Υπαρξιακή αγωνία με εκφραστικές εκρήξεις

vivlio_2.jpg

Χάρης Βρόντος. Ημερολόγιο ενός συνθέτη 1982-2012. Εκδόσεις Νεφέλη, 2018, σελ. 696

Να γράφεις σε πρώτο πρόσωπο σημαίνει να αποκαλύπτεις και να αποσιωπάς ταυτόχρονα

Φίλιπ Ροθ, «Το ανθρώπινο στίγμα»

Ριζοσπαστικές Αναγνώσεις  

Προφανώς δεν ισχύει το παραπάνω στην περίπτωση του βιβλίου του Χάρη Βρόντου που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις «Νεφέλη», σε μια άριστη επιμέλεια του Γιάννη Καλιφατίδη και σχεδιασμό του Περικλή Δουβίτσα.

Εδώ ο συγγραφέας δεν αποσιωπά, σκέψεις, γεγονότα, συναισθήματα, αλλά τουναντίον τολμά. Και ενώ το βιβλίο, όπως μας λέει το εξώφυλλο, είναι μια ημερολογιακή προσωπική καταγραφή, παράλληλα μια αποτύπωση της πραγματικότητας, σε κοινωνικό, πολιτικό και πολιτιστικό επίπεδο της τριακονταετίας 1982-2012 στον ελλαδικό χώρο.

Με άξονα τις περιπέτειες και τον αγώνα του σύνθετη απέναντι στη γραφειοκρατία, το κατεστημένο και τις κλειστές πόρτες, αλλά και τα προσωπικά βιώματα σε σχέση με το δημιουργικό άγχος, μας κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον, με μια ρέουσα, απλή γραφή, καθόλου εξεζητημένη, αλλά αβίαστη και αυθόρμητη.

Ισως όμως εδώ το ζητούμενο να μην είναι μια κριτική, λογοτεχνική προσέγγιση, αλλά η ψηλάφηση μιας εποχής στον χώρο της τέχνης μέσα από τις εμπειρίες ενός ανθρώπου που έζησε στο πετσί του την ευνοιοκρατία και πάλεψε για τα δικαιώματά του.

Παρά την αυστηρότητα στην κρίση του, κρατάει την ίδια αυστηρότητα και για τον εαυτό του, τη δουλειά του και τις επιλογές των συνεργατών του, μας δείχνει ότι πρόκειται για έναν σοβαρό σύνθετη που υποφέρει στην ιδέα της τελειότητας, που του είναι πολύ δύσκολο να πει «έφτασα κάπου».

Ενα ημερολόγιο είναι εν δυνάμει ένα αυτοβιογραφικό πόνημα, προσωπικού χαρακτήρα. Το θέμα είναι κατά πόσο ένα τέτοιο βιβλίο ξεφεύγει από αυτό το στερεότυπο και μοιράζεται με τον αναγνώστη ή μάλλον κοινωνείται στον αναγνώστη. Το «Ημερολόγιο ενός συνθέτη», του Χάρη Βρόντου, δεν αφορά μόνο τον σύνθετη, ούτε μόνο τον άνθρωπο.

Μέσα από μια απλή παράθεση προσωπικών ερεθισμάτων, εμπειριών και συναισθημάτων μιας διάρκειας τριάντα ετών, σε έναν αφιλόξενο τόπο για τους καλλιτέχνες, μας δίνει το κίνητρο για μια κοινωνική μελέτη με οδηγό τον ίδιο, σε καταστάσεις που οι νεότεροι δεν γνώρισαν και πολλοί από τους παλιότερους δεν υποψιάστηκαν καν.

Ο Βρόντος είναι ένας σύνθετης που επιζητούσε πάντα, μετά μανίας θα έλεγα, το άρτιο αποτέλεσμα σ’ ένα μουσικό έργο. Αυτό σε συνάρτηση με την υπαρξιακή αγωνία που τον διακατέχει ως άνθρωπο, τον οδηγεί σε εκφραστικές εκρήξεις, είτε σε σχέση με τους θεσμούς, είτε με πρόσωπα, είτε ακόμα και με τον ίδιο τον εαυτό του.

Δεν φοβάται να καταγράψει αυτές τις εκρήξεις όπως του βγαίνουν αυθόρμητα, χωρίς να τις εξωραΐσει η να τις δικαιολογήσει. Αν και εσωτερική καταγραφή, δεν διατηρεί παρά ελάχιστα τον εξομολογητικό χαρακτήρα. Στον μεγαλύτερο βαθμό είναι μια κατάθεση ψυχής. Το 2008 τον Μάρτη γράφει ένα κείμενο για το περιοδικό «Δίφωνο». Το παραθέτουμε γιατί έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

«Σήμερα δεν υπάρχουν εξωτερικά κίνητρα για να γράψω μουσική. Εχει απομείνει μόνο η εσωτερική ανάγκη να εκφραστώ όπως μπορώ, ας την πούμε ανάγκη αυτοέκφρασης. Σχεδόν κανείς δεν μας παραγγέλνει έργα. Ούτε η ΕΡΤ ούτε οι κρατικές ορχήστρες, ούτε η Λυρική, ούτε τα φεστιβάλ. Το Μέγαρο δίνει ελάχιστες παραγγελίες κυρίως για μικρά σύνολα δωματίου.

Είμαι 58 ετών και η κρατική ορχήστρα έχει παίξει δύο φορές έργα μου -πριν από δύο και πριν από είκοσι χρόνια. Οι προηγούμενες γενιές σύνθετων μέχρι και τη δεκαετία του ’60, μπορούσαν ν ακούσουν από αυτή την ορχήστρα όσο ζούσαν τουλάχιστον έξι με οκτώ έργα τους.

Παλιότερα γινόντουσαν συζητήσεις γύρω από αυτά τα έργα. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Υπήρχαν καμιά δεκάρια μουσικοκριτικοί και γύρω στους χίλιους σταθερούς και μορφωμένους ακροατές και οι πρώτες παρουσιάσεις δεν περνούσαν ασχολίαστες. Θα πει βεβαίως κάποιος ότι οι αριθμοί αυτοί δεν είναι εντυπωσιακοί.

Αλλά αν τους συγκρίνουμε με τη σημερινή πραγματικότητα της Αθήνας μ' ένα πληθυσμό σχεδόν τριπλάσιο, με μόνο πέντε μουσικοκριτικούς και περίπου πεντακόσιους ακροατές σε κάθε συναυλία της κρατικής ορχήστρας, τι συμπέρασμα βγαίνει; Αν υπολογίσουμε εν τω μεταξύ ότι έχουν αποφοιτήσει εκατοντάδες νέοι από τα μουσικά τμήματα των πανεπιστημίων μας, ότι έχουν φτιαχτεί δύο μέγαρα μουσικής, αρκετά μουσικά λύκεια και πολλά δημοτικά ωδεία, αναρωτιόμαστε τι ακούνε όλοι αυτοί οι άνθρωποι και τι συζητάνε.

Οι δισκογραφικές εταιρείες ζητάνε πια χρήματα για να μας εκδώσουν και στα κρατικά ραδιόφωνα υπάρχουν πια μόνο δυο-τρεις εκπομπές που μπορεί να τα μεταδώσουν-. Πώς μπορεί λοιπόν αυτά τα ελάχιστα ν' αντέξουν μέσα στον ανήλεη “πολιτιστικό” βομβαρδισμό μιας κοινωνίας παραδομένης στη διασκέδαση, στη βιτρίνα του θεαθήναι. σε πόζες λάιφ στάιλ, αλλά στο βάθος φοβισμένης, συντηρητικής και ανίκανης για οτιδήποτε ουσιαστικό στη σκέψη και στις σχέσεις; Οι περισσότεροι ζουν ένα διαρκές δήθεν, υποθέτοντας πως όντας ινφορματισμένοι, είναι και επαρκείς κριτές».

Ο συγγραφέας δεν ανήκει στην κατηγορία των βολεμένων, ούτε έχει τις προσωπικές διασυνδέσεις και «άκρες» που θα κάνουν πιο εύκολα τα πράγματα ώστε να φτάσει το έργο του στο κοινό. Οπως διαβάζουμε και στο ενδεικτικό βιογραφικό του, ασχολείται με διάφορες δουλειές βιοποριστικά παράλληλα με τη μουσική.

Αργότερα ταξιδεύει, στην Ευρώπη κυρίως αλλά και στην Αμερική, ενώ ενδιάμεσα απομονώνεται σ' ένα χωριό. Ουσιαστικά δείχνει ν’ ασφυκτιά έξω από τη τέχνη του και τους ανθρώπους που τον εκφράζουν και ξέρει πως μπορεί να συνεργαστεί μαζί τους. Διαβάζει κλασικούς αλλά και ποίηση. Μελοποιεί με πολλή προσοχή Καβάφη, Καρούζο και Σαχτούρη. Επιμένει ν' αντιστέκεται ποιοτικά και χωρίς υποχωρήσεις. Και επιμένει ακόμα.

*Ποιητής

 
Έντυπη έκδοση
Επιμέλεια κειμένου: Γιώργος Σταματόπουλος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας