Συνοικία το (επαναστατικό) όνειρο

Δεν είναι μια απλή περιοχή των Αθηνών. Στα όριά της συνωστίζονται ατέλειωτα βιβλιοπωλεία, μπαράκια, πολιτικά γραφεία, καλλιτεχνικά στέκια, ταβέρνες, θέατρα κ.λπ.

Σημαντικά πολιτικά γεγονότα των τελευταίων δεκαετιών ξεκίνησαν από εκεί ή συνέβησαν εκεί. Και πολλοί μεγάλοι καλλιτέχνες «έδρασαν» εκεί.

Μια συμπυκνωμένη και έξυπνα δοσμένη ιστορία των Εξαρχείων παρουσιάζεται στο άλμπουμ των Νίκου Κουφόπουλου (σενάριο) και Νικόλα Αγάθου (σχέδια), με τίτλο Εδώ Ελεύθερα Εξάρχεια (Εκδόσεις των Συναδέλφων).

«Γιατί κόμικ η ιστορία των Εξαρχείων; Γιατί όχι; Τα Εξάρχεια είναι απ’ όλα. Εάν θέλετε είναι “τα πάντα όλα”… Είναι λογοτεχνία, είναι ποίηση, είναι κινηματογράφος, θέατρο, μουσική. Είναι συγκρούσεις με την εξουσία, παρανομία, καταλήψεις, ένοπλο, είναι πολιτική.

»Είναι συνελεύσεις κινηματικές, είναι πορείες, είναι ατομικές εξεγέρσεις. Είναι κοινωνικά κέντρα, είναι φιλοσοφία, είναι διανόηση, είναι αλητεία. Είναι γειτονιά, είναι οικογενειάρχες, είναι μικρομαγαζάτορες, είναι άνθρωποι της δουλειάς. Είναι φοιτητές, είναι νεολαία… Είναι νέες ιδέες» δηλώνουν οι δημιουργοί του βιβλίου στην εισαγωγή τους και με λίγα λόγια εξηγούν τους λόγους που καθιστούν το έργο τους επίκαιρο.

Exarchia_1 Ολα τα γεγονότα που συνέβησαν στα Εξάρχεια περιγράφονται ευσύνοπτα και με ακρίβεια στο «Εδώ Ελεύθερα Εξάρχεια» (Εκδόσεις των Συναδέλφων) |

Πιάνοντας το νήμα από την αρχή, οι Κουφόπουλος και Αγάθος εξετάζουν την προέλευση του ονόματος της περιοχής (από τον μεγαλέμπορο και καταστηματάρχη Εξαρχο) και αφηγούνται κάποια σημαντικά γεγονότα που έλαβαν χώρα στα Εξάρχεια, όπως η διαδήλωση ενάντια στα εισαγόμενα καπέλα (1859), τα λεγόμενα Ευαγγελικά και οι διαμαρτυρίες για τη μετάφραση των Ευαγγελίων στη δημοτική γλώσσα (1901), η αυτοκτονία του ποιητή Ναπολέοντα Λαπαθιώτη (1944).

Στη συνέχεια μεταφέρονται στα Δεκεμβριανά και στην αντίσταση του ΕΛΑΣ και της ΕΠΟΝ σώμα με σώμα απέναντι στα αγγλικά τανκς και από κει στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης, όταν τα πρώτα πολιτικά βιβλιοπωλεία και στέκια άρχισαν να συσπειρώνουν φοιτητές, μαθητές και νέους, εκδίδοντας και διαδίδοντας βιβλία και έντυπα με ρηξικέλευθο και επαναστατικό για την εποχή περιεχόμενο.

Ο Μιχάλης Κατσαρός, ο Αγις Στίνας, ο Γιάννης Γαλανόπουλος, ο Νίκος Μπαλής, ο Τέος Ρόμβος, ο Λεωνίδας Χρηστάκης, ο Χρήστος Ζυγομαλάς ήταν πρόσωπα που, κατά τους δημιουργούς των Ελεύθερων Εξαρχείων, με την παρουσία τους και τις δράσεις τους συνέβαλαν στη διαμόρφωση ενός ελευθεριακού κλίματος κουλτούρας και πολιτικών απόψεων.

Exarchia_2

Το 1985, λίγα μέτρα μακρύτερα από το σημείο όπου τα τανκς της χούντας εισέβαλαν στο Πολυτεχνείο, πέφτει νεκρός ο δεκαπεντάχρονος αναρχικός Μιχάλης Καλτεζάς από σφαίρα αστυνομικού.

Καταλαμβάνεται το Χημείο και την επομένη εκκενώνεται μετά από βίαιη επέμβαση των κατασταλτικών μηχανισμών, ενώ ακολουθούν αγριότητες εναντίον των συλληφθέντων.

Η δεκαετία του 1990 χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα επεισόδια και συγκρούσεις ανάμεσα σε αστυνομία και διαδηλωτές, κυρίως προερχόμενους από τον αναρχικό και τον αντιεξουσιαστικό χώρο.

Οι συνήθεις ύποπτοι (Σκυφτούλης, Μαρίνος, Μπουκουβάλας, Βογιατζή, Μπαλάφας, Σμυρναίος, Λεσπέρογλου κ.ά.) σε τέτοιες περιπτώσεις συλλαμβάνονται, μετά αφήνονται ελεύθεροι, μετά ξανασυλλαμβάνονται κ.ο.κ.

Αμφιλεγόμενα πρόσωπα του κρατικού μηχανισμού με διασυνδέσεις με τον παρακρατικό (Δροσογιάννης, Αρκουδέας κ.ά.) επιχειρούν να περιστείλουν το ελεύθερο πνεύμα της περιοχής, αλλά όσο αποτυγχάνουν τόσο εντείνουν την αστυνομική παρουσία.

Τα γεγονότα του 2008 με τον θάνατο του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου, ενός ακόμη δεκαπεντάχρονου, από πυρά αστυνομικού στα Εξάρχεια, ανάβουν για μια ακόμη φορά το φιτίλι που σιγόκαιγε.

Ολη η Ελλάδα διαδηλώνει και το εξεγερσιακό κλίμα φουντώνει με επίκεντρο τα Εξάρχεια.

Exarchia_3

«Στα Εξάρχεια υπάρχουν πολλές πολιτικές ομάδες, κοινωνικά στέκια, πολιτικοί χώροι κ.λπ… Αναρχικοί – πιο αναρχικοί – τελείως αναρχικοί – μαύροι αναρχικοί – μαυροκόκκινοι αναρχικοί – μπάχαλοι αναρχικοί – αναρχοπάνκ – νέοι αναρχικοί – παλιοί αναρχικοί – φουλ αναρχικοί – φλώροι αναρχικοί – αναρχοχούλιγκανς – αναρχοχριστιανοί – αναρχοκοινωνιστές – αναρχομηδενιστές – αναρχοκομμουνιστές – αναρχοαναρχικοί και πολλοί ακόμα.

»Επίσης υπάρχουν αριστεροί – πιο αριστεροί – λιγότερο αριστεροί – αριστεροί πάνω – αριστεροί κάτω – αριστεροί πάνω κάτω – αριστεροί δεξιά – αριστεροί αριστερά – αριστεροί γύρω γύρω – αριστεροί γενικώς – αριστεροαριστεροί και πολλοί ακόμα…

»Κάποιες φορές, κάποιοι από αυτούς ενώνονται σε επιμέρους δράσεις. Γενικά η γνώμη της μιας ομάδας για την άλλη, που τις περισσότερες φορές δεν λέγεται δημόσια, είναι “Ελα μωρέ, αυτοί είναι ψιλομαλάκες”…» λένε οι δημιουργοί του βιβλίου για την υπερπολιτικοποίηση των θαμώνων και την πανσπερμία των πολιτικών απόψεων που ενδημούν στα Εξάρχεια.

Τα Εξάρχεια, όμως, δεν είναι μόνο πολιτική. Είναι και πολλά ακόμα πράγματα που άπτονται της πολιτικής ή οι συμμετέχοντες σε αυτά τους δίνουν πολιτικό περιεχόμενο, άλλοτε με χιούμορ και άλλοτε μέσω της τέχνης.

Ο Αστέρας Εξαρχείων, κατά τους Κουφόπουλο και Αγάθο, είναι η μόνη ποδοσφαιρική ομάδα παγκοσμίως που διοργάνωσε μεγάλη φιέστα για να γιορτάσει τον υποβιβασμό της, ενώ οι οπαδοί του συνηθίζουν να τραγουδούν συνθήματα όπου η κατάληξη του πρώτου στίχου είναι «–ονι» ώστε να κάνει ρίμα με το χιλιοτραγουδισμένο «Μπάτσοι – Γουρούνια – Δολοφόνοι» (-Την παίρνω στο τηλέφωνο και αυτή δεν το σηκώνει… - Μαύρη είν’ η νύχτα στα βουνά, στους κάμπους πέφτει χιόνι… - Η άνοιξη ακριβή, ένα το χελιδόνι… κ.ά.).

Η λαϊκή αγορά της Καλλιδρομίου κάθε Σάββατο, οι επιθέσεις στο αστυνομικό τμήμα της ίδιας οδού, η Μπλε Πολυκατοικία, το Πολυτεχνείο, ο λόφος του Στρέφη, τα ιστορικά σινεμά της περιοχής, τα γκράφιτι, οι αφίσες και τα συνθήματα σε τοίχους και προκηρύξεις, οι συναυλίες στην πλατεία και στα μαγαζιά γύρω από αυτήν, η αύρα από τους καλλιτέχνες που σημάδεψαν την περιοχή και άφησαν την τελευταία τους πνοή με αυτοκαταστροφικό τρόπο, όπως η Κατερίνα Γώγου, ο Παύλος Σιδηρόπουλος και ο Νικόλας Ασιμος, οι καταλήψεις κτιρίων, τα στέκια ομάδων και οργανώσεων που μάχονται για τα πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα, οι αυτοδιαχειριζόμενοι χώροι, τα χάπενινγκ, όλα αυτά μαζί και πολλά περισσότερα δίνουν το στίγμα και το χρώμα μιας ολοζώντανης περιοχής.

Και δίπλα σε αυτά, οι ουσίες, η εξάρτηση, τα ναρκωτικά, αλλά και αρκετά κέντρα απεξάρτησης.

Δεν είναι τυχαίο ότι στα Εξάρχεια πρωτοακούστηκε το σύνθημα «Οι μπάτσοι πουλάνε την ηρωίνη» για να καταγγείλει την κατευθυνόμενη από το κράτος απόπειρα, όπως πολλοί ισχυρίζονται, να διαδοθεί η χρήση θανατηφόρων ουσιών ώστε να σπιλωθεί το όνομα της περιοχής.

Exarchia_4

Στο Εδώ Ελεύθερα Εξάρχεια οι Κουφόπουλος και Αγάθος προβαίνουν σε μια, όσο το δυνατόν, περιληπτική αλλά ακριβή ιστορική καταγραφή του μωσαϊκού από απόψεις, αντιλήψεις, στάσεις και πρακτικές που συνθέτουν την αθηναϊκή συνοικία.

Τεχνοτροπικά, η αντίθεση άσπρου και μαύρου, ελλείψει γκρίζου και γραμμοσκιάσεων, φέρνει στον νου τα χαρακτικά του Seth Tobocman και της Nicole Schulman, αλλά και το Sin City του Frank Miller, έργα που χαρακτηρίζονται από βία και σκληρότητα.

Η δική τους ματιά, όμως, είναι συναισθηματική, προδίδει αγάπη για τα Εξάρχεια και όχι νοσταλγία.

Φαίνεται να ενδιαφέρονται περισσότερο να παραμείνουν τα Εξάρχεια ένα κύτταρο ελευθερίας και πολυσυλλεκτικότητας παρά να ωραιοποιήσουν ένα τάχα ιδανικό παρελθόν.

Η γνώση για τα Εξάρχεια και το συναισθηματικό δέσιμο με την πολύπαθη αλλά ενδιαφέρουσα, ελκυστική και γοητευτική περιοχή είναι προϋποθέσεις για την επιβίωσή τους σε έναν κόσμο που παραδίδεται όλο και περισσότερο στις Σειρήνες της εμπορευματοποίησης, του καταναλωτισμού, των ουσιών.