Τα πανεπιστήμια, χθες και σήμερα

Ηδη από την ίδρυση των πρώτων πανεπιστημίων στη μεσαιωνική Ευρώπη, κατά τον 11ο αιώνα και μετά, η τότε συντεχνιακή, φεουδαρχική κοινωνία προσπαθούσε να θέσει τα ιδρύματα αυτά κάτω από τον κοσμικό και κυρίως κάτω από τον εκκλησιαστικό της έλεγχο, για ιδεολογικούς πρωτίστως, και πολύ λιγότερο για πρακτικούς, ωφελιμιστικούς σκοπούς.

Την εποχή πράγματι αυτή –αν και αρχίζει να διαμορφώνεται μια αυξημένη ζήτηση για εμπορικές δεξιότητες και πρακτική γνώση– ο κόσμος της βιοτεχνίας και της τότε αγοράς και οικονομίας δεν ενδιαφερόταν ακόμη ουσιαστικά για τη διδακτική χειραγώγηση των πανεπιστημίων, με ό,τι αυτό θα συνεπαγόταν για τη διαμόρφωση των προγραμμάτων διδασκαλίας και των επιστημονικών ζητημάτων που θα τα απασχολούσαν.

Η εικόνα αυτή αρχίζει να αλλάζει με την Αναγέννηση, στη συνέχεια, πιο αισθητά, με την επιστημονική επανάσταση του 17ου κυρίως αιώνα, και ακόμη πιο ισχυρά με τις βιομηχανικές επαναστάσεις του 18ου και του 19ου αιώνα και με τη δυναμικά συνεχιζόμενη άνοδο της αστικής τάξης και του καπιταλιστικού τρόπου κοινωνικής οργάνωσης.

Η πλήρης, ωστόσο, αμετάκλητη παράδοση του πανεπιστημίου –με το παιδαγωγικό και ανθρωπιστικό ιδεώδες του Wilhelm von Humoldt– στα καταστροφικά για άνθρωπο και πλανήτη κελεύσματα της αγοράς και η παγκόσμια απώλεια της αυτονομίας του αχνοφαίνονται ήδη μεταπολεμικά, για να γίνουν πλήρως ορατά στα τέλη του 20ού και τις αρχές του 21ου αιώνα, οπότε και εμφανίζονται σημαντικά οργανωμένοι και ενισχυμένοι όλοι οι δυνατοί μηχανισμοί επιτήρησης και ελέγχου, με τη συνδρομή (όχι βέβαια τυχαία) της τεράστιας και ανεξέλεγκτης ανάπτυξης του διαδικτύου.

Διόλου επομένως δεν πρέπει να μας εκπλήσσει η σημερινή παγκόσμια ποδηγέτηση των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, σε όλα τα επίπεδα, από τις κανιβαλικές δυνάμεις του επικυρίαρχου συστήματος της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας της ελεύθερης αγοράς.

Θα πρέπει τουναντίον να μας καλεί σε μαχητική εγρήγορση, ώστε να μπορέσουν οι δυνάμεις που αποσκοπούν στην ανθρώπινη χειραφέτηση και την εσωτερική καλλιέργεια, στη σωστή εκ-παίδευση και την ατομική και κοινωνική ευτυχία και ευημερία να αντισταθούν στη λαίλαπα του αντιδημοκρατικού οικονομισμού, του τεχνοκρατικού και γραφειοκρατικού ολοκληρωτισμού και ελέγχου, της δεσμευτικής εξειδίκευσης, του ατομικισμού και της εσωτερικής και κοινωνικής δυστυχίας και βαρβαρότητας.

*Kαθηγητής Φιλοσοφίας της Τεχνοεπιστήμης στο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών του ΠΤΔΕ του ΑΠΘ

 

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας