Τι είδους νόμισμα είναι το ευρώ;

Στη σύντομη παρέμβασή μας θα αναπτύξουμε ορισμένες σκέψεις οι οποίες αναφέρονται τόσο στην ιστορική πορεία του ευρώ από τον Ιανουάριο του 2002 μέχρι σήμερα (15 χρόνια εφαρμογής του) όσο και στις μελλοντικές προοπτικές του.

Προηγουμένως θα πρέπει να διευκρινισθεί ότι ο συγγραφέας των σκέψεων αυτών δεν είναι οικονομολόγος, δεν είναι επαγγελματίας ειδικός επιστήμων επί του χρήματος, αλλά πολιτικός φιλόσοφος, και αυτό σημαίνει ότι αυτή η επιστημονική ιδιότητά του καθίσταται επιστημολογικό προτέρημα για μία καθολική θεώρηση του προβλήματος. 

Πρώτο λοιπόν δεδομένο στην ανάλυσή μας είναι το εξής: το ευρώ ως χρήμα είναι ένα νόμισμα το οποίο, ενώ διακινείται στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα όπως όλα τα νομίσματα, είναι το μοναδικό που λειτουργεί εντός μιας νομισματικής ένωσης (της ευρωζώνης).

Δεν είναι κοινό νόμισμα της οικονομικής και νομισματικής ένωσης (ΟΝΕ) της Ευρώπης, αλλά μόνο της νομισματικής.

Ειδικοί επιστήμονες μπορούν να μας αναλύσουν τις επιπτώσεις αυτής της διαφοράς.

Εμείς στη φιλοσοφία λέμε ότι κάθε πράγμα (με τη φιλοσοφική έννοια του όρου) -και επομένως και το χρήμα είναι- αποκτά το νόημά του στον τόπο εντός του οποίου τοποθετείται και αναπτύσσει τις λειτουργίες του. 

Εννοείται πως το ευρώ ως νόμισμα ανταποκρίνεται πλήρως στην ανταλλακτική λειτουργία του, όπως κάθε, εξάλλου, νόμισμα, εντός της πραγματικής οικονομίας.

Ταυτόχρονα, όμως, επιτελεί και την εμπορευματική λειτουργία του στο πλαίσιο των χρηματοπιστωτικών αγορών.

Και ακριβώς σ’ αυτό το σημείο βρίσκεται το μείζον πρόβλημα: η ανισορροπία ανάμεσα στο ευρώ ως πράγμα ανταλλακτικών οικονομικών σχέσεων και στο ευρώ ως εμπόρευμα.

Το πραγματικό πολιτικό πρόβλημα του ευρώ διατυπώνεται με όρους πολιτικής φιλοσοφίας ως εξής: αυτό το νόμισμα, επειδή κατασκευάστηκε εντός μιας νομισματικής ένωσης και επειδή δεν έχει «δοκιμαστεί» σε επιμέρους πεδία ενιαίας οικονομικής πολιτικής, πολλαπλασιάζεται στο επίπεδο του εμπορεύματος, δηλ. είναι νόμισμα εργαλείο των χρηματοπιστωτικών κύκλων. Δεν είναι νόμισμα της πραγματικής οικονομίας. 

Ο Τζόζεφ Στίγκλιτς (Joseph E. Stiglitz) γράφει εύστοχα: «Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 μετουσιώθηκε, χωρίς σχεδόν να το καταλάβει κανείς, σε κρίση του ευρώ, το 2010».

Εδώ ας σημειωθεί ότι τότε ήταν που γεννήθηκε και το περιώνυμο «ελληνικό ζήτημα» για το οποίο ο συγγραφέας αυτών των γραμμών ισχυρίζεται ότι είναι πολιτικό πρόβλημα και ότι δεν επιλύεται με τις τεχνοκρατικές μεθόδους των «μνημονίων».

Το έτος-τομή 2010, καθιερώνεται κατά τον Στίγκλιτς ως «έτος κρίσης» του ευρώ. Δηλαδή, το νομισματικό κατασκεύασμα που ονομάστηκε «ευρώ» κατέρρευσε στο πρώτο φύσημα του χρηματοπιστωτικού ανέμου. 

Ας αναλύσουμε τώρα το δεύτερο δεδομένο: η πολιτική ηγεσία στην Ευρωπαϊκή Ενωση αρνείται πεισματικά να προχωρήσει εδώ και δεκαετίες σε θεσμικές και δομικές αλλαγές όσον αφορά τη δομή και τη λειτουργία της οντότητας που ονομάζεται Ευρώπη.

Εισήχθη λοιπόν το έτος 2002 το ευρώ ως κοινό νόμισμα, αλλά έκτοτε αγνοούνται στοιχειώδεις κοινές οικονομικές πολιτικές, όπως π.χ. η δημοσιονομική πολιτική ή η κοινή πολιτική απασχόλησης, η κοινή εκπαιδευτική πολιτική ή η ενιαία πολιτική μετανάστευσης κ.ά. Το νόμισμα που ονομάζεται ευρώ «κατασκευάστηκε» μέσα σ’ ένα νομισματικό θερμοκήπιο, δηλ. στην ευρωζώνη.

Μπορεί πράγματι να λειτουργεί και πράγματι ανταποκρίνεται ως πράγμα των ανταλλαγών στην οικονομία της αγοράς, αλλά εξαιτίας των λαθών του στην «κατασκευή» του είναι ελαττωματικό στις καθολικές οικονομικές λειτουργίες του. 

Πριν τελειώσουμε με την ιστορική επισκόπηση της λειτουργίας του ευρώ, αξίζει να αναφέρουμε αυτό που στη δημόσια σφαίρα ονομάζεται «ποσοτική χαλάρωση» και έχει να κάνει με τις πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ).

Και στην περίπτωση αυτή βρισκόμαστε μπροστά σε ακόμη ένα παράδοξο μέσα στον λαβύρινθο στον οποίο μπήκαμε μετά τη συνθήκη του Μάαστριχτ (1992): η πολιτική διαχείριση του χρήματος ανατέθηκε στους τραπεζίτες επειδή οι ίδιοι οι πολιτικοί μετατράπηκαν σε τεχνοκράτες. Θα έλεγα στο σημείο αυτό ότι δεν ζούμε σ’ έναν εντελώς παράλογο πολιτικό κόσμο, αλλά έχουμε βυθιστεί στα βάθη του τεχνοκρατικού ωκεανού.

Τα κύματα στην παραλία τα απολαμβάνουν οι ιδιοκτήτες του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Εμείς, οι Ευρωπαίοι πολίτες, πνιγόμαστε. 

Το αρχικό ερώτημα των αναλύσεών μας επαναδιατυπώνεται και είναι το εξής: μπορεί το ευρώ, ένα ιδιότυπο τεχνοκρατικό νόμισμα, να λειτουργήσει κατά τις επόμενες δεκαετίες στην Ευρώπη, εάν η ίδια η Ευρώπη ως οντότητα δεν μετασχηματιστεί; Το ερώτημα είναι υπαρξιακό για την ίδια την Ευρώπη.

Και δεν έχει να κάνει μ’ αυτό που μπορεί να θυμάμαι ότι είπε η Μέρκελ, η Γερμανίδα καγκελάριος: «Εάν διαλυθεί το ευρώ, θα διαλυθεί και η Ευρώπη». Η φράση της αντιστρέφεται.

Η ιδέα και η ύπαρξη της Ευρώπης δεν εξαρτάται από ένα τεχνοκρατικό, γραφειοκρατικό και νομισματικό κατασκεύασμα όπως είναι το ευρώ.

Το αντίστροφο συμβαίνει: ο μετασχηματισμός της ευρωζώνης θα καταστήσει λειτουργικό το ευρώ ως νόμισμα. 

*καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο ΔΠΘ
 

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας