Τι συμβαίνει στη Γερμανία;

Το ερώτημα το οποίο τίθεται είναι: το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Γερμανία είναι η αδυναμία του πρώτου σε ψήφους κόμματος να συνεννοηθεί με άλλα κόμματα και να προχωρήσει στον σχηματισμό κυβέρνησης ή μήπως βρισκόμαστε μπροστά σε μια κατάσταση η οποία παραπέμπει σε κάτι βαθύτερο που έχει να κάνει με την ίδια τη δομή της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας ως κοινοβουλευτικής δημοκρατίας και ως πολιτικής κοινωνίας;

Υποστηρίζω ότι συμβαίνει το δεύτερο. Η πολιτική κρίση στη Γερμανία δεν ορίζεται ούτε αναλύεται ως αδυναμία των κομμάτων μέσω των διαβουλεύσεων, των συνεννοήσεων και των διαπραγματεύσεων να σχηματίσουν κυβέρνηση και κατά συνέπεια να ασκήσουν την πολιτική εξουσία. Επειδή η πολιτική εξουσία στις κοινοβουλευτικές δημοκρατίες ασκείται μέσω της αντιπροσώπευσης και από τους εκλέκτορες (τους πολίτες, τους ψηφοφόρους) και από τους αντιπροσώπους, η δημοκρατική αρχή συνιστά συγκροτησιακό στοιχείο της ίδιας της σύγχρονης πολιτικής κοινωνίας.

Με βάση αυτούς τους συλλογισμούς έχει απόλυτο δίκιο ο πρόεδρος της Δημοκρατίας όταν δηλώνει «εδώ και 70 χρόνια βρισκόμαστε σε μία κατάσταση άνευ προηγουμένου στην ιστορία της Γερμανίας». Η προεδρική δήλωση δεν εγείρει αξιώσεις ερμηνείας του φαινομένου.

Η αδυναμία σχηματισμού κυβέρνησης είναι το επιφαινόμενο. Το ουσιαστικό πρόβλημα της γερμανικής πολιτικής κοινωνίας σήμερα είναι άλλο και έχει να κάνει με την αυτοσυνείδησή της και την αυτοεπιβεβαίωσή της ως δημοκρατικής κοινοβουλευτικής οντότητας.

Κατά κόρον έχει τονισθεί στις αναλύσεις μας, ότι η μεταπολεμική Γερμανία (και στις δύο κρατικές εκδοχές της) κατά το έτος 1949, ιδρύθηκε με τους ιστορικούς όρους του πολιτικού διαφωτισμού και δεν ίσχυσαν οι όροι και οι προϋποθέσεις του γερμανικού εθνικισμού.

Με άλλα λόγια η ίδρυση της μεταπολεμικής Γερμανίας θεμελιώνεται στην πανευρωπαϊκή πολιτισμική παράδοση του Διαφωτισμού και των ιδεών της πολιτικής ελευθερίας, της κοινωνικής δικαιοσύνης των δημοκρατικών θεσμών και των εγγυήσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η ιδέα του πολιτικού διαφωτισμού ως θεμελίου της σύγχρονης Γερμανίας επαναβεβαιώνεται και κατά τη φάση της επανένωσης των δύο γερμανικών κρατών (μετά το 1990). Αλλά όπως φαίνεται αυτό συνέβη μόνον στα λόγια, γιατί ήδη στις κοινωνικές και πολιτικές διεργασίες τα πράγματα είχαν αλλάξει πορεία.

Τι διαπιστώνουμε στην ερμηνευτική ανάλυσή μας; Οτι δύο πράγματα, δηλ. η μεταπολεμική Γερμανία και το πολιτικό παράδειγμα του Διαφωτισμού από το έτος 1949 μέχρι και πρόσφατα, αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Στις μέρες μας αυτή η άρρηκτη σχέση και εσωτερική συγκροτητική διαμεσολάβηση Γερμανίας και Διαφωτισμού δεν υφίστανται. Αυτή ακριβώς η πολιτική εξέλιξη καταγράφεται στη συνείδηση της γερμανικής κοινωνίας και μπορούμε να την εντοπίσουμε στην επιφάνεια της καθημερινότητας ως σήμα κατατεθέν.

Σε προηγούμενο κείμενό μου στην «Εφ.Συν.» (28/9/17) μιλήσαμε με αφορμή τις εκλογές για πολιτική οπισθοδρόμηση στη γερμανική πολιτική κοινωνία. Εάν ανατρέξουμε σε εκείνη την ερμηνεία μας θα μπορέσουμε να κατανοήσουμε δύο μήνες μετά γιατί δεν μπορεί να σχηματισθεί κυβέρνηση στο Βερολίνο. Το ζήτημα δεν είναι ούτε τεχνικό ούτε επικοινωνιακό. Ανάγεται στη συντηρητική στροφή, την οποία έχει κάνει η γερμανική κοινωνία τις τελευταίες δύο δεκαετίες, επειδή εγκατέλειψε το πολιτικό παράδειγμα του Διαφωτισμού.

Με απλά λόγια η σημερινή Γερμανία είναι μία άλλη εντελώς διαφορετική πολιτική οντότητα από τη Γερμανία της δεκαετίας του ’80. Μία θεμελιώδης διαφορά ανάμεσα στις δύο Γερμανίες είναι η εξής: εκείνη η Γερμανία του ’80 ήταν πολιτική κοινωνία και οντότητα και η φαντασιακή της δύναμη μπορούσε να «μεταφρασθεί» σε πολιτική ικανότητα να μεταμορφωθεί ολόκληρη η Ευρώπη σε κοινωνική, πολιτική και οικονομική σφαίρα με βάση το παράδειγμα του πολιτικού Διαφωτισμού.

Η σημερινή Γερμανία είναι μία τεχνοκρατική οντότητα, η οποία μέσω του «μετα-δημοκρατικού» μηχανισμού που ονομάζεται «Ευρωζώνη» έχει μετατρέψει ολόκληρη την Ευρώπη σε ένα απέραντο πεδίο τεχνοκρατίας και έχει επιβάλει την κυριαρχία της.

Η Γερμανία της δεύτερης δεκαετίας του 21ου αιώνα, βρίσκεται μπροστά σε ανυπέρβλητα προβλήματα, τα οποία μπορεί να ορίζονται στην παρούσα φάση ως αδυναμία σχηματισμού κυβέρνησης, όμως η πολιτική κρίση είναι «άλλου γένους». Οπως κάθε κοινωνία επανεξετάζει τις συνθήκες διαβίωσής της και επαναπροσδιορίζει τους ιστορικούς και πολιτικούς προσανατολισμούς της, έτσι και η γερμανική κοινωνία έφθασε τώρα σε μία ιστορική φάση κατά την οποία οφείλει να εκπονήσει ένα σχέδιο για την «πολιτική αυτοεικόνα» της. Τελικά η Γερμανία χρειάζεται επειγόντως πρόγραμμα και σχέδιο συνειδησιακού και πολιτικού προσανατολισμού. Οι Μέρκελ και Σόιμπλε απέτυχαν στην εκπόνηση του νέου πολιτικού παραδείγματος. Και ενώ ο Σόιμπλε ως «φρόνιμος» πολιτικός στον καταμερισμό εργασίας μετά τις κοινοβουλευτικές εκλογές βρήκε νέα θέση - εξελέγη πρόεδρος του γερμανικού κοινοβουλίου - η Μέρκελ περιμένει ανήμπορη τις εξελίξεις.

Ως σύνοψη να τονιστούν τα εξής: Η πολιτική κρίση στη Γερμανία προσωρινώς ορίζεται ως αδυναμία σχηματισμού κυβέρνησης, αλλά ουσιαστικά πρόκειται για κρίση πολιτικού αυτοπροσδιορισμού της Γερμανίας ως πολιτικής οντότητας. Εάν συνεχίζει η Γερμανία να βρίσκει δήθεν λύσεις στα μείζονα πολιτικά προβλήματα της εποχής μας (π.χ. ευρωπαϊκή κρίση, προσφυγικό, κ.ά.) κατά τον τρόπο της τεχνοκρατίας, όχι μόνον δεν θα διαμορφωθούν οι επικοινωνιακές συνθήκες σχηματισμού κυβέρνησης, αλλά η ίδια θα βυθίζεται σε αυτοσυνειδησιακή κρίση.

* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας