Ταυτότητα και ηθική

koyame_antoni_apia.jpg

Ο Κουάμε Αντονι Απια Ο Κουάμε Αντονι Απια

Ο φιλόσοφος Κουάμε Αντονι Απια, που γεννήθηκε το 1954 στο Λονδίνο και κατάγεται από την Γκάνα (από την πλευρά του πατέρα του), είναι καθηγητής φιλοσοφίας και νομικής στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης (NYU). Πρόκειται για έναν από τους πιο ενδιαφέροντες στοχαστές στο πεδίο της σύγχρονης ηθικής φιλοσοφίας.

Πρόσφατα κυκλοφόρησε και στα ελληνικά, από τις πάντοτε οξυδερκείς εκδόσεις Πόλις, το σημαντικό βιβλίο του που αφορά την ηθική της ταυτότητας. Το εν λόγω βιβλίο είχε εκδοθεί στα αγγλικά το 2005.

Kwame Anthony Appiah  «Η ηθική της ταυτότητας»  Μετάφραση: Δημήτρης Μιχαήλ  Πόλις, 2016  Σελ. 382 Kwame Anthony Appiah «Η ηθική της ταυτότητας» Μετάφραση: Δημήτρης Μιχαήλ Πόλις, 2016 Σελ. 382 |
Οι θέσεις και οι αναλύσεις τού Απια πηγάζουν από τη φιλελεύθερη θεωρητική και πρακτική παράδοση, κατορθώνοντας πάντως να εκβάλλουν σε πρωτότυπες επεξεργασίες στα πεδία της ηθικής φιλοσοφίας και της θεωρίας των ταυτοτήτων.

Ο συγγραφέας διερευνά τις σχέσεις της ατομικότητας με την κουλτούρα και την ταυτότητα, καθώς και της πολιτικής με την πολυπολιτισμικότητα, θέτοντας επιπροσθέτως το κομβικό ερώτημα περί των θεμελίων και των όρων ύπαρξης μιας επίκαιρης και λειτουργικής ηθικής φιλοσοφίας.

Το βιβλίο που έχουμε ενώπιόν μας περιλαμβάνει έξι κεφάλαια. Το πρώτο, που τιτλοφορείται «Η ηθική της ατομικότητας», θέτει το ζήτημα των σχέσεων της ατομικής ύπαρξης του ανθρώπου με την ηθική και την πολιτική ζωή, από τη σκοπιά της φιλελεύθερης σκέψης του Τζον Στιούαρτ Μιλ, και καταλήγει στο πρόβλημα των ταυτοτήτων.

Στο δεύτερο κεφάλαιο, που έχει ως τίτλο «Η αυτονομία και η κριτική της», εξετάζεται η έννοια της αυτονομίας από φιλοσοφική και ηθική σκοπιά, ενώ συγχρόνως απορρίπτονται ορισμένες ακραίες αντιλήψεις για τις προϋποθέσεις της αυτονομίας.

Το τρίτο κεφάλαιο, που επιγράφεται «Οι απαιτήσεις της ταυτότητας», συζητά τη δομή των κοινωνικών ταυτοτήτων και τα ζητήματα της πολυπολιτισμικότητας. Στο τέταρτο κεφάλαιο «Τα προβλήματα της κουλτούρας», παρουσιάζεται η έννοια της κουλτούρας ως πρωταρχικού και ως κοινωνικού αγαθού.

Στο πέμπτο κεφάλαιο, με τον τίτλο «Η διάπλαση της ψυχής», αναλύεται αριστοτεχνικά η πολύπλοκη διαχείριση του ανθρώπινου ψυχισμού σε σχέση με τις συγκρούσεις για τις αξιώσεις της ταυτότητας. Τέλος, το έκτο κεφάλαιο, που ονομάζεται «Ριζωμένος κοσμοπολιτισμός», αναφέρεται στη σημασία της έννοιας του κοσμοπολιτισμού και των ηθικών ταυτοτήτων, μέσα στις δεδομένες σημερινές συνθήκες της παγκοσμιοποίησης.

Το σύνθετο αυτό έργο χαρακτηρίζεται από ορισμένα βασικά στοιχεία, εν μέρει διακριτά, τα οποία όμως συνδυάζονται μεταξύ τους κατά τρόπο άψογο. Το πρώτο αφορά το θέμα του πολιτικού φιλελευθερισμού. Ο συγγραφέας επιδιώκει να κατοχυρώσει μια μορφή φιλελευθερισμού που φιλοδοξεί να αποκτήσει καθολική εγκυρότητα και οικουμενικότητα.

Ακολουθώντας αυτόν τον σκοπό, εκκινεί από την έννοια της ατομικότητας, κυρίως με τον τρόπο που αυτή έχει θεμελιωθεί από τον Τζον Στιούαρτ Μιλ στο περίφημο βιβλίο του Περί ελευθερίας. Εντούτοις, το άτομο δεν εκλαμβάνεται εδώ στην καθαρά «ατομικιστική» του εκδοχή, αλλά γίνεται αντιληπτό ως ανθρώπινο κοινωνικό ον, ως ατομικό υποκείμενο που συγκροτείται σε ποικίλες μορφές με κοινωνικό τρόπο.

Επιπλέον, τον φιλόσοφο απασχολεί έντονα το πρόβλημα της πολλαπλότητας των ταυτοτήτων, δηλαδή της σημαντικής πολιτισμικής και ηθικής ποικιλομορφίας που χαρακτηρίζει τον σύγχρονο κόσμο.

Εδώ, η γραφή του Απια είναι πρωτότυπη και συνάμα απολαυστική, επειδή κατορθώνει να διατυπώσει ένα αισιόδοξο ηθικό όραμα που παραπέμπει σε έναν σύγχρονο ουμανισμό: οφείλουμε να θυμόμαστε ότι είμαστε πολίτες του κόσμου κι ότι αυτόν τον κόσμο πρέπει να αγωνιστούμε για να τον αφήσουμε καλύτερο απ’ ό,τι τον βρήκαμε. Οπου κι αν κατοικούμε, όσους δεσμούς κι αν έχουμε με εθνικές, τοπικές, πολιτισμικές ή ταυτοτικές παραδόσεις, η κοινότητά μας είναι η ανθρωπότητα.

Η συστηματική φιλοσοφική συζήτηση προχωρεί στην ενδελεχή εξέταση της αμοιβαίας σχέσης μεταξύ παγκοσμιοποίησης και κοσμοπολιτισμού. Αραγε μπορεί ή πρέπει κανείς να φιλοδοξεί να είναι πολίτης του κόσμου με την αρχική, θετική σημασία του όρου;

Ο συγγραφέας υποστηρίζει πως υπάρχουν μορφές κοσμοπολιτισμού που αξίζει να τις υπερασπιστούμε, μορφές που αντέχουν στον θεωρητικό και πρακτικό έλεγχο. Ειδικά στο ακροτελεύτιο κεφάλαιο, ο αναγνώστης μπορεί να απολαύσει μια υποδειγματική εφαρμογή των πορισμάτων όλων των προηγούμενων επεξεργασιών του βιβλίου στην απαιτητική περιοχή της ηθικής και πολιτικής φιλοσοφίας.

Οι ρίζες του κοσμοπολιτισμού που ενστερνίζεται ο συγγραφέας είναι φιλελεύθερες και υπογραμμίζουν την επιμονή του φιλελευθερισμού στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Δεν είναι βέβαια εύκολο να ορίσει κανείς σε τι ακριβώς συνίσταται αυτή η έννοια της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Παρά ταύτα, εδώ επιχειρείται μια ανάλογη περιγραφή που αναφέρεται κυρίως στην αναζήτηση του τι θα ήταν και τι θα προϋπέθετε μια αξιοπρεπής ζωή στον σύγχρονο κόσμο.

Στο σημείο αυτό, θα αποτελούσε παράλειψη αν δεν αναφερόμασταν και στον μεταφραστή Δημήτρη Μιχαήλ, ο οποίος είναι άξιος επαίνων για την ποιοτική και πολύ προσεκτική μεταφραστική του εργασία.

Συμπεραίνοντας, μπορούμε να ισχυριστούμε με βεβαιότητα πως το βιβλίο του Κουάμε Αντονι Απια γύρω από την ηθική της ταυτότητας συμβάλλει καθοριστικά στον εμπλουτισμό της ελληνόγλωσσης βιβλιογραφίας σε ό,τι αφορά την πιο προωθημένη και μοντέρνα φιλελεύθερη σκέψη, καθώς και σε ό,τι άπτεται του ενδιαφέροντος για όλα τα καίρια θέματα της σύγχρονης ηθικής φιλοσοφίας.

   

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ