Τα Ταμεία στους ιδιώτες, στα 264 ευρώ οι συντάξεις

chile-pensions_protests.jpg

Το ασφαλιστικό σύστημα που υιοθέτησε ο Πινοσέτ προκαλεί αντιδράσεις ακόμα και σήμερα Το ασφαλιστικό σύστημα που υιοθέτησε ο Πινοσέτ προκαλεί αντιδράσεις ακόμα και σήμερα

Γηρατειά κάτω από τα όρια της φτώχειας επιφύλαξε στους Χιλιανούς η ιδιωτικοποίηση του συνταξιοδοτικού συστήματος. Αποκαλυπτικά στοιχεία του ΟΟΣΑ για το 2014 δείχνουν ότι ένας στους 5 συνταξιούχους, ηλικίας άνω των 76 ετών, αναγκάζεται να ζει με λιγότερα από 10 δολάρια ή 8,5 € την ημέρα!

Γενικότερα, όμως, η συνταξιοδότηση κρύβει δυσάρεστες εκπλήξεις για τους Χιλιανούς, καθώς οι συντάξεις τους υπολείπονται του μισθού τους τουλάχιστον κατά 50%.

Μάλιστα, για την πλειονότητα των νέων συνταξιούχων, που κατά τον εργασιακό βίο τους αμείβονται με τον μέσο μισθό, οι συντάξεις είναι ακόμα και κατά 65% μικρότερες των εισοδημάτων τους.

Δυστυχώς, η καθιέρωση μιας ελάχιστης «εθνικής σύνταξης» από το 2008 δεν φάνηκε να επαρκεί για να επουλωθούν οι βαθιές «πληγές» από την ιδιωτικοποίηση του ασφαλιστικού συστήματος από τη δικτατορία του Πινοσέτ, πριν από περίπου τέσσερις δεκαετίες.

Αρχιτέκτονας του συστήματος ήταν ο Χιλιανός οικονομολόγος Χοσέ Πινέιρα Ετσενίκε (José Piñera Echenique), ένα από τα διαβόητα «Παιδιά του Σικάγου», που μόλις διορίστηκε υπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων άρχισε, με μια ομάδα εργασίας, να επεξεργάζεται το νέο ιδιωτικοποιημένο σύστημα, που βασιζόταν σε ατομικούς λογαριασμούς συνταξιοδότησης.

Η μετάβαση από το αναδιανεμητικό σύστημα στο κεφαλαιοποιητικό έγινε, τελικά, στις 4 Νοεμβρίου 1980. Διαχειριστές του νέου συστήματος είναι 13 ιδιωτικά συνταξιοδοτικά ταμεία (Administradoras de Fondos de Pensiones- AFP), ανταγωνιστικά μεταξύ τους.

Είναι, όμως, αποκαλυπτικό ότι ενώ οι στρατιωτικοί επέβαλαν το νέο σύστημα, φρόντισαν να εξαιρεθούν, μαζί με τους αστυνομικούς, απ’ αυτό και να διατηρήσουν το «δικό τους» Ταμείο Πρόνοιας Εθνικής Αμυνας.

Σήμερα, οι συντάξεις των στρατιωτικών είναι κατά πολύ υψηλότερες από αυτές των υπόλοιπων Χιλιανών αν και το Ταμείο τους χρηματοδοτείται σχεδόν αποκλειστικά από το κράτος.

Πηγή: Εποπτεύουσα Αρχή Συντάξεων (SP) της Χιλής

Πολλοί επικριτές και υποστηρικτές του νέου συστήματος συμφώνησαν σε ένα πράγμα: η μεταρρύθμιση ήταν ένα σημαντικό πείραμα, υπό πραγματικές συνθήκες, από το οποίο μπορούσαν να εξαχθούν συμπεράσματα σχετικά με τον αντίκτυπο της πλήρους μετατροπής ενός αναδιανεμητικού συστήματος σε κεφαλαιοποιητικό.

Προφανώς, γι’ αυτόν τον λόγο υπάρχει διαθέσιμη πληθώρα μελετών διεθνών οργανισμών, πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων, που παρακολούθησαν την εξέλιξη του... πειράματος και κατέληξαν- σε γενικές γραμμές- σε μια κοινή διαπίστωση: Το ιδιωτικό ασφαλιστικό σύστημα «ναυάγησε»!

Είναι χαρακτηριστικό ότι δύο μελέτες, των Πανεπιστημίων της Βιέννης [1] και της Βαρκελώνης [2], παρότι έγιναν με διαφορά 19 χρόνων η μία από την άλλη, συμφωνούν ότι ωφελημένοι του συστήματος είναι:

1. Ο χρηματοπιστωτικός τομέας, με ανάπτυξη των κεφαλαιαγορών, όπου επενδύονται τα κεφάλαια των ιδιωτικών συνταξιοδοτικών ταμείων. Και

2. Τα Ταμεία, που έφτασαν, το 2008, να διαχειρίζονται το 52,77% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της Χιλής.

Αντίθετα, στους «χαμένους» συγκαταλέγονται η μεγάλη πλειονοτητα του λαού, ιδιαίτερα τα φτωχότερα τμήματα αλλά και ο κρατικός κορβανάς.

Σύμφωνα με τις παραπάνω μελέτες αλλά και έρευνα του ΟΟΣΑ [3] το κεφαλαιοποιητικό συνταξιοδοτικό σύστημα επιβάρυνε υπέρμετρα τον κρατικό προϋπολογισμό της Χιλής, διότι:

1. Στη φάση της μετάβασης και για πολλά χρόνια το κράτος κατέβαλλε τη σύνταξη των συνταξιούχων του παλαιού συστήματος.

2. Με το ιδιωτικό σύστημα εάν ένας εργαζόμενος δεν μπορεί να λάβει την ελάχιστη σύνταξη καλείται το κράτος να πληρώσει.

3. Σε περίπτωση πτώχευσης ενός ιδιωτικού Ταμείου, η κυβέρνηση αναλαμβάνει να καταβάλλει τις συντάξεις.

Για να αντισταθμιστούν τα έξοδα έγιναν περικοπές σε άλλες κοινωνικές δαπάνες, όπως η Υγεία και η Παιδεία.

Ο στρατός δεν σκότωσε μόνο τη δημοκρατία Ο στρατός δεν σκότωσε μόνο τη δημοκρατία | AP Photo

Πριν εφαρμοστεί το σύστημα της ιδιωτικής ασφάλισης η Χιλή ακολουθούσε αναδιανεμητικό σύστημα, με περισσότερα από 30 διαφορετικά κρατικά Ταμεία, που κάλυπταν διαφορετικούς κλάδους εργαζομένων. Τα έσοδά τους προέρχονταν από εισφορές εργαζόμενων και εργοδοτών και κρατική συμμετοχή.

Αρχικά, πολλοί εργαζόμενοι επέλεξαν να παραμείνουν σ’ αυτό. Ομως, το νέο σύστημα είχε λιγότερες κρατήσεις, περίπου κατά 11% για τους εργαζόμενους και μηδενικές για τους εργοδότες.

Ετσι, οι εργαζόμενοι, ιδιαίτερα οι νέοι ακολούθησαν, εκόντες άκοντες, την ιδιωτική ασφάλιση.

Ο κάθε εργαζόμενος μπορούσε να επιλέξει συνταξιοδοτικό ταμείο και να δημιουργήσει τον ατομικό λογαριασμό του, πληρώνοντας εισφορές για σύνταξη γήρατος που φτάνουν στο 10% των μηνιαίων αποδοχών τους.

Το ελάχιστο δυνατό που μπορεί να καταβληθεί είναι περίπου 150 δολ. ΗΠΑ (127,8€) και το ανώτερο 2.000 δολ. (1.704€).

Εάν επιθυμεί ο ασφαλισμένος να καλυφθεί για περίπτωση αναπηρίας ή για χορήγηση σύνταξης στα μέλη της οικογένειάς του μετά τον θάνατό του επιβαρύνεται με ένα επιπλέον ποσοστό εισφοράς από 2,5% έως 3,7%.

Τα προβλήματα οδήγησαν το 2008 στην πρώτη μεγάλη μεταρρύθμιση του συστήματος, με την οποία καθιερώθηκε, μεταξύ άλλων, η «ελάχιστη (εθνική) σύνταξη», που χρηματοδοτείται από το κρατικό προϋπολογισμό.

Ομως, όπως σημειώνουν οι μελετητές, αν και αυτές οι αλλαγές μπορεί να μην είναι η τελική λύση στα προβλήματα ανισότητας του συστήματος, είναι ένα πρώτο βήμα προς ένα πιο δίκαιο και υποστηρικτικό μοντέλο.

 Πηγές:
 
[1] Γιόχαν Γέγκα «Η ιδιωτικοποίηση του συνταξιοδοτικού συστήματος στη Λατινική Αμερική: Αιτίες και συνέπειες του πειράματος στη Χιλή», 1998. Η μελέτη έγινε στο πλαίσιο ευρύτερης έρευνας στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο της Βιέννης. (Johannes Jäger «Die Privatisierung des Pensionssystems in Lateinamerika: Ursachen und Folgen des Experiments in Chile»)
 
[2]  Σοφία Β. Σιέρα Βάσκεζ: «Η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση της Χιλής. Αποτελέσματα 36 χρόνια μετά», 2017, Πανεπιστήμιο Βαρκελώνης. (Sofia B. Sierra Vasquez, «The Chilean Pension Reform: Results 36 years later»)
 
[3]  ΟΟΣΑ, «Το συνταξιοδοτικό σύστημα της Χιλής» (OECD «The Chilean Pension System», Working Paper AWP 5.6)
Κάποιοι θέλουν να τη φέρουν στην Ελλάδα

Το «τούβλο», η βίβλος της οικονομικής πολιτικής του Πινοσέτ

Αουγκούστο Πινοσέτ - 1975 Αουγκούστο Πινοσέτ - 1975 | AP Photo

Το οικονομικό πρόγραμμα της χούντας του Πινοσέτ παρουσιαζόταν σε ένα βιβλίο 500 σελίδων, με το τίτλο El Ladrillo («Το τούβλο»). Εκεί αναπτυσσόταν η πεμπτουσία των φιλελεύθερων ιδεών του Φρίντμαν.

«Ολα δείχνουν ξεκάθαρα ότι η πολιτική της χούντας οδηγεί τη Χιλή στην τελική καταστροφή. Στη βάση της οικονομικής πολιτικής του Πινοσέτ βρίσκεται το οικονομικό δόγμα του καθηγητή Μίλτον Φρίντμαν από το Σικάγο και των μαθητών του, που στη Χιλή τους ονομάζουν σαρκαστικά "Σικάγο - μπόϋς". Σήμερα όλοι τους προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στους στρατιωτικούς, στον τομέα της ιδεολογίας και των κοινωνικών επιστημών, ανήκουν στο υπερδεξιό εθνικιστικό κόμμα. Η "απεριόριστη ιδιωτική πρωτοβουλία" που προπαγανδίζει και ενισχύει η χούντα ακολουθώντας τις συμβουλές των "Σικάγο - μπόϋς" βρίσκει την έκφρασή της σε δύο κυρίως κατευθύνσεις. Στη γρήγορη εξαφάνιση της οικονομικής δραστηριότητας των κρατικών οργάνων, στην επιστροφή των εθνικοποιημένων τραπεζών, εργοστασίων και εμπορικών επιχειρήσεων στα πρώην αφεντικά τους και στην ανεξέλεγκτη δραστηριότητα του ξένου βασικά αμερικάνικου κεφαλαίου», έγραφε, στις 11 Σεπτεμβρίου 1975, ο «Ριζοσπάστης» σε ένα αφιέρωμα για τα δύο χρόνια δικτατορίας του Πινοσέτ.

Από τον πρώτο χρόνο η χούντα:

 Ιδιωτικοποίησε μερικές -αν όχι όλες- τις κρατικές επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένων κάποιων τραπεζών.

 Ανοιξε τα σύνορα, καταργώντας φραγμούς που για πολλά χρόνια προστάτευαν τη χιλιανή βιομηχανία. Και

 Περιέκοψε τις δημόσιες δαπάνες κατά 10%, αυξάνοντας μόνο τις στρατιωτικές δαπάνες

 Κατήργησε τον έλεγχο των τιμών σε βασικά είδη διατροφής, όπως το ψωμί και το λάδι.

«Τα "Παιδιά του Σικάγου" είχαν διαβεβαιώσει τον Πινοσέτ ότι, αν σταματούσε αμέσως η κυβερνητική παρέμβαση σε αυτούς τους τομείς οι "φυσικοί" νόμοι της οικονομίας θα αποκαθιστούν την ισορροπία της και ο πληθωρισμός θα μειωνόταν ως διά μαγείας. Εκαναν λάθος. Το 1974 ο πληθωρισμός άγγιξε το 375%, το υψηλότερο ποσοστό σε ολόκληρο τον κόσμο, σχεδόν διπλάσιο από το υψηλότερο επίπεδο που είχε φτάσει επί Αλιέντε» [1] 

Παρά τις προβλέψεις του Φρίντμαν η υψηλή ανεργία διήρκεσε επί χρόνια και όχι για μερικούς μήνες, ενώ ο υπερπληθωρισμός είχε «απογειωθεί», με αποτέλεσμα το 74% του μηνιαίου μισθού να επαρκεί μόνο για την αγορά ψωμιού.

Ακόμα, και το 1988, οπότε η οικονομία ισορρόπησε και άρχισε να παρουσιάζει ανάπτυξη, το 45% του πληθυσμού ζούσε κάτω από τα όρια της φτώχειας.

[1] Ναόμι Κλάιν, ό.π., σελ. 113

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας