Ζωγραφίζοντας την ουσία των πραγμάτων

henri_matisse_1913.jpg

Ο Ανρί Ματίς- 1913 Ο Ανρί Ματίς- 1913 | Alvin Langdon Coburn

Αλήθεια, πώς αντιλαμβάνεται το περιβάλλον ένας καλλιτέχνης; Πώς λειτουργεί το μυαλό ενός δημιουργού;

Τι πυροδοτεί τη φαντασία; Τι είναι αυτό που κάνει ένα απλό αντικείμενο να γίνεται ώθηση δημιουργικότητας για να αναβλύσει πηγαία έμπνευση;

Δεν μπορεί να υπάρχει μία και μοναδική απάντηση για όλα αυτά τα ερωτήματα.

Τα εξωτερικά ερεθίσματα τα αντιλαμβάνεται ο κάθε καλλιτέχνης διαφορετικά και τα «ραφινάρει» οπτικά μέσω της ατομικής ευαισθησίας του.

Βέβαια, εμείς το κοινό δεν μπορούμε να έχουμε πρόσβαση στη διαδικασία έμπνευσης και δημιουργίας ενός καλλιτεχνήματος, αφού βλέπουμε και θαυμάζουμε μόνο το τελειωμένο έργο τέχνης.

Ο Ανρί Ματίς, αυτός ο μεγάλος επαναστάτης στην τέχνη του 20ού αιώνα, πίστευε πως πέρα από τη φαντασία, μια πολύτιμη ομάδα αντικειμένων ήταν καθοριστική για την πρακτική του στο στούντιο, και είναι πραγματικά συναρπαστικό όταν παρουσιάζεται στο κοινό μια διαφορετική προοπτική για αυτόν τον δημοφιλή καλλιτέχνη.

Το Μουσείο Καλών Τεχνών (ΜFA) στη Βοστόνη έχει ανοίξει τις αίθουσές του σε μια μεγάλη έκθεση που ονομάζεται «Matisse in the Studio» (Ο Ματίς στο στούντιο).

Μαζί με τα 36 έργα ζωγραφικής, τα 26 σχέδια, τα 11 χάλκινα, τα 9 έργα με κολάζ, τις 3 εκτυπώσεις και ένα εικονογραφημένο βιβλίο του παρουσιάζονται παράλληλα και κατ’ αντιστοιχία 39 αντικείμενα από τη συλλογή του στο στούντιο, πολλά εκ των οποίων προέρχονται από ιδιωτικές συλλογές και μάλιστα εκτίθενται δημόσια εκτός Γαλλίας για πρώτη φορά.

Εξετάζεται έτσι λεπτομερειακά η σημασία της προσωπικής συλλογής αντικειμένων του Ματίς τα οποία κρατούσε στο στούντιό του και ουσιαστικά του χρησίμευαν ως έμπνευση.

Είναι σαφές πως μια σειρά πραγμάτων με τα οποία περιβάλλει τον εαυτό του σε κρίσιμες στιγμές ωθεί την τέχνη του σε μια νέα κατεύθυνση.

Αιγυπτιακή κουρτίνα khayamiya (αριστερά), απεικονίζεται δεξιά στο «Interior with Egyptian Curtain» (δεξιά), 1948 Αιγυπτιακή κουρτίνα khayamiya (αριστερά), απεικονίζεται δεξιά στο «Interior with Egyptian Curtain» (δεξιά), 1948 | Courtesy, Museum of Fine Arts, Boston

Η έκθεση χωρίζεται σε πέντε τμήματα, «The Object is an Actor» (Το αντικείμενο είναι ηθοποιός), «The Nude» (Γυμνό), «The Face» (Πρόσωπο), «Studio as Theatre» (Το στούντιο ως θέατρο) και «Essential Forms» (Βασικές φόρμες), και προσφέρει στον θεατή τη δυνατότητα να δει τον κόσμο μέσα από τα μάτια του καλλιτέχνη.

Τοποθετεί τον επισκέπτη στο κέντρο και «αφηγείται» το πώς σκέφτονται και εργάζονται οι καλλιτέχνες γενικότερα, δείχνοντας τις λειτουργίες της δημιουργικής φαντασίας.

Ας μην ξεχνάμε πως ο μοντερνισμός ώθησε τους δημιουργούς να εκτιμήσουν την ουσία των πραγμάτων πέρα και πάνω από τις λεπτομέρειές τους.

Πλαίσιο διακο­σμημένο με χαρακτήρες κινεζικής καλλι­γραφίας. Τον οδήγησε στα υπέροχα έργα κολάζ σαν το «Mimosa», 1949-1951 Πλαίσιο διακο­σμημένο με χαρακτήρες κινεζικής καλλι­γραφίας. Τον οδήγησε στα υπέροχα έργα κολάζ σαν το «Mimosa», 1949-1951 | Courtesy, Museum of Fine Arts, Boston

Ο Ματίς, μεγαλωμένος σε ταπεινές συνθήκες, δεν έβαλε τη χροιά του πλούτου και του ελιτισμού στη ζωή του.

Τοποθέτησε στην τέχνη του αντικείμενα με ενέργεια και προσωπικότητα, που τον «τράβηξαν».

Ανοιχτός σε προκλήσεις, ένιωθε υποχρεωμένος να τα ζωγραφίσει. Το έκανε αισθανόμενος τη ζωή μέσα τους και βλέποντας την ανάταση που προκάλεσαν σ’ αυτόν.

Οταν ο κόσμος μας αναφέρεται στον Ματίς, όλοι σκεφτόμαστε τη Γαλλία, αποκαλύπτεται όμως πως οι ιδέες και η έμπνευσή του προέρχονται από αντικείμενα κυρίως από την Αφρική και τη Μέση Ανατολή.

Η ασημένια κανάτα γίνεται ανθοδοχείο στο «Purple Robe and Anemones», 1937 Η ασημένια κανάτα γίνεται ανθοδοχείο στο «Purple Robe and Anemones», 1937 | Courtesy, Museum of Fine Arts, Boston

Η σύγχρονη τέχνη, την οποία βοήθησε να αναδειχθεί, ουσιαστικά είναι ένα πολιτιστικό υβρίδιο με ιδέες που προέρχονται από όλο τον κόσμο, ήρθαν σ’ αυτόν και με την οπτική του τις μεταμόρφωσε.

Στον δανεισμό του από άλλους πολιτισμούς ο Ματίς για τα έργα του χρησιμοποίησε την αφαίρεση, το έντονο χρώμα, τα ζωγραφικά επίπεδα και τα διακοσμητικά υπόβαθρα, που διαμόρφωσαν καθοριστικά όλη την πορεία της μοντέρνας τέχνης.

Πράσινο γυάλινο βάζο από την Ισπανία. Απεικονίζεται στο έργο του «Vase of Flowers», 1924 Πράσινο γυάλινο βάζο από την Ισπανία. Απεικονίζεται στο έργο του «Vase of Flowers», 1924 | Courtesy, Museum of Fine Arts, Boston

Eνα ισπανικό πράσινο γυάλινο βάζο και ένα γαλλικό ασημένιο δοχείο σοκολάτας είναι «κεντρικοί ηθοποιοί» σε μια σειρά από πίνακες ζωγραφικής.

Οι κυρτές χειρολαβές και το σχήμα τους προκαλούν το γυναικείο σώμα που αποτυπώνεται στην καθημερινότητά του.

Στα γυμνά του, εξέφρασε αφηρημένα, όχι ρεαλιστικά, απεικονίσεις του σώματος, που είδε στην αφρικανική γλυπτική και αμφισβήτησε τις παραδοσιακές απεικονίσεις.

«Προσπάθησε να μεταφέρει ένα διαφορετικό είδος πραγματικότητας - αυτό της συναισθηματικής αυθεντικότητας», όπως αναγράφεται στον κατάλογο της έκθεσης.

Ομοια στα πορτρέτα του, ο Ματίς δεν προσπάθησε να μεταδώσει ρεαλισμό, αλλά ταυτότητα και χαρακτήρα.

Εμπνευσμένος από τις μάσκες Punu, Yoruba και Kuba, ζωγράφισε το πρόσωπο της κόρης του Marguerite με πεπλατυσμένα χαρακτηριστικά και αμυγδαλωτά μάτια.

Ακόμη και η αυτοπροσωπογραφία του είναι επηρεασμένη από αφρικανική μάσκα που κατείχε και θαύμαζε.

Αφρικανική μάσκα Kuba από το Κονγκό. Η αυτοπροσωπογραφία του, 1906, είναι με πεπλατυσμένα χαρακτηριστικά. Σαφής ο επηρεασμός του Αφρικανική μάσκα Kuba από το Κονγκό (κάτω δεξιά). Η αυτοπροσωπογραφία του, 1906, είναι με πεπλατυσμένα χαρακτηριστικά. Σαφής ο επηρεασμός του | Courtesy, Museum of Fine Arts, Boston

Εντονα χρωματισμένα και διακοσμημένα υφάσματα, κουρτίνες και ένα αιγυπτιακό khayamiya χαρίζουν ομορφιά και αίσθημα ευχαρίστησης.

Οι γυναικείες μορφές εμπρός από υπέροχα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα δίνουν στα έργα του ζωγραφική ζωτικότητα.

Μία από τις πιο συναρπαστικές αποκαλύψεις της έκθεσης έρχεται στο τελευταίο τμήμα της.

Κατά τα 60ά γενέθλιά του, ο Ματίς πήρε δώρο από τη σύζυγό του ένα μεγάλο ξύλινο πλαίσιο διακοσμημένο με τέσσερις χαρακτήρες κινεζικής καλλιγραφίας.

Το άμεσο αποτέλεσμα της επιρροής του το βλέπουμε στο «Acrobat» (1952), ένα σχέδιο μελάνης μιας ανθρώπινης φιγούρας που γέρνει προς τα πίσω.

Απέδωσε όμως κι ένα βαθύτερο και ξεχωριστό νόημα στο αντικείμενο αυτό.

Προέκυψαν τα επαναστατικά έργα του με αποκόμματα (κολάζ).

Με ψαλίδι έκοβε σχήματα από ζωγραφισμένο χαρτί που έπειτα τα επικολλούσε σε χαρτί ή ύφασμα καταφέρνοντας να παράξει μερικά από τα ιδιαίτερα αναγνωρίσιμα σήμερα έργα του.

Ενα ταξίδι είναι η έκθεση στο λαμπερό μυαλό του ξεχωριστού ζωγράφου.

Περνάει και στέκεται μέσα από το κλειστό του στούντιο με τους ανοιχτούς ορίζοντες, αναμειγνύοντας πίνακες με αντικείμενα, και αναπαράγει την έντονη διαισθητική διαδικασία δημιουργίας του καλλιτέχνη.

 «Matisse in the Studio»
, στο Μουσείο Καλών Τεχνών (MFA), Βοστόνη. Μέχρι 9 Ιουλίου 

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας