Συντάξεις και κοινωνική συνοχή

Τις τελευταίες εβδομάδες στον δημόσιο διάλογο κυριαρχεί η συζήτηση για την αναγκαιότητα ή μη της εφαρμογής του μέτρου της περικοπής των συντάξεων. Η συζήτηση αυτή επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στις δημοσιονομικές συνέπειες μιας τέτοιας απόφασης, ενώ γενικά αγνοεί άλλες σημαντικές διαστάσεις.

Σε κάθε περίπτωση, οι δημοσιονομικές συνέπειες πρέπει να μελετηθούν πολύ προσεκτικά, καθώς η όποια απόφαση πρέπει κατ’ αρχήν να διασφαλίζει τους δημοσιονομικούς στόχους που έχουν τεθεί όσον αφορά το ύψος του πρωτογενούς πλεονάσματος και επιπλέον πρέπει να είναι αποτέλεσμα συμφωνίας με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.

Με δεδομένα τα παραπάνω, στον δημόσιο διάλογο που γίνεται, αξίζει να προβληθεί ο πολύ σημαντικός αναδιανεμητικός ρόλος των συνταξιοδοτικών δαπανών κυρίως στην Ελλάδα αλλά και στις άλλες χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, ο οποίος μάλιστα έχει ιδιαιτέρα ενισχυθεί στην περίοδο της πρόσφατης κρίσης.

Πράγματι, με βάση τα πιο πρόσφατα επίσημα στοιχεία της Eρευνας Εισοδημάτων και Συνθηκών Διαβίωσης των Νοικοκυριών (EU-SILC) για το 2017 που δημοσιεύονται από τη Eurostat, οι συντάξεις από μόνες τους περιορίζουν τον κίνδυνο φτώχειας στην Ελλάδα κατά 26,8 ποσοστιαίες μονάδες, έναντι μόλις 18 ποσοστιαίων μονάδων για τον μέσο όρο των χωρών της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Πιο αναλυτικά, όπως προκύπτει από τα στοιχεία του διαγράμματος, ο κίνδυνος της σχετικής φτώχειας στη χώρα μας, με βάση τα πιο πρόσφατα στοιχεία για το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών, ανήλθε σε 20,2% το 2017, έναντι 16,9% κατά μέσο όρο στις χώρες της Ε.Ε. Ωστόσο, αν στον ορισμό του συνολικού εισοδήματος των νοικοκυριών δεν συνυπολογιστούν οι συντάξεις και οι άλλες (μη συνταξιοδοτικές) κοινωνικές παροχές, όπως είναι τα κοινωνικά επιδόματα (ανεργίας, αναπηρίας, πρόνοιας, ασθένειας, στέγασης, οικογενειακά κ.ά.), τότε ο κίνδυνος φτώχειας διαμορφώνεται στο 50,8% για την Ελλάδα, έναντι 43,9% για τις χώρες της Ε.Ε.

Η δραματική αυτή αύξηση του κινδύνου φτώχειας στην περίπτωση της Ελλάδος κατά 30,6 ποσοστιαίες μονάδες οφείλεται κυρίως στην απουσία των συντάξεων (26,8 ποσοστιαίες μονάδες) και πολύ λιγότερο στην απουσία των κοινωνικών επιδομάτων και των άλλων κοινωνικών παροχών (μόλις 3,8 ποσοστιαίες μονάδες).

Αξίζει ακόμη να επισημανθεί ότι η αναδιανεμητική επίδραση των συνταξιοδοτικών δαπανών, και συγκεκριμένα η δυνατότητά τους να περιορίζουν τις διαστάσεις της φτώχειας στην Ελλάδα, ενισχύθηκε σημαντικά, κατά 10 περίπου ποσοστιαίες μονάδες, στην περίοδο της πρόσφατης κρίσης. Αυτό πιθανότατα ερμηνεύεται από τον τρόπο περικοπής των συνταξιοδοτικών δαπανών στην περίοδο της κρίσης, ο οποίος ενσωμάτωνε στοιχεία έντονης προοδευτικότητας με μεγάλες περικοπές κυρίως στις υψηλότερες συντάξεις και διατήρηση των πιο χαμηλών.

Η έρευνα μάλιστα έχει καταδείξει ότι στις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου οι περικοπές στις συντάξεις όχι μόνο συνεπάγονται απώλειες εισοδήματος για τους ηλικιωμένους, αλλά έχουν επίσης σημαντική αρνητική επίδραση τόσο για τα νεότερα ζευγάρια όσο και για τα παιδιά με δεδομένη την πολυ-γενεακή δομή των οικογενειών.

Με άλλα λόγια, ο αναδιανεμητικός ρόλος των συντάξεων στην Ελλάδα είναι ιδιαίτερα σημαντικός και φαίνεται να αποτελεί τον πιο βασικό παράγοντα προστασίας καταστάσεων φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού. Η διάσταση αυτή, με δεδομένους όλους τους άλλους παράγοντες και κυρίως τη διασφάλιση των δημοσιονομικών στόχων, δεν πρέπει να παραβλέπεται κατά τον δημόσιο διάλογο, καθώς είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής που θα ανατροφοδοτήσει την αναπτυξιακή πορεία της χώρας μας.

* υποδιοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος

  

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας