Τα άνθη του καλού

vivlio.jpg

André Kubiczek «Σκίτσο ενός καλοκαιριού» Μετάφραση: Απόστολος Στραγαλινός Κριτική, 2018 Σελ. 375

Τα χρόνια που ακολούθησαν την πτώση του τείχους εμφανίστηκαν πολλά μυθιστορήματα που παρουσίαζαν την ψυχροπολεμική καθημερινότητα της Ανατολικής Γερμανίας, τους περιορισμούς, την ανελευθερία που επέβαλε το κομμουνιστικό καθεστώς, την επιθυμία της φυγής και τη λαχτάρα για την απόκτηση του όποιου δυτικού αγαθού -έστω και ευτελούς αξίας.

Ο υπαρκτός σοσιαλισμός ήταν το σύστημα από το οποίο, κυρίως οι νεότεροι, ήθελαν να διαφύγουν και έχουμε διαβάσει να περιγράφονται με μελανά χρώματα οι συνθήκες διαβίωσης, οι προδοσίες και η επιθυμία απόδρασης.

Ο Αντρέ Κούμπιτσεκ, τριάντα και πλέον χρόνια αργότερα, στο «Σκίτσο ενός καλοκαιριού» περιγράφει τη ζωή ενός εφήβου στο Πότσνταμ της Ανατολικής Γερμανίας, όπου παρά τις ελλείψεις και τη λαχτάρα για τα δυτικά αγαθά (υπέροχη η περιγραφή της απόκτησης των ποιημάτων του Μποντλέρ) κυριαρχεί μια γλυκόπικρη ρομαντική διάθεση και μας υπενθυμίζει πως δεν έχει πραγματική σημασία το πού μεγαλώνει κανείς, όσο ο κόσμος που ο ίδιος και οι φίλοι του δημιουργούν. Οι έφηβοι έχουν τον δικό τους κόσμο και σε αυτόν κυριαρχούν οι φαντασιώσεις τους, τα είδωλά τους, η ροκ μουσική, οι έρωτές τους και μια ακαθόριστη προσμονή για τη ζωή που μέλλει να ’ρθει.

Σε όλο το μυθιστόρημα κυριαρχεί εκείνη η μοναδική ατμόσφαιρα της γλυκιάς αλλά και επώδυνης εφηβείας, όπου η αίσθηση του εαυτού είναι ακόμα ρευστή και θολή και τα αισθήματα έντονα και ανεξιχνίαστα. Οι έφηβοι περνούν μεγάλο μέρος του χρόνου τους φροντίζοντας την εξωτερική τους εμφάνιση, το στιλ τους, τη μουσική και τα διαβάσματά τους και μας υπενθυμίζει το πόσο σημαντική είναι η γνώμη των άλλων σε αυτήν την περίοδο της ζωής, την ένταση των συναισθημάτων την εποχή της ερωτικής αφύπνισης, ενώ η ιστορία ειπωμένη μέσα από την οπτική του εφήβου ήρωά του μοιάζει με αυθεντική καταγραφή της εμπειρίας του να μεγαλώνεις στην Ανατολική Γερμανία το 1985.

Ο δεκαεξάχρονος Ρενέ ζει με τον πατέρα του στο Πότσνταμ σε διαμέρισμα μιας πολυκατοικίας σε ένα οικοδομικό τετράγωνο που αποτελεί και τα όρια τού δικού του αισθητού κόσμου. Οι φίλοι του μένουν κοντά, πάει με τα πόδια στα σπίτια τους καθώς δεν έχουν όλοι τηλέφωνο, κάθονται στα μπαλκόνια, καπνίζουν, πίνουν, συζητούν για βιβλία και αντιγράφουν ποιήματα, τα δε Σαββατόβραδα πάνε στην ντίσκο όπου συναντούν τις παρέες τους και τα κορίτσια που παγιδεύουν τη φαντασία τους για τις επόμενες μέρες. Εχοντας χάσει τη μητέρα του ο Ρενέ διακατέχεται από μια μελαγχολία που την ξεπερνάει με τη μουσική, το διάβασμα και τη συντροφιά των φίλων του.

Ο πατέρας του προβάλλει ψυχρός και μάλλον αδιάφορος, και όταν φεύγει για δυο μήνες για την Ελβετία, απεσταλμένος της κυβέρνησης, ο νεαρός μένει μόνος, με χίλια μάρκα στη διάθεσή του, άφθονο αλκοόλ και ασυγκράτητη διάθεση και ορμή να απολαύσει την ελευθερία του για τις επτά εβδομάδες εκείνου του καλοκαιριού, με χρόνο να ανακαλύψει τον εαυτό του, πριν πάει το φθινόπωρο εσωτερικός σε οικοτροφείο.

Αυτό είναι το πρώτο καλοκαίρι της ελευθερίας και δεν πρόκειται να επαναληφθεί, αυτή η επίγνωση είναι που προσδίδει μια νότα μελαγχολίας στην αφήγηση, καθώς τόσο ο Ρενέ όσο και οι φίλοι του φαίνεται πως γνωρίζουν πως αυτή η ανεμελιά είναι προσωρινή και πως ο «εκτροχιασμός» αυτού του καλοκαιριού σύντομα θα λάβει τέλος.

Ο Κούμπιτσεκ μας δίνει ένα τρυφερό μυθιστόρημα ενηλικίωσης, περιγράφοντας το πώς είναι να μεγαλώνεις σε μια χώρα του ανατολικού μπλοκ τη δεκαετία του ογδόντα, χρησιμοποιώντας την τεχνική των εφηβικών μυθιστορημάτων για ενήλικους.

Με την επίγνωση της ωριμότητας των ενηλίκων διαβάζουμε για τα θέματα και τις δυσκολίες της εφηβείας και παρά την επιφανειακή απλότητα της γραφής καταφέρνει να μεταφέρει εκείνη τη μοναδική ματιά της νεότητας τόσο στον τρόπο που βλέπουν τον εαυτό τους όσο και στον κόσμο που τους περιβάλλει. Μέσα από την αθώα καταγραφή της καθημερινότητας του Ρενέ μαθαίνουμε πως υπήρχαν δυο κοινωνικές τάξεις στην πρώην Ανατολική Γερμανία – οι προνομιούχοι και οι καθημερινοί άνθρωποι.

Ο πρωταγωνιστής, χωρίς ο ίδιος να συνειδητοποιεί την τάξη στην οποία ανήκει, και ούτε το τι ακριβώς κάνει ο πατέρας του, μας δίνει πληροφορίες για τον τρόπο λειτουργίας του συστήματος καθώς και για τα δυο μέτρα και σταθμά που καθορίζουν τη ζωή του.

Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση προσφέρει μια ελαφρότητα στο μυθιστόρημα κι ενώ παρακολουθούμε τον νεαρό Ρενέ να μυείται στην ποίηση, στη μουσική και στον έρωτα, μας παρασύρει και νοσταλγούμε εκείνη την εποχή της αθωότητας που ήταν όλα καινούργια και ενδιαφέροντα.

Ενα μυθιστόρημα ενηλικίωσης για τον πρώτο έρωτα, τη μουσική που διαμορφώνει και τη γενικότερη αισθητική απέναντι στη ζωή, τα βιβλία που δίνουν το σχήμα και βάθος στον εσωτερικό κόσμο, αλλά και την ανασφάλεια, την άγνοια και την τρωτότητα της νεότητας.

Μια ελεγεία για την ωραιότερη αλλά, ίσως, και πιο επώδυνη εποχή της ζωής μας.

 
Έντυπη έκδοση
Επιμέλεια κειμένου: Μισέλ Φάις
 

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας