Στα καλντερίμια της παράδοσης

dilofo1.jpg

Δίλοφο, ο παραδοσιακός οικισμός έχει δεχτεί σχεδόν μηδενικές σύγχρονες παρεμβάσεις Δίλοφο, ο παραδοσιακός οικισμός έχει δεχτεί σχεδόν μηδενικές σύγχρονες παρεμβάσεις | Φωτογραφίες: Θοδωρής Αθανασιάδης / viewsofgreece.gr

Μπορεί πλέον οι δρόμοι να έχουν ασφαλτοστρωθεί κι εύκολα να προσεγγίζεται ακόμη και το πιο απόμερο χωριό, όμως εδώ, στον «τόπο πίσω από το βουνό» -όπως μεταφράζεται η σλαβική λέξη Ζαγόρι-, τα πέτρινα Ζαγοροχώρια, αν και εξαιρετικά δημοφιλής πλέον προορισμός, διατηρούν ατόφια την παλιά, αυθεντική εικόνα τους σαν ένας πολύτιμος κρίκος που δένει το σήμερα με την παράδοση, αλλά και τις μνήμες ενός συγκλονιστικού παρελθόντος.

Τα χωριά Δίλοφο και Κουκούλι, που υπάγονται στη γεωγραφική ενότητα του Κεντρικού Ζαγοριού καθώς παραμένουν άβατο για τα αυτοκίνητα, αλλά και για τις φασαριόζικες συνήθειες της πόλης, διατηρούν σχεδόν αλώβητη όλη την παλιοκαιρίτικη γοητεία τους. Δεν έχεις παρά να συντονιστείς με τους ρυθμούς τους και ν’ απολαύσεις ένα συναρπαστικό ταξίδι στις γειτονιές τού χθες.

Αφήνεις το αυτοκίνητό σου στον χώρο στάθμευσης που υπάρχει στην είσοδο του οικισμού και ανηφορίζεις το λιθόστρωτο καλντερίμι.

Το βήμα στην αρχή διστακτικό, μαθημένο καθώς είναι αλλιώς, δυσκολεύεται να προσαρμοστεί στην ανώμαλη επιφάνεια που δημιουργούν οι φυτευτές πέτρες.

Σύντομα όμως συνηθίζεις και αφήνεις το στενό δρομάκι να σε οδηγήσει με τον τρόπο του στα ενδότερα του χωριού.

Λίγα λεπτά χαλαρής πεζοπορίας ανάμεσα στους ψηλούς μαντρότοιχους που αγκαλιάζουν τις αυλές, πλάι σε βαριές ξύλινες πόρτες, σε χορταριασμένες άχρονες πέτρες και σε στέγες καλυμμένες με καλοδουλεμένες σχιστολιθικές πλάκες, θα σε παρασύρουν στον δικό τους σιωπηλό και γοητευτικό κόσμο. Καλώς ήλθατε στο Δίλοφο!

Δρόμο παίρνω, δρόμο αφήνω

Από την Αθήνα ώς τα Ιωάννινα θα διανύσετε 410 χλμ. μέσω Ρίου-Αντίρριου και Ιόνιας οδού. Από Θεσσαλονίκη μέσω Εγνατίας θα χρειαστεί να καλύψετε 260 χλμ.

Από τα Ιωάννινα θα κατευθυνθείτε προς Κόνιτσα και στον κόμβο της Μεταμόρφωσης (19ο χιλιόμετρο εθν. οδού Ιωαννίνων-Κοζάνης) θα στρίψετε δεξιά για Κεντρικό Ζαγόρι. Φτάνοντας στο χωριό Αρχάγγελοι ο δρόμος διχάζεται.

Το ένα παρακλάδι οδηγεί προς Βίτσα, Μονοδέντρι, Πεδινά και το άλλο προς Δίλοφο, Κουκούλι, Κήπους, Τσεπέλοβο και τους άλλους προορισμούς του Κεντρικού Ζαγοριού.

Στην πορεία σας θα δείτε πινακίδες που εύκολα θα σας κατευθύνουν προς τα δύο αναφερόμενα χωριά. Μεγάλη προσοχή χρειάζεται στην οδήγηση καθώς έπειτα από βροχόπτωση ή χιονόπτωση το οδόστρωμα γίνεται ολισθηρό, γι' αυτό μη σας ξεγελάσουν οι ευθείες και αναπτύξετε μεγάλες ταχύτητες.

Από τα Γιάννενα, το χωριό Δίλοφο απέχει μόλις 32 χιλιόμετρα και το Κουκούλι 36 χλμ.

Προσοχή, καθώς το μοναδικό πρατήριο βενζίνης στην περιοχή του Κεντρικού Ζαγοριού λειτουργεί κοντά στη διασταύρωση Ασπραγγέλλων.

Γοητευτικό Δίλοφο

Η παλιά του ονομασία ήταν Σοποτσέλι, που σημαίνει νερότοπος, και βρίσκεται στα 900 μέτρα ψηλά, γαντζωμένο στα προβούνια της Τύμφης.

Πρόκειται για ένα ιδιαίτερο χωριό από τα παλιότερα του Ζαγοριού, με σφιχτό ρυμοτομικό σχέδιο που διαμορφώθηκε στην πορεία των αιώνων για καθαρά αμυντικούς λόγους.

Τα σπίτια περικλείονται από υψηλούς πέτρινους, στιβαρούς τοίχους που κρύβουν στο εσωτερικό τους μικρές αλλά λειτουργικές αυλές.

Η έλλειψη σύγχρονων δρόμων στο εσωτερικό του δεν επιτρέπει τη διάσπαση της ενότητας του οικιστικού ιστού, έτσι, το αρχιτεκτονικό σύνολο έχει δεχτεί σχεδόν μηδενικές σύγχρονες παρεμβάσεις.

Πέτρα πάνω στην πέτρα, βγαλμένη από τα σχιστολιθικά σπλάχνα τούτης της δύσβατης γης, δουλεμένη από τους παραδοσιακούς λιθοξόους (17ος-19ος αι.), γνωστούς σε όλα τα Βαλκάνια, είναι το κυρίαρχο υλικό που αντικρίζεις παντού ολόγυρα στα καλντερίμια, στις καλοδιατηρημένες εκκλησιές, στα σχολεία, στα πολυώροφα αρχοντικά... Μάλιστα εδώ βρίσκεται και το ψηλότερο κτίριο του Ζαγοριού, της οικογένειας Μακροπούλου-Λουμίδη.

Καθώς είναι ένα από τα καλύτερα διατηρημένα χωριά της περιοχής, έχει χαρακτηριστεί από το υπουργείο Πολιτισμού παραδοσιακός οικισμός και «ιστορικός τόπος».

Ο αυτοκινητόδρομος σταματά στην είσοδο του οικισμού και η περιπλάνηση στα λιθοστρωμένα σοκάκια συνεχίζεται με τα πόδια.

Κατηφορίστε το κεντρικό καλντερίμι προς την πέτρινη πλατεία, όπου δεσπόζει ο εκατόχρονος πλάτανος. Στη συνέχεια, ανηφορίστε για την καλοδιατηρημένη εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου, απ’ όπου θα απολαύσετε τη θέα στο χωριό και στα χιονισμένα αυτήν την εποχή βουνά του Κεντρικού Ζαγοριού.

Ενα αρκετά πολύπλοκο σύστημα παλιών λιθόστρωτων μικρών δρόμων και μονοπατιών, που σήμερα μεγάλο μέρος τους έχει καθαριστεί και σημανθεί, ξεκινά από το Δίλοφο και οδηγεί στα γύρω χωριά, όπως είναι το Κουκούλι, οι Κήποι, το Καπέσοβο, η Βίτσα.

Το χωριό διαθέτει μερικά από τα ομορφότερα αναπαλαιωμένα αρχοντικά που λειτουργούν πλέον ως ξενώνες, ενώ εδώ υπάρχει και το «Λίθος», ένα από τα καλύτερα εστιατόρια της περιοχής.

Ετσι, λοιπόν, αν αγαπάτε την πεζοπορία, πραγματικά θα διαπιστώσετε ότι μπορείτε να επισκεφτείτε τα περισσότερα αξιοθέατα με τα πόδια· και για όσες μέρες μείνετε στο χωριό, κυριολεκτικά δεν θα χρειαστεί να μπείτε στο αυτοκίνητό σας.

Αρκεί, βέβαια, να διαθέτετε κατάλληλο εξοπλισμό (παπούτσια, ρούχα, σακίδιο) και σίγουρα καλή φυσική κατάσταση.

Πέτρινο Κουκούλι

Το Κουκούλι απέχει από το Δίλοφο μόλις 7 χιλιόμετρα και προσεγγίζεται τόσο από τον δρόμο που οδηγεί προς Κήπους όσο και από τον δρόμο που συνεχίζει προς Τσεπέλοβο.

Το παραδοσιακό χωριό βιώνει την καθημερινότητα με τον δικό του τρόπο, απολαμβάνοντας ένα είδος «τουριστικής ασυλίας», καθώς και εδώ λόγω του πυκνοδομημένου οικιστικού ιστού οι σύγχρονοι αυτοκινητόδρομοι δεν κατάφεραν να διεισδύσουν.

Το Κουκούλι, με την πανέμορφη λιθόστρωτη πλατεία του, τις πέτρινες βρύσες και τα άριστα διατηρημένα αρχοντικά του, κυριολεκτικά κλέβει καρδιές.

Οπως και όλη η περιοχή, το Κουκούλι γνώρισε μεγάλη ακμή από τον 18ο μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα. Το όνομα του χωριού πιθανόν να προέρχεται από την εκτροφή μεταξοσκωλήκων, που ήταν παλαιότερα μία από τις κυριότερες ασχολίες των κατοίκων του χωριού.

Καθώς θα περιπλανιέστε στα γραφικά σοκάκια, θα εντυπωσιαστείτε με την καλαίσθητη παρουσία όλων αυτών των επιβλητικών κτισμάτων φτιαγμένων από γκρίζα πέτρα και σχιστόλιθο.

Σχολεία, εκκλησίες, αρχοντικά, αποπνέουν μια παρακμασμένη αλλά αναμφισβήτητα πανταχού παρούσα διαχρονική αρχοντιά.

Στο σφιχτοδομημένο κέντρο του οικισμού ξεχωρίζει η εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου (1788).

Ανάμεσα στα γεροδεμένα σπιτικά ξεχωρίζουμε αυτά του Πλακίδα και του Κόκορου. Αυτό του Αναστασιάδη είναι μοναδικό για την ιδιότυπη αρχιτεκτονική και τη θαυμάσια εσωτερική διακόσμησή του.

Μην παραλείψετε να επισκεφτείτε το Πνευματικό Κέντρο-Μουσείο Κ. Λαζαρίδης, που διαθέτει αξιόλογη συλλογή παλιών συγγραμμάτων, αλλά και μια εξαιρετικά πλούσια αντιπροσωπευτική συγκέντρωση βοτάνων από τη μοναδική σε ποικιλία χλωρίδα της περιοχής Βίκου-Ζαγοριού.

Με αφετηρία το Κουκούλι και χρησιμοποιώντας το παλιό σύστημα μονοπατιών μπορείτε να επισκεφτείτε μέσα από ξεχασμένες διαδρομές τα χωριά Κήποι, Καπέσοβο, να προσεγγίσετε τα γεφύρια του Κόκορη, του Πλακίδα, του Μίσιου, να περπατήσετε στο πανέμορφο φαράγγι του Βικάκη.

Κοντινά αξιοθέατα

Το μεγάλο μονότοξο γεφύρι του «Νούτσου» ή του «Κόκκορου» θα το δείτε αν ακολουθήσετε οδικώς τη διαδρομή Δίλοφο-Κουκούλι

Οδικώς θα πάτε στα χωριά Βίτσα και Μονοδέντρι -δύο από τους πλέον δημοφιλείς προορισμούς- από όπου προσεγγίζεται η θέση «Οξιά», το σημείο με τη συναρπαστικότερη θέα στη χαράδρα του Βίκου.

Από τα πολλά γεφύρια της περιοχής, ενδεικτικά ν’ αναφέρουμε το μεγάλο μονότοξο γεφύρι του «Νούτσου» ή του «Κόκκορου» που βρίσκεται πάνω στον δρόμο για Τσεπέλοβο, κοντά στη διασταύρωση για Κήπους.

Το τρίτοξο και πολυφωτογραφημένο γεφύρι του Πλακίδα θα το εντοπίσετε λίγο πριν φτάσετε στους Κήπους, ενώ ακολουθεί το μονότοξο γεφύρι του Λαζαρίδη στο ομώνυμο φαράγγι πλάι στο χωριό Κήποι.

Λίγο έξω από τα τελευταία σπίτια των Κήπων θα δείτε το γεφύρι του Μύλου που δρασκελίζει με το πέτρινο βήμα του το Μπαγιώτικο ποτάμι. Χτίστηκε το 1748 και είναι δίτοξο με μια μικρότερη βοηθητική καμάρα.

Στη μία άκρη του υπάρχει ακόμη ο παλιός νερόμυλος που του έδωσε και το όνομά του. Συνεχίζοντας από εδώ θα επισκεφθείτε τα χωριά Νεγάδες και Φραγκάδες που παραμένουν εκτός των πολυσύχναστων τουριστικών διαδρομών.

Μέσα από μια μαγευτική ορεινή διαδρομή, που περνά απ’ το αρχοντικό Τσεπέλοβο και από το Σκαμνέλι, θα καταλήξετε στην τοποθεσία Γυφτόκαμπος όπου έχει στηθεί σε αναπαράσταση καταυλισμός των Σαρακατσάνων κτηνοτρόφων.

Αξίζει να ανηφορίσετε τον δύσκολο ασφάλτινο δρόμο που κουλουριάζεται στις ράχες του βουνού και καταλήγει στο απόμερο Βραδέτο (9 χλμ. από τον κεντρικό δρόμο προς Τσεπέλοβο) που είναι το ψηλότερο χωριό σε όλο το Ζαγόρι –υψόμ. 1.350- (το χωριό το έχουμε παρουσιάσει εκτενώς σε παλαιότερο ταξιδιωτικό μας αφιέρωμα).

Περπατήστε μέχρι την τοποθεσία «Μπελόη» και απολαύστε τη θέα στη χαράδρα του Βίκου (εφάμιλλη με αυτήν της «Οξιάς» που βρίσκεται έξω από το Μονοδέντρι).

Για μαθημένους πεζοπόρους, εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι η διαδρομή που συνδέει το Καπέσοβο με το Βραδέτο μέσω της περίφημης «Σκάλας Βραδέτου».

 Διαμονή

Προτείνουμε να μείνετε σε κάποιο από τα παλιά, ανακαινισμένα αρχοντικά των χωριών που πλέον λειτουργούν ως παραδοσιακοί ξενώνες.

Δίλοφο

● «Το αρχοντικό του Δίλοφου» είναι το πρώτο αρχοντικό που λειτούργησε ως ξενώνας. Στεγάζεται σε κτίσμα του 1633, διαθέτει 9 δωμάτια ανακαινισμένα το 2015. Στα θετικά η παροιμιώδης φιλοξενία, το χειροποίητο πρωινό αλλά και το πλήθος παλαιών αντικειμένων που ανήκαν στο αρχοντικό και σήμερα εκτίθενται στους κοινόχρηστους χώρους. Τηλ.: 26530-22455 & 69784177115 

● Ξενώνας το «Αίθριο», διαθέτει 5 δωμάτια και στεγάζεται σε θαυμάσιο πέτρινο κτίριο του 18ου αιώνα που βρίσκεται επί της κεντρικής πλατείας. Τηλ.: 26530-25902 

● «Γαία», το παλιό αρχοντικό του 1862, ύστερα από προσεκτικές παρεμβάσεις που δεν αλλοίωσαν τα χαρακτηριστικά του, μετατράπηκε σ’ έναν υπέροχο ξενώνα 7 άνετων δωματίων. Τηλ.: 26530-22570 & 6944885218 

Κουκούλι

● «Τρίτοξο», το αρχοντικό του 1820 στεγάζει σήμερα την παραδοσιακή ταβέρνα και τον οικογενειακό ξενώνα. Τηλ.: 26530-71760 (η ιστοσελίδα είναι υπό κατασκευή)

● «Ο ξενώνας του Νικόλα», το παλιό κουκουλόσπιτο του 18ου αι. ανακαινίστηκε και λειτουργεί ως ξενώνας. Τηλ.: 26530-71721 

 Κείμενο - φωτογραφίες: Θοδωρής Αθανασιάδης / viewsofgreece.gr

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας