχεται, για μια νύχτα μόνο, και εξαφανίζεται, αφήνοντας κενά, αναπάντητα ερωτήματα και ελπίδα. «Στην παραλία», ο ταξιτζής από το Μπραχάμι, «πενήντα φεύγα» η ηλικία του, πέφτει στον έρωτα μιας πολύ νεότερής του γυναίκας.

Μιλώντας για τη ζωή του μέχρι το τελευταίο απρόσμενο, θανατηφόρο περιστατικό, τελειώνει σχεδόν κάθε παράγραφο με ένα θυμοσοφικό συμπέρασμα, δικό του ή δάνειο, δεν έχει σημασία: «Ποιο είναι το σημάδι πως όλα στερεύουν; Να ακουμπάς τρυφερό δέρμα και το δικό σου να είναι μαραμένο» ή «Πού αρχίζει η ελευθερία του ανθρώπου; Εκεί που δεν έχει σκοτούρες για τους άλλους και μπορεί να μείνει μόνος του».

Ο ξένος, ο άλλος, ο διαφορετικός, ο αποδιοπομπαίος, θα μπορούσε να αποτελέσει μια ξεχωριστή ενότητα στα διηγήματα του Μπράμου. Στο «Ονομα», ένα από τα καλύτερα διηγήματα του βιβλίου, σκιαγραφείται με ευρηματικό τρόπο η σχέση των παράνομων μεταναστών και της αστυνομίας.

Στον απόηχο της εξόντωσης των Εβραίων της Θεσσαλονίκης αναφέρονται «Οι τέσσερες εποχές»∙ ο ξένος, που αλλάζοντας ταυτότητα ενσωματώνεται σε μια κοινωνία και προκαλεί κακεντρεχή σχόλια. Στο «Αδικος κόπος», ένας συνταξιούχος μαθηματικός, γεροντοπαλίκαρο, ερωτοχτυπήθηκε για μια μαύρη καλλονή και παραλίγο να πληρώσει την αποκοτιά του. Στο διήγημα «Το πρώτο θύμα», τέλος, μετά από χρόνια, έρχεται η εκδίκηση στον παιδεραστή από το βιασμένο κορίτσι.

Πολλοί από τους ήρωες του Μπράμου βρίσκονται στη μέση ηλικία∙ είναι η στιγμή που η ωριμότητα οδηγεί στην επίγνωση. Οι συγκυρίες, τυχαία περιστατικά, δίνουν ερμηνεία σε αναπάντητα ερωτήματα της πρότερης ζωής. Ο έρωτας κι ο θάνατος, ο αποκλεισμός και η παραφροσύνη, η προδοσία και το φονικό εναλλάσσονται σ’ ένα παιχνίδι οδυνηρής επιβίωσης. Συνάρτηση λόγου ώριμου και ευαισθησίας σταθερά προσανατολισμένης στο φως και στο σκοτάδι της ζωής.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ