Το σώμα δεν αποτελεί τη βασική διάκριση

Ναι, σωστά ο νους πηγαίνει στη Σιμόν ντε Μποβουάρ. Οχι τόσο γιατί αγαπάμε το οτιδήποτε γαλλικό, αλλά γιατί η βασική διάκριση που εισήγαγε, αυτή του άνδρας-γυναίκα, ή καλύτερα του Ενός και του Αλλου, βοήθησε να καταλάβουμε τη δομική ανελευθερία και τον ετεροκαθορισμό της γυναικείας ύπαρξης.

Προφανώς, οι οπαδοί μιας λακανικής θεωρίας πετάνε τη σκούφια τους εδώ, καθώς βλέπουν την εφαρμογή της ψυχανάλυσης ως εργαλείου κοινωνικής ανάλυσης. Εχουν δίκιο, όχι όμως και απόλυτο.

Το πρόβλημα είναι πως ενώ γνωρίσαμε τους επιδοτούμενους ρόλους που ένας άντρας και μια γυναίκα καλείται να εκτελέσει, ενστερνιστεί και αποδώσει, εν τέλει, στο κοινωνικό του σύνολο, δεν γνωρίζαμε με ποιους τρόπους γίνεται αυτό.

Η βοήθεια ήρθε και πάλι από το Quartier Latin και τον Φουκό, που με τη θεωρία του για το σώμα και το πώς αυτό γίνεται πεδίο εγγραφής της εξουσίας, μας έδειξε τον τρόπο με τον οποίο οι καθημερινές κοινωνικές και οικονομικές πρακτικές δημιουργούν αυτό που αντιλαμβανόμαστε ή που θέλουμε να αντιμετωπίζουμε ως άντρα και γυναίκα.

Για τα λεφτά όλα γίνονται, θα πείτε από μέσα σας, και έχετε και πάλι δίκιο, καθώς όταν μιλάμε για εξουσία στον Φουκό, δεν εννοούμε απαραίτητα μόνο την κρατική, θεατή εξουσία, αλλά την καθημερινή εξουσία που ασκούμε και παράγουμε μέσα από τη συμμετοχή μας στην καθημερινότητα.

Το σώμα όμως δεν αρκεί και σίγουρα δεν αρκεί η βασική διάκριση ανάμεσα σε κοινωνικό και βιολογικό φύλο. Εάν ίσχυε το αντίθετο, τότε θα είχαμε λύσει όλα τα προβλήματα από το 1970. Δεν το έχουμε κάνει και ο λόγος που αυτό συμβαίνει βρίσκει την απάντησή του στο έργο μιας γνωστής στην Ελλάδα φιλοσόφου, της Τζούντιθ Μπάτλερ. Η τελευταία κάνει κάτι πολύ πονηρό φιλοσοφικά.

Λαμβάνει ως σημείο εκκίνησης τη γλώσσα και τον τρόπο με τον οποίο αποδίδουμε χαρακτηριστικά στον καθέναν μας με βάση τη χρήση της.

Από την άλλη μεριά του Ατλαντικού βέβαια, τα προβλήματα ήταν διαφορετικά. Τα βασικά ερωτήματα ήταν η πλήρης συμμετοχή των γυναικών στην κοινωνική ζωή, η ισότητά τους απέναντι στο κράτος δικαίου, η ικανότητά τους να αποκτούν την ίδια εκπαίδευση με τους άντρες και εν τέλει η συμμετοχή τους στην παραγωγή γνώσης, στην επιστήμη δηλαδή.

Ανθρωποι που έχουν διαβάσει τον Ρολς μπορούν να δουν εδώ πόσο κοντά του βρίσκεται η Νουσμπόμ όταν μιλά για τον τρόπο με τον οποίο διανέμονται οι ευκαιρίες για εκπαίδευση και καριέρα, δηλαδή για μια πλήρη εκδήλωση των δυνατοτήτων του ατόμου στο κοινωνικό του περιβάλλον.

Αυτά είναι τα κυρίαρχα θέματα ενός σχεδόν άγνωστου στη χώρα μας αναλυτικού φεμινισμού, που στόχο έχει να δείξει ένα βασικό πρόβλημα στην επιστημονική μεθοδολογία, την ανδροκεντρική της σύσταση.

Για να το πετύχει αυτό, ο αναλυτικός φεμινισμός επαναφέρει το ζήτημα του πεδίου παραγωγής της επιστήμης, του κάδρου μέσα στο οποίο λαμβάνει χώρα η επιστήμη και εν τέλει καλεί σε μια αναθεώρηση του επιστήμονα όχι ως κάποιου τύπου σε ένα γραφείο που απλά παράγει γνώση, αλλά ως κοινωνικού όντος που και αυτό φέρει τις αξίες και τα προγενέστερα πιστεύω του στην έρευνά του. Κοινώς το «κατηγορώ» είναι πως η επιστήμη παράγεται από άντρες και αναφέρεται σε αυτούς.

Ωραία όλα αυτά, αλλά είναι πραγματικά χρήσιμα κάπου; Η απάντηση έρχεται με μια άλλη ερώτηση. Πόσοι από εμάς μπορούμε εύκολα να καταδείξουμε μια γυναίκα φιλόσοφο ή επιστήμονα του 20ού αιώνα; Πόσοι ξέρουμε το έργο της Cartwright στη φιλοσοφία της επιστήμης, της Anscombe στη θεωρία της πράξης ή της Ruth Millican στη βιολογία; Ακόμα καλύτερα, πόσοι γνωρίζαμε την Ginsburg και τις μνημειώδεις εισηγήσεις της στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ; Οχι πολλοί, και αυτό είναι καιρός να αλλάξει.

Ααναγνώσεις

Μερικά όχι τόσο γνωστά βιβλία για να ξεκινήσει κανείς:

■ Fausto-Sterling: Sex/ Gender: Biology in a Social World (Routledge 2012)

■ Charlotte Witt : A Mind of One’s Own: feministic essays on reason and objectivity (Westview Press, 2001)

■ Martha Nussbuam: Women and Human development: The capabilities approach (CUP, 2001)

■ Amartya Sen: The Idea of Justice (Bellknap Press, 2001)

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ