Τρεις νέες διακριτές πεζογραφικές φωνές

frachtis

Μ. ΦΑΪΣ

Οι διαγωνισμοί διηγημάτων που προκηρύσσουν περιοδικά και εκδοτικοί οίκοι, οι συλλογικοί θεματικοί τόμοι διηγημάτων, τα αναρίθμητα εργαστήρια δημιουργικής γραφής οδηγούν όλο και περισσότερους ανθρώπους, νέους και λιγότερο νέους, να εκτεθούν με ένα πρώτο και στη συνέχεια με ένα δεύτερο βιβλίο.

Δεν είναι υποχρεωτικά κακό αυτό, αρκεί οι επίδοξοι συγγραφείς να έχουν κάτι να πουν, να το λένε με τρόπο γοητευτικό και να μην ανακυκλώνουν κοινοτοπίες, καταφεύγοντας σε φραστικά και υφολογικά κλισέ. Τρεις ενδιαφέρουσες περιπτώσεις, τα βιβλία που φιλοξενούνται σήμερα.

Πέντε ιστορίες τιτλοφορημένες με τα ονόματα των ζευγαριών στα οποία αναφέρονται, «Τζέισον και Οτίλια», «Πίτερ και Κάτια», «Τζέιν και Πολ», «Τζόνι και Μέρι», «Λουίζα και Κλάρα», συγκροτούν το δεύτερο πεζογραφικό βιβλίο της Κατερίνας Ανδριανάκη∙ έχει προηγηθεί η συλλογή διηγημάτων Μικρές μπουκιές (2013).

Ο τίτλος Ανοξείδωτα ζευγάρια, δηλαδή ζευγάρια που δεν μπορεί ή δεν προλαβαίνει να τα οξειδώσει ο χρόνος, αναφέρεται ειρωνικά στις ειδικές συνθήκες συνάντησης και συνύπαρξης των ηρώων,ων οποίων οι σχέσεις, κατά κανόνα, ναυαγούν ή ακολουθούν δικούς τους αδιευκρίνιστους δρόμους. Στο τέλος των αφηγήσεων η συγγραφέας ετυμολογεί τα ονόματα των πρωταγωνιστών της αποδίδοντάς τους χαρακτηριστικές ιδιότητες.

Κατερίνα Ανδριανάκη Ανοξείδωτα ζευγάρια Διηγήματα Κέδρος, 2016 σ. 152 Κατερίνα Ανδριανάκη Ανοξείδωτα ζευγάρια Διηγήματα Κέδρος, 2016 σ. 152 |

Στις δύο πρώτες ιστορίες το ενδιαφέρον εστιάζεται στη μοίρα των ανδρών, στις δύο επόμενες η πλάστιγγα βαραίνει στην πλευρά των γυναικών, στην τελευταία το ζευγάρι είναι ομόφυλο. Προσωπογραφίες αδρά ζωγραφισμένες, χαρακτήρες ξεκάθαροι, λόγος στρωτός και λειασμένος που κυλά ήρεμα. Οι ήρωές της, ιδιόρρυθμοι και στερημένοι, ζουν ή νομίζουν πως ζουν τον μεγάλο έρωτα, για να διαψευστούν στο τέλος και να αναζητήσουν ο καθένας με τον τρόπο του την εκδίκησή του που μπορεί να είναι και δικαίωση.

Ο Τζέισον, στην πρώτη ιστορία, μετά την προδοσία της Οτίλια ένιωθε αλλιώτικα τη μοναξιά του. Ο Πίτερ, στη δεύτερη, παραμένει ώς το τέλος ευτυχής στην εικονική του πραγματικότητα. Ισχυρότερο είναι το μπλέξιμο και καλύτερη η εκδίκηση της Τζέιν, μεταφράστριας στο Κέντρο Πολιτισμού, η οποία αναλαμβάνει για μία εβδομάδα να συνοδεύσει τον διάσημο Αμερικανό συγγραφέα Πολ Ρίτσαρντ κατά τη διαμονή του στην Ελλάδα. Στην τέταρτη ιστορία, η Μέρι βιώνει οδυνηρά την ψευδαίσθηση του μεγάλου έρωτα.

Στο πέμπτο διήγημα, τέλος, η σύνθεση του ζευγαριού αλλάζει, δύο φίλες έχουμε εδώ, τη Λουίζα «φτασμένη ηθοποιό» και την κατά είκοσι χρόνια νεότερή της Κλάρα, δημοσιογράφο σε διάφορα έντυπα. Οι δύο γυναίκες, ταξιδεύοντας στη φύση μία φορά τον χρόνο, έχουν μάθει να ανοίγουν αμοιβαίως την ψυχή και τη μνήμη τους και να εκτονώνονται. Μία μόνο κίνηση της Λουίζας άρκεσε για να διαλύσει τον δεσμό. Τον διέλυσε όμως πράγματι;

Συγγραφικές εμμονές της Ανδριανάκη, ο ρόλος της βροχής, τα όνειρα και η ενδοοικογενειακή βία. Πατεράδες αυταρχικοί, άνδρες σκληροί και, κατά κανόνα, απόντες, με «αρπακτική διάθεση» εξ αρχής, μητέρες θύματα αλλά και θύτες για τις κόρες, που στοιχειώνουν τη ζωή τους με παιδικά τραύματα ανεπούλωτα.

Με ένα ονειρικό εξώφυλλο φλουταρισμένης ζωής, σε σκιώδη αναπαράσταση, κυκλοφόρησε το πρώτο πεζογραφικό βιβλίο του τριαντάχρονου Βασίλη Μόσχου από τη Θεσσαλονίκη. Είκοσι τέσσερα διηγήματα, ψηφίδες ζωής και εικόνες πόλης, ιδωμένες με προσεκτική ματιά και δοσμένες λιτά με ενδιαφέροντα χειρισμό του νεανικού ιδιόλεκτου.

Νέοι, με σκουλαρίκια στη μύτη και στ’ αυτιά, με τατουάζ και ξυρισμένα κεφάλια, με λάπτοπ, Smart αυτοκίνητα και το κινητό κολλημένο στ’ αυτί ή έτοιμο να καταγράψει την κάθε στιγμή του δρόμου, που αισθάνονται τη φιλία και σαν προστατευτική ασπίδα, που ερωτεύονται αλλά και παρασπονδούν με ευκολία, χωρίς ενοχές.

Βασίλης Μόσχος  Θραύσματα  Διηγήματα  Κέδρος 2016, σ. 160 Βασίλης Μόσχος Θραύσματα Διηγήματα Κέδρος 2016, σ. 160 |

Θέματα που τραβούν την προσοχή του συγγραφέα: Η ακατάστατη ζωή και οι τεταμένες ανθρώπινες σχέσεις, που προκύπτουν από τη ρουτίνα και την κρίση στα ζευγάρια ή από τις ιδιαιτερότητες στη σεξουαλική τους ζωή: «Ριζότο», «Κακές συνήθειες», «Spiderman», «Μια κάποια λύση». Η κατάντια και η τρυφερότητα των γηρατειών∙ στην «Αφηρημάδα» δυο γέροι μόνοι, η Λεμονιά και ο Θανάσης, κάνουν τράμπα την αρχόμενη άνοιά τους.

Ο συγγραφέας επίσης εστιάζει στα παιδιά που είτε παίζουν στους δρόμους, «Παιδιά της πόλης», είτε απλώς απασχολούν ή ταλαιπωρούν τους γονείς τους: «Εξαερισμός», «Τελευταία πίστα», «Αίθουσα αναμονής». Στον «Αποχαιρετισμό» άνθρωποι και ποντίκια κινούνται στις ίδιες ζοφερές συνθήκες εξόντωσης.

Τον απασχολούν ακόμη οι ανεξήγητες ή οργανωμένες αντιδράσεις που προκαλεί η ετερότητα «Μέρα αγώνα» και «Πώς ο ΠΑΟΚ μού έσωσε τη ζωή» για τη Χρυσή Αυγή∙ οι φίλοι που συμπαραστέκονται στους φίλους στο ομώνυμο με τη συλλογή διήγημα «Θραύσματα», ή προσπαθούν να τους τραβήξουν από τις ουσίες και τις παραισθήσεις: «Αραχνοφοβία», «Λάπτοπ».

Στο «Ομπσερβέιτορ» παρακολουθούμε πώς χειρίζονται τελικά οι νέοι «κάτι υπόθεσες ψυχικές» ή πώς, θέλοντας να αποφύγουν την επιστροφή στο σπίτι, ανεβοκατεβαίνουν σε λεωφορεία και πιάνουν κουβέντα με αγνώστους στο «Σκοτώνοντας την ώρα». Τον σταματά όμως και η αδιαφορία μπροστά σ’ ένα βίαιο περιστατικό του δρόμου, που αποτελεί θέαμα, χωρίς καμία συμμετοχή, στο «Ρεζίλι των σκυλιών».

Στα θετικά της γραφής του Μόσχου, πέρα από την αξιοπρόσεκτη γλωσσική αρτιότητα, εγγράφεται η σύντομη και ακριβής περιγραφή προσώπων και τόπων και το αδιόρατο χιούμορ που προκύπτει κυρίως από την ιδιαίτερη σήμανση των λέξεων, «Στους τοίχους υπήρχαν κρεμασμένα διάφορα κάδρα και αφίσες, από το γνωστό πορτρέτο του Παύλου Μελά, τον Μέγα Αλέξανδρο να κάνει σούζα με τον Βουκεφάλα και τη διχοτομημένη μεγαλόνησο, μέχρι τον Χίτλερ αυτοπροσώπως», έτσι περιγράφει το γραφείο ενός «πατριωτικού» εκδοτικού οίκου.

Αξιοπρόσεκτη αρχή που δημιουργεί αναμονή για τη συνέχεια.

Εννέα διηγήματα, η πρώτη πεζογραφική εμφάνιση της εκ Πειραιώς ορμωμένης Μαρίας Ρασσιά, εκ των οποίων τα δύο, «Ξένος» και «Η Μήδεια θέλει να γεράσει» που αποτελούν και τον ουσιαστικό κορμό του βιβλίου, έχουν έκταση και δομή νουβέλας.

Στο πρώτο «Ξένος» όχι ως προσδιοριστικό επίθετο, αν και η ξενότητα του εαυτού υπόκειται, αλλά ως συντετμημένο κύριο όνομα, από το Ξενοφών, ένας γιος βιώνει τον αναπάντεχο θάνατο του πατέρα του, με μια περίεργη ηρεμία-ψυχρότητα, αφήνοντάς τον νεκρό και άταφο στο σπίτι, την πρώτη μέρα που ο ίδιος πρέπει να παρουσιαστεί στην καινούργια του δουλειά «διαχείρισης απορριμμάτων».

Μαρία Ρασσιά  Η απόλαυση της σκιάς  Διηγήματα  Κέδρος, 2016  Σελ. 200 Μαρία Ρασσιά Η απόλαυση της σκιάς Διηγήματα Κέδρος, 2016 Σελ. 200 |

Αιφνίδια αναγκάζεται να πάρει μέρος σ’ ένα διήμερο σεμινάριο στην επαρχία όπου και ξαναζεί τη ζωή του φωτισμένη έντονα, με αναδρομές και απόλυτη λειτουργία του συνειρμού. Κομβικό πρόσωπο η γριά Δήμητρα με τον εξίσου υπερήλικο άνδρα της, που διατηρούν ένα μίνι μάρκετ, ενώ κουβαλάνε το βάρος της θλίψης γιατί έχουν θάψει δυο δεκάχρονα δίδυμα αγόρια. Τρυφερή, θυμόσοφη μελέτη θανάτου, μέσα από τις σκέψεις του Ξένου και τις κουβέντες της γριάς.

Ολο το διήγημα παραπέμπει στον Ξένο του Καμί.

Στο «Η Μήδεια θέλει να γεράσει», η συγγραφέας καταφεύγοντας στη μυθική μέθοδο χρησιμοποιεί τον γνωστό μύθο της Μήδειας, που τη βαραίνει μια θανατηφόρα και θανάσιμη ενοχή, για να περάσει τις δικές της πολύ ενδιαφέρουσες ανατρεπτικές απόψεις για τον έρωτα και την προδοσία, για τη μητρότητα και τη σχέση της μάνας με τα παιδιά: «Οι γυναίκες δεν πρέπει να κάνουν παιδιά με τους άνδρες που ερωτεύονται, γιατί ο έρωτας δεν είναι αθώος […] Είναι ζωή και θάνατος». Διηγείται παλιά παραμύθια με ιστορικούς αναχρονισμούς και σύγχρονες αναγωγές «σαν μια ιστορία η οποία έλαβε χώρα στο παρελθόν για να γίνει μέλλον».

Ο φόβος ως αναπόσπαστο συστατικό της ανθρώπινης φύσης, η φθορά των γηρατειών, η μοναξιά, η απομόνωση, η ματαίωση, ο θάνατος, η μνήμη, η διαφορετικότητα, ο πόλεμος, η καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος είναι κάποια από τα πολλά θέματα που διατρέχουν τις σελίδες της Ρασσιά.

Αυτή η πολλαπλή ενασχόληση κάνει σε κάποια σημεία τις ιδέες να συνωστίζονται και φαίνεται σαν να μην προλαβαίνουν να αναπνεύσουν. Δεν περνά απαρατήρητη από τον αναγνώστη μια ιδιαίτερη φυσιοδιφική γνώση για τα δέντρα και τα πουλιά, για τα βότανα και «τη συμπαντική ισορροπία της φύσης» που διακρίνει τη συγγραφέα.

Ας κρατήσουμε ως τελική αποτίμηση τη λαϊκή, και όχι μόνο, σοφία της ταλανισμένης ψυχής που διασώζεται στις σελίδες του βιβλίου.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας