Της δικαιοσύνης

dromos.jpg

Gordon Williams

Είναι φυσικός νόμος ότι ο άνθρωπος, όπως και κάθε έμψυχο ον τούτου του πλανήτη, κινείται ακατάπαυστα προς ό,τι τον ωφελεί, ό,τι ικανοποιεί τις γενετήσιες ορμές του και τις επιθυμίες του (η τροφή, τα αφροδίσια και ίσως η εξουσία). Για να επιβιώσουμε ως είδος πρέπει να συμβιώσουμε -τότε αρχίζουν οι συγκρούσεις: απαγορεύσεις, υποχρεώσεις, ιεραρχίες, τα γνωστά, οι νόμοι και η απαίτηση για δικαιοσύνη.

Ο Πλάτων («Χαρμίδης» λ.χ.) αλλά και ο Αριστοτέλης και οι Στωικοί έγερναν προς τη γνώμη ότι η δικαιοσύνη και η φρόνηση χαρακτηρίζουν τον «αγαθό» άνθρωπο.

Είναι, όμως, έτσι; Ο Λακτάντιος, συγγραφέας που έζησε στη Ρώμη, διασώζει ένα εξαιρετικό επιχείρημα του μεγάλου Σκεπτικού φιλόσοφου της ελληνιστικής περιόδου Καρνεάδη, το εξής (περίπου):

Ας υποθέσουμε, λέει, ότι ένας άνθρωπος έχει ένα σπίτι ανθυγιεινό και μολυσμένο, ότι μόνο ο ίδιος γνωρίζει αυτό το ελάττωμα και θέλει να το πουλήσει.

Τι θα κάνει; Θα το πει στον αγοραστή, θα παραδεχτεί δηλαδή τα μειονεκτήματα του σπιτιού ή θα τα αποκρύψει;

Εάν τα παραδεχτεί, σίγουρα είναι καλός άνθρωπος αφού δεν διαπράττει απάτη· θα θεωρηθεί, όμως, ανόητος αφού θα το πουλήσει μπιρ παρά ή και καθόλου, θα ζημιώσει τον εαυτό του (δεν θα τον ωφελήσει).

Αν αποκρύψει τα γεγονότα θα είναι σοφός γιατί θα λάβει υπόψη του τα δικά του συμφέροντα αλλά ταυτόχρονα και κακός γιατί διαπράττει απάτη.

Απλά και κατανοητά. Ο αρχαίος σοφός μας προ(σ)καλεί να κάνουμε διάκριση ανάμεσα στη δικαιοσύνη και τη φρόνηση.

Με λίγα λόγια: όποιος συνειδητά προβαίνει σε απάτη δεν μπορεί να είναι συνετός ή σώφρων -και δεν έχει κανένα δικαίωμα να μιλάει για σωφροσύνη ή σύνεση.

Δεν είναι της στιγμής αλλά πόσοι από όλους μας προβαίνουμε συνειδητά -και καθημερινά- σε έστω μικροαπάτες;

Φαντάζει ηράκλειο έργο να απελευθερωθεί ο νους από τη μικροωφελιμιστική (επιπόλαιη και πρόχειρη) σκέψη όπως πάσχιζε να μας δείξει ο Καρνεάδης, δηλαδή άλλο το δίκαιο και έτερον η δικαιοσύνη, άλλο η ηθική και εντελώς διαφορετική η πολιτική.

Καλό θα ήταν να διαλυθεί η σύγχυση -αλλά πώς, πότε;

Δικαιοσύνη δεν θα έπρεπε να είναι το δίκαιο του ισχυρού αλλά η διασπορά του «ωφελίμου» στην κοινότητα και στον καθένα ξεχωριστά, αυτό, όμως, απαιτεί τεράστια δημοκρατική παιδεία και πού να βρεθεί...

Θα πει βέβαια κανείς ότι εξαρτάται πώς ορίζεται η σύνεση, η φρόνηση, η ηθική, διότι άλλος έρπει και άλλος πετάει.

Υπάρχουν τα σκουλήκια και τα φίδια, που σέρνονται στα χώματα και υπάρχουν και οι αετοί που σχίζουν τους αιθέρες· κάπου ανάμεσα κυκλοφορεί ο άνθρωπος.

Αλλο η δικαιοσύνη που «προσφέρεται» σήμερα και άλλο η δικαιοσύνη ως βαθιά, ανθρώπινη και οικουμενική αξία.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας