Τα δάση μάς προστατεύουν αλλά εμείς τα «σκοτώνουμε»

Πηγαίνουμε βόλτες στα δάση, ανιχνεύουμε τα μονοπάτια τους, αφουγκραζόμαστε τον ψίθυρο των δέντρων καθώς ο άνεμος περνά μέσα από τα φύλλα τους, εντυπωσιαζόμαστε από το παράστημά τους, αναζητούμε την επαφή μαζί τους για να ξεκουραστούμε, αλλά... μέχρις εκεί φτάνει η αγάπη μας.

Αν είχαμε συνείδηση του ρόλου που παίζουν τα δάση στη ζωή μας, θα τα προστατεύαμε. Τα παραδείγματα είναι χιλιάδες.

Το πιο χαρακτηριστικό ίσως είναι ο όγκος των σκουπιδιών και των πλαστικών που αφήνουμε πίσω μας όταν τα επισκεπτόμαστε. 

Οποιος πάει αυτές τις μέρες για μπάνιο στον Σχινιά θα διαπιστώσει ότι στο δάσος γίνεται ένας μικρός χαμός.

Οι λουόμενοι που πηγαίνουν με τα αυτοκίνητά τους, παρκάρουν μέσα στο δάσος για ίσκιο, κάτω από τις κουκουναριές, και αφήνουν τα σκουπίδια τους φεύγοντας όπου βρουν. Στην καλύτερη των περιπτώσεων, θα τα δούμε πεταμένα δίπλα από τους άδειους κάδους. 

Δεν χρειάζεται να βρεθούμε στη Βάλια Κάλντα, στο Νυμφαίο ή στο Μαίναλο, δεν χρειάζεται να είναι κανείς ιχνηλάτης για να πει, μόλις δει μόνο τα σκουπίδια που αφήνουμε, «ότι από εδώ περάσαν Ελληνες». 

Δάσος- ρυάκι

«Μια βόλτα στο αλσύλλιο ή στο πάρκο της γειτονιάς μας, όπου κι εκεί, συντροφιά μάς κάνει μια μικρή παρέα δένδρων, συστήνουν δηλαδή ένα μικρό δασάκι κι εκεί θα πάρουμε μια γεύση του πώς κάποιοι αντιλαμβάνονται τη βόλτα στο δάσος, την επαφή με τη φύση. Από τα μπουκαλάκια του χυμού που μπορεί να βρούμε παραχωμένα στα κλαδιά ενός θάμνου, τα πεταμένα χαρτομάντιλα στο γρασίδι και άλλα μη χαριτωμένα. Μήπως θεωρούν ότι η γη ανακυκλώνει από μόνη της ό,τι δεν είναι δικό της; Μήπως εκδικούνται για την απόπειρα δολοφονίας κατά της Κοκκινοσκουφίτσας, τον κακό λύκο, που ζούσε βαθιά μέσα στο δάσος και θέλουν να τον αφήσουν ξεσπίτωτοΗ ψυχολογική προσέγγιση του θέματος ανήκει σε άλλους, αρμόδιους φορείς. Ως άνθρωπος όμως και πολίτης της γης μπορώ να εκφραστώ και να πω ότι η επαφή μας με τα δένδρα, τα δάση, τη φύση, θα έπρεπε να έχει ως σημείο εκκίνησης τον σεβασμό». 

Αυτό τονίζει και ο ομότιμος καθηγητής Δασολογίας του ΑΠΘ και μέλος του Δ.Σ. του Μουσείου Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας και του Ελληνικού Κέντρου Βιοτόπων-Υγροτόπων, Σπύρος Ντάφης, στο βιβλίο του, «Τα δάση της Ελλάδας», και θέτει τον στόχο της έκδοσης αυτής.

«Ως λαός δεν πολυαγαπάμε το δάσος, αλλά και τη φύση γενικότερα. Ελπίζω το βιβλίο αυτό να αποτελέσει την αφορμή για μια καλύτερη προσέγγιση του κοινού και ιδιαίτερα των νέων με το δάσος, με την ελπίδα να το επισκεφθούν, να το αγαπήσουν, να το προστατεύσουν». 

Το βιβλίο, που είναι έκδοση του Μουσείου Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας, αποτελεί μια εξαιρετική πηγή πληροφοριών τόσο από πλευράς φωτογραφικού υλικού όσο και κειμένων, απλών και κατανοητών. 

Στο πρώτο μέρος παρουσιάζεται η μεγάλη ποικιλία των δασών της Ελλάδας και αναλύονται οι ωφέλειές του, πώς επηρεάζουν δηλαδή τη ζωή μας.

«Η Ελλάδα μπορεί να μη διαθέτει πολλά δάση -το ποσοστό διάσωσης σύμφωνα με την τελευταία απογραφή ανέρχεται σε 26,5% της συνολικής επιφάνειας της χώρας- διαθέτει όμως τη μεγαλύτερη, από όλες τις χώρες της Ευρώπης, ποικιλία δασικών τύπων. Αυτό οφείλεται στη γεωγραφική θέση της χώρας, στο πολυσχιδές ανάγλυφο (με σαράντα δύο βουνοκορφές άνω των δύο χιλιάδων μέτρων), στην πολυδιάσπασή της σε χερσονήσους και νησιά (οι ακτές ξεπερνούν τα δεκαπέντε χιλιάδες χιλιόμετρα), στην ποικιλία γεωλογικών σχηματισμών και πετρωμάτων καθώς και στην ποικιλία κλιματικών τύπων. Σε συνδυασμό με τη μεγάλη βιοποικιλότητα της χώρας, συντελούν στην εμφάνιση μεγάλης ποικιλίας δασικών οικοσυστημάτων, τη μεγαλύτερη από κάθε άλλη χώρα της Ευρώπης. Από το ημιερημικό οικοσύστημα του φοινικόδασους στο Βάι της Κρήτης έως τα καθαρά μεσευρωπαϊκά και σκανδιναβικά οικοσυστήματα των ψυχρόβιων δασών της σημύδας, της ερυθρελάτης και της δασικής πεύκης και ενδιάμεσα, όλους τους τύπους δασών της μεσογειακής, ανωμεσογειακής μεταβατικής ηπειρωτικής ζώνης». 

Εχετε ποτέ αναρωτηθεί γιατί όταν μπαίνουμε στην καρδιά ενός δάσους αισθανόμαστε διαφορετικές θερμοκρασίες, επίπεδα υγρασίας και φωτός; 

«Μέσα στο δάσος, η ένταση του φωτός είναι πολύ μικρότερη απ’ ό,τι στην ύπαιθρο, η σύνθεση του φωτός είναι επίσης διαφορετική με κυριαρχία της πράσινης ακτινοβολίας και οι θερμοκρασίες, τόσο του αέρα όσο και του εδάφους, είναι περισσότερο ομαλοποιημένες, με την αύξηση των χαμηλών θερμοκρασιών και την ταπείνωση των υψηλών. Η ελάχιστη επιφάνεια που απαιτείται για να δημιουργηθεί το ξεχωριστό αυτό ενδοδασικό κλίμα ανέρχεται σε τρία στρέμματα». 

Δάσος- ρυάκι

Τι ωφέλεια έχει ο άνθρωπος, όμως, από την ύπαρξη των δασών; Αν θελήσουμε να βάλουμε έναν τίτλο στις ωφέλειες και τις λειτουργίες που επιτελούν, αυτός θα ήταν: «οικολογική ισορροπία και ευημερία των ανθρώπινων κοινωνιών». Για να πάρουμε μια μικρή ιδέα για το πόσα καλά προσφέρουν. 

 Παραγωγή ξύλου:

«Το ξύλο είναι ένα οικολογικά παραγόμενο προϊόν, χωρίς κατανάλωση πρόσθετης ενέργειας· είναι δηλαδή ένας βιολογικά ανανεώσιμος φυσικός πόρος. Το δασικό οικοσύστημα προσφέρει ποικίλα προϊόντα με οικονομική αξία, όπως ο φλοιός, το ρετσίνι, το μέλι, τα μικρά φρούτα του (αγριοφράουλες, βατόμουρα, σμέουρα, κράνα, μύρτιλλα) αλλά και τα αρωματικά φύλλα (δάφνη), τα μανιτάρια, τα φαρμακευτικά βότανα, τα θηράματα, η βοσκήσιμη ύλη κ.λπ.» 

 Υδρονομική επίδραση:

«Η μεγαλύτερη υδρονομική επίδραση του δάσους έγκειται στην αποτροπή των πλημμυρών και στη σημαντική μείωση των πλημμυρικών αιχμών. Η μεγάλη ταμιευτική ικανότητα του δασικού εδάφους, το μετατρέπει σε μια τεράστια ρυθμιστική δεξαμενή, η οποία συγκρατεί το νερό κατά την περίοδο των βροχών και το αποδίδει κατά την περίοδο της ανομβρίας. Ιδιαίτερα ευνοϊκή επίδραση στην ποιότητα του νερού ασκούν τα δάση οξιάς. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι κατά την αποσύνθεση της φυλλωσιάς της οξιάς δημιουργούνται χημικές ουσίες που δεν επηρεάζουν την ποιότητα του νερού. Γι’ αυτό τα δάση οξιάς είναι τα κατ’ εξοχήν κατάλληλα για τη δημιουργία αποθεμάτων νερού». 

 Προστατεύει το έδαφος από τη διάβρωση:

«Το έδαφος αποτελεί το πολυτιμότερο αγαθό που κληρονόμησε ο άνθρωπος από τη φύση για να εξασφαλίσει την ύπαρξή του. Ενα αγαθό που δημιουργήθηκε με φυσικο-χημικές διεργασίες διάρκειας εκατομμυρίων ετών, αλλά μπορεί να καταστραφεί μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα, μόνο λίγων ετών από την αλόγιστη χρήση του. Ο ρόλος του δάσους στην εδαφογένεση και ακόμη περισσότερο στην προστασία και διατήρηση των υφιστάμενων εδαφών είναι τεράστιος και ανεκτίμητος». 

 Αντιανεμική προστασία:

«Το δάσος επιδρά ως εμπόδιο στην κίνηση του αέρα και μπορεί να μεταβάλλει την ταχύτητα, την κατεύθυνση όπως και τη δομή των ανέμων, τόσο στο εσωτερικό του όσο και στην παρακείμενη γυμνή επιφάνεια. Εξω μπορεί να λυσσομανά καταιγίδα και σε απόσταση εκατόν είκοσι μέτρων από το κράσπεδο, στο εσωτερικό του δάσους, να επικρατεί νηνεμία. Σε δάσος δασικής πεύκης, η απόσταση αυτή ανέρχεται στα εκατόν πενήντα μέτρα και σε κηπευτό δάσος ελάτης και ερυθρελάτης, στα σαράντα με πενήντα μέτρα». 

 Προστασία από θορύβους:

«Οι θόρυβοι ασκούν φυσικές και ψυχολογικές επιδράσεις στον άνθρωπο. Το δάσος μειώνει τους ήχους, διότι τα φυλλώματα των δέντρων έχουν την ικανότητα να απορροφούν τον ήχο, να τον αντανακλούν και να τον εκτρέπουν μακριά από τη θέση του δέκτη και να τον διασπούν, δηλαδή να τον διασκορπίζουν και να τον διαχέουν. Εκτιμάται ότι, κατά μέσο όρο, το δάσος μειώνει τους θορύβους κατά 7db ανά 30 μέτρα απόσταση από την πηγή του θορύβου». 

 Προστασία από τη ραδιενέργεια:

«Οπως έχει αποδειχθεί από ειδικές μετρήσεις, τα δάση μειώνουν σημαντικά τη ραδιενέργεια του αέρα. Παρότι δεν την εξαλείφουν, αλλοιώνουν τη διασπορά της. Ακόμη και σε περιοχή πόλης με λιγοστό πράσινο, η ραδιενεργός ακτινοβολία μειώνεται, προσροφούμενη από τα δένδρα στο 60-70% μιας αντίστοιχης περιοχής χωρίς δένδρα». 

 Επίδραση στη φωτεινή ακτινοβολία:

«Το δάσος επηρεάζει σημαντικά την ένταση του φωτός και τροποποιεί τη σύνθεσή του. Ακόμη και κάτω από δένδρα που μεγαλώνουν μόνα τους, η ένταση του φωτός μειώνεται στο μισό. Σε ένα δάσος, ακόμη και μια ηλιόλουστη ημέρα, το 40-70% του φωτισμού του οφείλεται στο διάχυτο φως. Η κυριαρχία του έμμεσου-διάχυτου φωτός, σε συνδυασμό με την πράσινη ακτινοβολία, καθιστά την επίδραση του δάσους καταπραϋντική, ηρεμιστική για τον ανθρώπινο οργανισμό». 

 Επίδραση στη θερμοκρασία του αέρα:

«Η ψυκτική ικανότητα ενός δένδρου μεσαίου μεγέθους ισοδυναμεί με τέσσερις μέσης ισχύος (2.500kcal/h) συσκευές κλιματισμού, που δουλεύουν 24 ώρες το 24ωρο. Παράλληλα το δάσος αυξάνει τις χαμηλές θερμοκρασίες, αποτρέποντας τους παγετούς». 

 Επίδραση στη σύνθεση του ατμοσφαιρικού αέρα:

«Ενα δάσος μέσης παραγωγικότητας παράγει γύρω στους τέσσερις τόνους οξυγόνου το έτος ανά εκτάριο ή τετρακόσια κιλά ανά στρέμμα. Η καθαρή παραγωγή του σε οξυγόνο είναι σχεδόν δεκαπλάσια από την παραγωγή οποιουδήποτε άλλου χερσαίου οικοσυστήματος». 

 Απορροφά τη ρύπανση του αέρα:

«Το δάσος συγκρατεί τα στερεά σωματίδια (σκόνη, αιθάλη κ.λπ.) στην επιφάνεια των φύλλων, των κλαδιών και του φλοιού των δένδρων, των θάμνων και των χόρτων. Υπολογίζεται ότι ένα εκτάριο δάσους πεύκης συγκρατεί έως τριάντα δύο τόνους στερεών σωματιδίων, ενώ ένα δάσος οξιάς, εξήντα τέσσερις τόνους το έτος». 

 Είναι συντηρητής της βιολογικής ποικιλότητας:

«Το δάσος χρησιμεύει όχι μόνο ως καταφύγιο και ενδιαίτημα των ζώων και φυτών, τα οποία αλλιώς θα είχαν εξαφανιστεί -κυρίως από τις ανθρώπινες δραστηριότητες-, αλλά και ως μια πολύτιμη τράπεζα γονιδίων φυτών και ζώων απαραιτήτων για μια τυχόν γενετική βελτίωση. Γενικά το δάσος αποτελεί τη σπονδυλική στήλη της οικολογικής ισορροπίας του φυσικού περιβάλλοντος και δεν μπορεί να νοηθεί προστασία της φύσης και του χερσαίου περιβάλλοντος χωρίς προστασία του δάσους». 

 Αισθητική και υγιεινή επίδραση:

«Ο αέρας του δάσους είναι ο πιο καθαρός μετά τον θαλασσινό, απαλλαγμένος από ρύπους και σκόνη. Επιπλέον, περιέχει πτητικές ουσίες, όπως αιθέρια έλαια και τερπένες, τις γνωστές “αεροβιταμίνες”, οι οποίες επιδρούν τονωτικά στον ανθρώπινο οργανισμό». 

Δάσος

Αν θέλουμε να γνωρίσουμε τον πλούτο και την ποικιλία των ελληνικών δασών, δεν έχουμε παρά να διαβάσουμε το δεύτερο μέρος του βιβλίου, όπου εκεί δίνεται μία προς μία αναλυτική περιγραφή σαράντα τεσσάρων τύπων των ελληνικών δασών. Εχουμε δάση αείφυλλων πλατύφυλλων, μεσογειακών κωνοφόρων, δάση βελανιδιάς, καστανιάς, κεφαλληνιακής ελάτης, αρκεύθου μέχρι δάση σημύδας, λευκής ιτιάς, πλάτανου, υγράμβαρης, φτελιάς, φράξου και λευκής ή μαύρης λεύκης. Ναι, όλα αυτά ζουν και βασιλεύουν στην Ελλάδα. 

Δεν έχουμε παρά να τα γνωρίσουμε, είτε διαβάζοντας για αυτά είτε μέσα από τις εκδρομές μας στα μέρη τους.

Αλλά καλό είναι να θυμόμαστε αυτό που γράφει σε ένα σημείο του βιβλίου ο Σπύρος Ντάφης: «Η δασοκάλυψη του πλανήτη από 3/4 ή 75% της χερσαίας έκτασης που ήταν κατά τη νεολιθική εποχή, έπεσε σήμερα στο 1/5 ή 20%, με τάση περαιτέρω πτώσης και μάλιστα ραγδαίας».

Τα μάτια μου, όμως, έμειναν σε ακόμη μία χαρακτηριστική πρόταση: «Θα πρέπει να τονιστεί ότι οι κοινωφελείς επιδράσεις του δάσους είναι τόσο πολλές και ανεκτίμητες, που αν δεν υπήρχε δάσος θα έπρεπε να το εφεύρουμε».

Το κρατώ ως τον καλύτερο επίλογο. 

 Info

  1.  Κατά την αποσύνθεση της φυλλωσιάς της οξιάς δημιουργούνται χημικές ουσίες που δεν επηρεάζουν την ποιότητα του νερού. Γι’ αυτό τα δάση οξιάς είναι τα κατεξοχήν κατάλληλα για τη δημιουργία αποθεμάτων νερού 

  2.  Το νερό που παράγεται στο δάσος είναι το καθαρότερο και οργανοληπτικά το καλύτερο 

  3.  Τα δένδρα απορροφούν, αντανακλούν και εκτρέπουν τον ήχο 

  4.  Ενα εκτάριο δάσους καταναλώνει ετησίως τέσσερις τόνους διοξείδιο του άνθρακα 

  5.  Η δασοκάλυψη του πλανήτη από ¾ ή 75% της χερσαίας έκτασης που ήταν κατά τη νεολιθική εποχή, έπεσε σήμερα στο 1/5 ή 20% με τάση περαιτέρω πτώσης και μάλιστα ραγδαίας.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας