Τα δικά μας, μα και τα δανεικά ή τα κλεμμένα προσκέφαλα-βιβλία

Η στήλη «Βιβλία στο προσκέφαλο» ξεκίνησε με την αυτοβιβλιογραφική αφήγηση του Χρήστου Αστερίου (στις 4 Νοεμβρίου 2015) και κλείνει σήμερα τον κύκλο της με τη Βασιλική Πέτσα.

Η βιβλιοφιλική στήλη της Τετάρτης (άτυπο μικρό παράρτημα του σαββατιάτικου «Ανοιχτού Βιβλίου») φιλοξένησε στο διάστημα αυτής της τριετίας 102 πρόσωπα της γραφής, σχεδόν από όλο το φάσμα της βιβλιογραφικής εποπτείας: πεζογράφους, ποιητές, κριτικούς λογοτεχνίας, πανεπιστημιακούς, νεοελληνιστές, ιστορικούς, μεταφραστές. Η θέση της δεν θα μείνει κενή.

Εντός του Νοεμβρίου εγκαινιάζεται μια νέα στήλη, με άλλο προφίλ, πάντα όμως προσβλέποντας να φωτίσει τη σύγχρονη γραφή με πολλές αφορμές και από πολλές πλευρές.

Η γραφή της σημερινής φιλοξενούμενης (με θεωρητικές σπουδές σε Μπέρμιγχαμ και Οξφόρδη) έλκεται και ερεθίζεται από τρόπους που βρίσκει κάθε φορά η μνήμη, συλλογική κυρίως, να επιβιώσει στο παρόν. Αλλοτε ως ιδιολεκτική αναπαράσταση, άλλοτε ως δημόσιο τραύμα, άλλοτε ως βία ή απουσία νοήματος. Εδώ η Πέτσα ξεφυλλίζει τα βιβλία που τη διαμόρφωσαν ως αναγνώστρια, συγγραφέα, πανεπιστημιακό.

Επιμέλεια: Μισέλ Φάις

Παρότι, ομολογουμένως, υπολείπονται σε άνεση, υπάρχουν, βεβαίως, και πάντοτε υπήρξαν, βιβλία στο προσκέφαλο: χωμένα σε τσάντες, να στριμώχνονται δίπλα σε πλαστικά μπουκάλια με νερό, κλειδιά και κοκαλάκια για τα μαλλιά, να πονούν τον αυχένα, να ενοχλούν με τις γωνίες τους τούς κροτάφους, καθώς γέρνει κανείς στο διπλανό αδειανό κάθισμα, σε κάποιο υπεραστικό λεωφορείο, διότι έχει νυχτώσει έξω και δεν ξεχωρίζεις πια γράμματα, φράσεις και αράδες -πάντα προτιμούσες, και γι’ αυτόν τον λόγο, να ταξιδεύεις μεσημέρι. Ανυπομονείς πια να φτάσεις, νιώθεις εκνευρισμό· δεν θα κοιμηθείς βαθιά, το ξέρεις, θα ξυπνήσεις πιασμένος, κι εξάλλου άφησες λίγες μονάχα σελίδες αδιάβαστες και βιάζεσαι να τις τελειώσεις.

Βιβλία-συνεπιβάτες, λοιπόν, γιατί ψεύδονται όσοι διατείνονται ότι μπορούν να ταξιδεύουν ολομόναχοι ή ότι ξέρουν να καίνε γέφυρες πίσω τους. Εσχάτως, οι Τρεις δεκάρες του Ε.Χ. Γονατά και το Κόκκινο στην Πράσινη Γραμμή του Β. Γκουρογιάννη. Από παλαιότερες διαδρομές, ο πρώτος τόμος των Απάντων του Δ. Σολωμού, χριτς χριτς οι κομμένες σελίδες στο τρένο, περίεργα βλέμματα από τους γύρω, κάποια γωνία που λειάνθηκε, περιθώρια που φαγώθηκαν, μα δεν πειράζει: να αναπνέουν τα βιβλία, να φθείρονται, να ζουν κι εκείνα μαζί μ’ εμάς, ειδάλλως σύντροφοι πώς και πώς η ενσωμάτωση στον δικό μας χρόνο;

Και πέρα από το πρόσκαιρο ταξίδι, το fort-da εαυτών: σε ξένους τόμους, σε μετακομίσεις, βιβλία-συγκάτοικοι. Οι Βιολέτες για μια εποχή του Τ. Λειβαδίτη, Καρδίτσα-Θεσσαλονίκη-Αθήνα-Μπέρμιγχαμ-Οξφόρδη κι έπειτα ο παροπλισμός, σε κάποια κούτα ίσως ή σε βιβλιοθήκη εξοχικού, διότι αλίμονο αν σταθεροί αναγνώστες παραμέναμε, αν επιστρέφαμε δίχως με δική τους −των αλλοτινών στηριγμάτων− παρότρυνση να έχουμε πάει ένα βήμα παραδίπλα, αν, με άλλα λόγια, μακρόθυμα και γενναιόδωρα δεν μας αναγνωριζόταν το δικαίωμα να αλλάζουμε απορρίπτοντας και να ξαναγυρνάμε, όχι με ανάγκη στο βλέμμα πια, αλλά με τρυφερότητα στα δάχτυλα.

Τα δικά μας, μα και τα δανεικά ή τα κλεμμένα προσκέφαλα-βιβλία: εκείνα που τραβήξαμε από ξένη ή οικεία, κάποτε, βιβλιοθήκη. Ο αιώνας των φώτων του Α. Καρπεντιέρ με τον κόκκινο σελιδοδείκτη των εκδόσεων Εξάντας − ό,τι πλησιέστερο θα μπορούσα να αποκτήσω σε βιβλιοφιλικό φετίχ. Το History of the Rain του Niall Williams, που ξεκίνησα να διαβάζω σε κάποια καφετέρια στο Δουβλίνο και έχωσα ένοχα στην τσάντα μου για να το συνεχίσω, έπειτα, στο σπίτι (διότι πρέπει να έχουν αντικείμενο οι αιώνιες τύψεις). Αλλά και Ο Δούναβης του Κ. Μάγκρις, ανεπίστρεπτο δάνειο με ήσυχη συνείδηση από βιβλιοθήκη κομματικής οργάνωσης· δίκαιη, θεώρησα, εξαργύρωση για τον χαμένο μου χρόνο.

Βιβλία στο προσκέφαλο ως συναισθηματική περίθαλψη και πνευματική νοσηλεία: Μόνιμα σε άμεση πρόσβαση, στο κομοδίνο (Ποιήματα 1943-1987 του Ε. Κακναβάτου) ή, ως δήλωση στον κόσμο, στο κέντρο της βιβλιοθήκης (Το μεταμοντέρνο ή η λογική του ύστερου καπιταλισμού του Φ. Τζέιμσον, η βιβλιογραφία της διδακτορικής διατριβής). Μα και σχεδόν ειρωνικά, σε τραπεζάκια ιατρείων (Ενας τάφος για τον Μπόρις Νταβίντοβιτς του Ντανίλο Κις).

Βιβλία που μας τοποθετεί στοργικά άλλος στο προσκέφαλο, προσφορές ή χαρίσματα: The Ballad of the Sad Café της Κάρσον ΜακΚάλερς, που ήρθε με το ταχυδρομείο, κι έπειτα κι άλλα δικά της, προσφορές ανθρώπων που σέβονται και τρέφουν τις αναγνωστικές αδυναμίες, το Εκεί που ζουν οι τίγρεις του Ζ.-Μ. Μπλας ντε Ρομπλές, ανεξίτηλη εγγραφή της Βραζιλίας στο ταξιδιωτικό μου φαντασιακό, η προσωπική υπόσχεση επίσκεψης, κάποτε, σε ένα μαγικά απατηλό αλλού.

Κυρίως, όμως, βιβλία που αγάπησες, στα οποία αναγνώρισες κάτι από τον εαυτό σου, την καλύτερή του ίσως εκδοχή ή το πιο σκοτεινό κομμάτι του, κι έπειτα αποφάσισες να τα μοιραστείς, τα έδωσες σε πρόσωπα που εμπιστευόσουν για να τα διαβάσουν κι ας ήξερες ότι δεν θα σου τα επιστρέψουν, από εκδίκηση, κτητικότητα ή αμέλεια, ποτέ: αυτά τα βιβλία μένουν, νομίζω, για πάντα στο προσκέφαλό σου.

 Τελευταία παρουσία της Β. Πέτσα είναι η επικείμενη έκδοση του μυθιστορήματός της «Το δέντρο της υπακοής» (Πόλις).

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας