Τα σύνορα σαπίζουν τη σκέψη μας...

sokratous.jpg

Η σκηνοθέτις Ελενα Σωκράτους Η πρωτοεμφανιζόμενη σκηνοθέτις Ελενα Σωκράτους έρχεται στην Ελλάδα

Είναι μόλις 29 χρόνων και όμως έχει ήδη σκηνοθετήσει θεατρικές παραστάσεις πρώτα στην Κύπρο (όπου γεννήθηκε και έζησε μέχρι την ενηλικίωσή της) και κατόπιν στο Βερολίνο (όπου ζει και δημιουργεί τα τελευταία χρόνια).

Γνήσιο παιδί του καιρού της, η σκηνοθέτις Ελενα Σωκράτους διαγράφει την προσωπική της διαδρομή προσπερνώντας με μοναδική ευκολία σύνορα, γλώσσες, πολιτισμικές διαφορές.

Και τώρα έρχεται στην Ελλάδα για να παρουσιάσει πρώτη φορά δουλειά της σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Πάτρα (και αμέσως μετά στην Κύπρο) με το ήδη πολυσυζητημένο «Lebensraum» του Θανάση Τριαρίδη, το οποίο ανέβασε τον προηγούμενο μήνα στα γερμανικά στο Βερολίνο, με πρωταγωνιστές τον εξαιρετικό ηθοποιό Κωστή Καλλιβρετάκη (γνωστό από τις δουλειές του στην Ελλάδα) και τον ταχέως ανερχόμενο στη βερολινέζικη σκηνή Κωνσταντίνο Γεράκη.

Εν όψει των παραστάσεων του «Lebensraum» στο «Θησείον» της οδού Τουραβίτου, στις 7, 8, 9 και 10 Απριλίου η Ελενα Σωκράτους δίνει την παρθενική της συνέντευξη στην «Εφ.Συν.».

Συγκρατήστε το όνομά της: τα χρόνια που έρχονται της ανήκουν...

Ο Κωνσταντίνος Γεράκης σε σκηνή από την παράσταση «Lebensraum» Ο Κωνσταντίνος Γεράκης σε σκηνή από την παράσταση «Lebensraum» |

⚫ Με το «Lebensraum» του Θανάση Τριαρίδη παρουσιάζετε πρώτη φορά σκηνοθετική σας δουλειά στην Ελλάδα. Τι σημαίνει για εσάς αυτό το έργο; Γιατί το επιλέξατε; Μπορεί να αφορά το ευρωπαϊκό κοινό;

Οταν έφτασε στα χέρια μου, μέσω του Γιάννη Ευαγγέλου, το συγκεκριμένο έργο του Θανάση τον Δεκέμβριο του 2014, δεν γνώριζα τη δουλειά του Θανάση και ούτε είχα σκοπό να παρουσιάσω κάποια σκηνοθετική μου δουλειά στην Ελλάδα.

Διαβάζοντας όμως το «Lebensraum» ένιωσα ότι μου ταιριάζει σκηνοθετικά όσο και τα δικά μου έργα. Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι το έργο με αφορά θεματικά και θεωρώ ότι αφορά και το ευρωπαϊκό κοινό στο οποίο απευθυνόμαστε, αφού όλοι μας, λίγο ή πολύ, είμαστε τα πειραματόζωα σε μια κοινωνία η οποία μας εκπαιδεύει να μένουμε αδρανείς και υπάκουοι, καθοδηγήσιμοι δηλαδή.

⚫ Ποια χαρακτηριστικά βρίσκετε στο θέατρο του Τριαρίδη που σας κεντρίζουν;

Ο Θανάσης είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση στην ελληνική δραματουργία. Tα έργα του είναι προκλητικά, πολιτικά, ιδιόμορφα, διαδραστικά και το σημαντικότερο είναι ότι επιτυγχάνει στο τέλος κάθε έργου να σε καθηλώνει, να σε αφήνει με ένα άβολο συναίσθημα.

Και αυτό είναι και το θέατρο που επιδιώκω.

⚫ Οι θεατές είναι οι θύτες; Πιστεύετε πως η θέση αυτή του Τριαρίδη μπορεί να γίνει αποδεκτή από το κοινό;

Ο καθένας μας είναι θύτης. Κάθε φορά που κοιτάμε εικόνες στην τηλεόραση για το τι γίνεται στον υπόλοιπο κόσμο και μετά κλείνουμε την τηλεόραση και κοιμόμαστε, είμαστε θύτες.

Τώρα που ο πόλεμος έχει οδηγήσει τόσους συνανθρώπους μας να πεινάνε στη χώρα μας, στη γειτονιά μας και εμείς μπορούμε ακόμη να συνεχίζουμε την καθημερινότητά μας, είμαστε θύτες.

Ο Θανάσης ως συγγραφέας, όπως και εγώ ως σκηνοθέτις, έχουμε μεγάλη ευθύνη. Το θέατρο πλάθει συνειδήσεις και εμείς έχουμε απέναντί μας, σε κάθε παράσταση, ένα μέρος της κοινωνίας που είναι εκεί για να μας ακούσει.

Οφείλουμε να δίνουμε σε αυτό το κοινό τη δική μας αλήθεια, όπως εμείς την αντιλαμβανόμαστε. Το αν οι θεατές θα την αποδεχτούν ή όχι είναι κάτι το οποίο δεν μπορούμε να ελέγξουμε.

⚫ Θα χαρακτηρίζατε το έργο μια πειραγμένη φάρσα ή μια παραβολή; Μήπως έχουμε μια άλλη εκδοχή τού in yer face theater (του «θεάτρου στα μούτρα»);

Δεν θα έλεγα ότι τα έργα του Θανάση μπορούν εύκολα να ενταχθούν σε κάποιο συγκεκριμένο είδος θεάτρου. Το «θέατρο στα μούτρα» είναι σίγουρα ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο για αφύπνιση.

Στη δική μας περίπτωση επιλέξαμε να εμφανίσουμε πάνω στη σκηνή τον άνθρωπο της διπλανής πόρτας. Εναν άνθρωπο με τον οποίο το πρωί λέμε καλημέρα στην είσοδο της πολυκατοικίας και όταν εμείς πάμε στη δουλειά μας, αυτός πηγαίνει στη δική του, η οποία είναι να δολοφονεί ανθρώπους.

Εναv άνθρωπο, ο οποίος θα μπορούσε να είμαστε εμείς. Ο καθένας από εμάς. Η συνειδητοποίηση αυτού του γεγονότος είναι από μόνη της μια επίθεση στα «μούτρα» του θεατή.

⚫ Πώς αντιδρούν οι θεατές σε αυτό που παρουσιάζετε;

Προς το παρόν έχουμε παρουσιάσει την παράστασή μας μόνο στη Γερμανία. Οι Γερμανοί θεατές σοκάρονται, νιώθουν άβολα και το δείχνουν γιατί, σε αντίθεση με το ελληνικό κοινό, είναι εκπαιδευμένοι με το θέατρο της αποστασιοποίησης του Μπρεχτ, άρα κάτι τόσο διαδραστικό, το οποίο τους εμπλέκει, τους αναγκάζει θέλοντας και μη να πάρουν θέση, η “μη ασφάλειά” τους δηλαδή, τους τρομάζει, τους παγώνει, τους προβληματίζει.

Ο κόσμος που φεύγει από το θέατρο με προβληματισμό και ερωτήματα είναι η δική μας επιβράβευση.

⚫ Ο κόσμος μας είναι εν τέλει ένας κόσμος εσωτερικών και εξωτερικών συνόρων;

Ζω στο Βερολίνο, όπου ο λαός θυμάται ακόμη τις στιγμές, όταν γκρεμίστηκε το τείχος, κατάγομαι από την Κύπρο, όπου τα συρματοπλέγματα χωρίζουν ακόμη τη Λευκωσία από το 1974 και τρέφουν το μίσος και τον εθνικισμό.

Οσο κάναμε πρόβες στο «Σπίτι» (διαπολιτισμικό κέντρο στο Βερολίνο) είχαμε γείτονές μας ένα ζευγάρι Σύρους πρόσφυγες, με τους οποίους δεν μιλούσαμε καμία κοινή γλώσσα και όμως επικοινωνούσαμε, είδαν μερικές πρόβες, ήταν προσκεκλημένοι στην παράσταση.

Οσο οι συγγενείς του Gassan και της Bushra λοιπόν βρίσκονται κλεισμένοι μέσα σε στρατόπεδα συγκέντρωσης προσφύγων ή πνίγονται στο Αιγαίο, τα σύνορα υπάρχουν και δείχνουν τα δόντια τους.

Τα σύνορα των χωρών μας, αλλά πρώτα απ' όλα τα σύνορα του μυαλού μας, αυτά τα οποία σαπίζουν τη σκέψη μας και μας περιορίζουν, μας κάνουν μικρούς και απάνθρωπους.

⚫ Η παράσταση θα παρουσιαστεί σε τρεις χώρες (Γερμανία, Ελλάδα, Κύπρο), εφτά πόλεις και δύο γλώσσες. Τι σημαίνει αυτό για την προσπάθεια που κάνατε με τους ηθοποιούς και τους συντελεστές;

Εχει τρομερό ενδιαφέρον το πόσο διαφορετικό μπορεί να είναι ένα θεατρικό έργο σε κάθε γλώσσα. Μετά τις γερμανικές παραστάσεις, ξεκινήσαμε από την αρχή αναγνώσεις του κειμένου στα ελληνικά και είναι πραγματικά σαν να ανεβάζουμε ένα άλλο έργο.

Τον πιο δύσκολο ρόλο σε όλη αυτή την προσπάθεια τον έχουν φυσικά οι ηθοποιοί, ο Κωστής και ο Κωνσταντίνος, οι οποίοι πρέπει τη μια μέρα να παίζουν το έργο στα ελληνικά και την επομένη στα γερμανικά.

⚫ Ζείτε και δημιουργείτε μόνιμα στο Βερολίνο. Τι σημαίνει για έναν άνθρωπο να δημιουργεί σε μια ξένη χώρα, να φτιάχνει θέατρο σ’ ένα αλλόγλωσσο περιβάλλον;

Στο Βερολίνο ήρθα από επιλογή. Ηρθα για διακοπές, το ερωτεύτηκα, αποφάσισα να μείνω, ξεκίνησα από το μηδέν γερμανικά, το διδακτορικό μου, τις πρώτες μου σκηνοθετικές απόπειρες στη γερμανική σκηνή. Ολα από επιλογή.

Σίγουρα αυτό δεν μπορεί να συγκριθεί με τους μετανάστες που ζουν στο Βερολίνο από ανάγκη, είτε οικονομική είτε ζωτική.

Το δύσκολο είναι ότι δεν πρέπει απλά να δουλεύεις πολύ για να είσαι καλός σε αυτό που κάνεις, πρέπει να δουλεύεις ακόμη πιο σκληρά απ' ό,τι θα χρειαζόταν στη χώρα σου.

Ειδικά το θέατρο, το οποίο έχει να κάνει άμεσα με τον λόγο, είναι κάτι το οποίο δύσκολα κατακτιέται σε μια άλλη γλώσσα πέρα από τη μητρική σου.

Αλλα συναισθήματα δημιουργούν οι λέξεις, όταν έχεις βιώματα με αυτές και άλλα, όταν δεν έχουν προλάβει να δημιουργήσουν δεσμούς. Το σίγουρο είναι ότι το Βερολίνο είναι μια πόλη που εμπνέει και αποδέχεται, και αυτό είναι που το κάνει τόσο ξεχωριστό.

⚫ Αν και νεότατη, έχετε ήδη ασχοληθεί στο Βερολίνο με την παρουσίαση δουλειάς του Θανάση Τριαρίδη, αλλά και του Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη. Πιστεύετε πως η σύγχρονη ελληνική δραματουργία έχει θέση στις ευρωπαϊκές σκηνές;

Εκτιμώ πολύ τον Βαγγέλη και έχω πάρει πολλά καθ' όλη τη διάρκεια της συνεργασίας μας. Πρέπει να αναφέρω ότι αρκετά έργα του έχουν μεταφραστεί και εκδοθεί στα γερμανικά, με πολύ θετική αντιμετώπιση από το γερμανικό κοινό.

Τα έργα του Θανάση από την άλλη, με όλες τις συσχετίσεις τους με την ευρωπαϊκή ιστορία, νομίζω ότι έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις ευρωπαϊκές σκηνές.

Η ελληνική δραματουργία έχει σίγουρα πολλά να δώσει, αλλά πρέπει να γίνουν ακόμη περισσότερες προσπάθειες, όπως αυτές που κάνει π.χ. το greek play projekt για προώθησή της.

⚫ Ποια είναι τα επόμενα σχέδιά σας για το μέλλον; Ποια εξέλιξη βλέπετε στη διαδρομή της παράστασης του «Lebensraum»;

Μέσα στους επόμενους μήνες, ακολουθούν οι πρεμιέρες δυο έργων μου (σύλληψη και σκηνοθεσία). Η πρώτη γίνεται στο πλαίσιο του γερμανικού προγράμματος «Mein Leben-Mein Theater» στις 2 Ιουλίου στο θέατρο «Strahl» του Βερολίνου.

Η δεύτερη, στις 26 Αυγούστου στη Λεμεσό, εντάσσεται στο φεστιβάλ «theYard.Residency.16», όπου με τη θεατρική ομάδα εκ-δράσης θα παρουσιάσουμε το θεατρικό έργο «Ομφαλός».

Οσον αφορά το «Lebensraum», υπάρχουν κάποιες προτάσεις για περιοδεία και κάποιες σκέψεις για ευρωπαϊκά κυρίως φεστιβάλ. Με τη νέα χρονιά ελπίζουμε να συνεχίσουμε το ταξίδι μας, με ακόμη περισσότερους προορισμούς.