Σκαμνέλι, χιονισμένη αρχοντιά

18-skamneli.jpg

Μέσα Γενάρη και το Σκαμνέλι μάς υποδέχθηκε με πυκνή χιονόπτωση Μέσα Γενάρη και το Σκαμνέλι μάς υποδέχθηκε με πυκνή χιονόπτωση | Φωτ: Θοδωρής Αθανασιάδης / viewsofgreece.com

Ο φετινός χειμώνας δεν είναι ο συνηθισμένος, ακόμη και για τα μαθημένα στο χιόνι και στις χαμηλές θερμοκρασίες ηπειρώτικα βουνά.

Τον Ιανουάριο που πέρασε, ο λευκός επισκέπτης εγκαταστάθηκε επανειλημμένως στα υψίπεδα και σκέπασε με τα πέπλα του κορφοβούνια, δάση, κοιλάδες και χωριά χαρίζοντας στους επισκέπτες μαγικές εικόνες.

Το χιόνι, παρ' όλα τα προβλήματα που δημιουργεί στις συγκοινωνίες και στην καθημερινότητα των ανθρώπων, είναι καλοδεχούμενο από τους ντόπιους, αφού αυτοί γνωρίζουν καλύτερα πως μ' αυτόν τον τρόπο η φύση ανακυκλώνει τα τόσο σημαντικά για τη ζωή φυσικά της αποθέματα σε νερό.

Εξάλλου οι ορεσίβιοι έχουν μάθει να ζουν σε δύσκολες καιρικές συνθήκες. Από ένστικτο και πείρα κατανοούν τις φυσικές διαδικασίες, είναι κατάλληλα προετοιμασμένοι και σπάνια επηρεάζονται από τις Κασσάνδρες των μετεωρολογικών δελτίων που τρομοκρατούν με τις χειμερινές κακοκαιρίες, προμηνύοντας τη συντέλεια του κόσμου!

Ενα από τα πιο ορεινά χωριά του Κεντρικού Ζαγοριού, που φέτος σκεπάστηκε αρκετές μέρες από το χιόνι, είναι το Σκαμνέλι, με τις πέτρινες γειτονιές του να απλώνονται σε ύψος 1.180 μέτρων, πάνω στις δυτικές παρυφές της Τύμφης και στα ριζά της Κορυφούλας (υψόμ. 2.157).

Αν και διαθέτει υποδομές για διαμονή και φαγητό, δεν είναι από τους πιο δημοφιλείς προορισμούς της περιοχής, αφού οι επισκέπτες αρέσκονται να συνωστίζονται γύρω από τα διάσημα πια Μονοδέντρι, Κήπους, Τσεπέλοβο και σπάνια επιλέγουν να δρασκελίσουν το βουνό για να βρεθούν στα χαμηλών τόνων χωριά, όπως το Σκαμνέλι, η Λάιστα, το Ηλιοχώρι και το Βρυσοχώρι.

Ο δρόμος που οδηγεί από Καπέσοβο προς Σκαμνέλι Ο δρόμος που οδηγεί από Καπέσοβο προς Σκαμνέλι | Φωτ: Θοδωρής Αθανασιάδης / viewsofgreece.com

Δρόμο παίρνω, δρόμο αφήνω: Η πορεία από Γιάννενα για Σκαμνέλι είναι η ίδια με αυτήν που οδηγεί στα άλλα χωριά του Κεντρικού Ζαγοριού.

Στο ύψος των Ασπραγγέλων θα στρίψετε προς Δίλοφο, Κουκούλι, Τσεπέλοβο, θα περάσετε τη διασταύρωση για Κήπους, Καπέσοβο και θα συνεχίσετε για Σκαμνέλι. Η διαδρομή για όσους αγαπούν την ορεινή τοπιογραφία είναι πραγματικά «χάρμα οφθαλμών».

Στον δρόμο σας θα δείτε μερικά από τα ομορφότερα πέτρινα γεφύρια της Ηπείρου, θα χαθείτε σε αρχέγονα δάση, θα αγναντέψετε από διαφορετικές οπτικές την αλπική κορυφογραμμή της Τύμφης και τη θρυλική κορφή «Τσούκα Ρόσσα» ή, αλλιώς, «Kόκκινη Kορφή» με τα 2.380 μέτρα ύψος της.

Τις περισσότερες στροφές θα τις συναντήσετε από το Καπέσοβο και μετά. Σε αυτό το σημείο, αν έχει προηγηθεί χιονόπτωση, χρειάζεται η μεγαλύτερη προσοχή, αν και ο δρόμος εκχιονίζεται συστηματικά.

Συνολικά από τα Γιάννενα ώς το Σκαμνέλι θα διανύσετε 54 χιλιόμετρα, στο σύνολό τους σε ασφάλτινο δρόμο. Επισημαίνω πως πρατήρια βενζίνης σε όλο το Κεντρικό Ζαγόρι υπάρχουν μόνο στο χωριό Ασπράγγελοι.

Αρχοντικό καλωσόρισμα

Τμήμα της εξωτερικής αγιογράφησης στο μοναστήρι της Αγ. Παρασκευής Τμήμα της εξωτερικής αγιογράφησης στο μοναστήρι της Αγ. Παρασκευής | Φωτ: Θοδωρής Αθανασιάδης / viewsofgreece.com

Την εποχή αυτήν, το πιο πιθανό είναι να σας υποδεχτεί το Σκαμνέλι με χιονισμένες στέγες και κρύσταλλα στις αυλές. Το χωριό θα σας εντυπωσιάσει με τα καλοβαλμένα δίπατα και τρίπατα αρχοντικά του και τη φυσική θέση στην οποία είναι χτισμένο.

Βέβαια η ύπαρξη ανθρώπινης παρουσίας στην περιοχή χρονολογείται ήδη από τους προϊστορικούς χρόνους, καθώς σε απόκρημνο σημείο, λίγο έξω από το χωριό, έχουν εντοπιστεί τμήματα πελασγικού τείχους!

Το Σκαμνέλι δημιουργήθηκε τον 16ο αιώνα από τη συγχώνευση μικρών ποιμενικών συνοικισμών και θεωρείται ένα από τα πιο παλιά χωριά του Κεντρικού Ζαγοριού. Σημαντική ανάπτυξη γνώρισε τον 17ο και τον 18ο αιώνα, όταν οι κάτοικοί του μετανάστευσαν στις παραδουνάβιες ηγεμονίες όπου και δημιούργησαν μεγάλες περιουσίες.

Ετσι, με την πάροδο του χρόνου ο φτωχικός οικισμός μεταλλάχθηκε σε μια μικρή μεν, αλλά ευημερούσα ορεινή πολιτεία, με μερικά από τα πλουσιότερα και πιο όμορφα αρχοντικά στο Ζαγόρι.

Από το Σκαμνέλι είχε καταγωγή η οικογένεια των ευεργετών Γεωργίου και Σιμώνος Σίνα, η οποία δραστηριοποιήθηκε στην Αυστροουγγαρία και στις παραδουνάβιες χώρες.

Δυστυχώς το χωριό κάηκε το 1912 κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων και αργότερα γνώρισε το μένος των ναζιστικών στρατευμάτων κατοχής. Σε αυτές τις δύο μεγάλες καταστροφές χάθηκαν μερικά εξαιρετικά αντιπροσωπευτικά δείγματα της ηπειρώτικης αρχιτεκτονικής και η κοινότητα δυσκολεύτηκε πολύ να σταθεί ξανά στα πόδια της.

Σήμερα, εκτός από τον εντυπωσιακό ναό των Αγίων Αποστόλων, που ξεχωρίζει στην κεντρική πλατεία (κτίσμα του 1793), διασώζονται τα αρχοντόσπιτα των οικογενειών Τσέπη, Θεοδοσίου, Κυπαρίσσου, Φραγκούλη, Δώδου και Γενναδίου.

Λίγο ψηλότερα δεσπόζει το επιβλητικό μοναστήρι της Αγίας Παρασκευής με τις θαυμάσιες αγιογραφίες και τη μοναδική θέα, τόσο στο χωριό όσο και στις παρυφές της Τύμφης.

Εδώ θα σας φέρει ένα ανηφορικό, αλλά σύντομο καλντερίμι, το οποίο στη συνέχεια γίνεται μονοπάτι που καταλήγει στο πελασγικό τείχος.

Μια ιστορία σαν παραμύθι

Αγρια ομορφιά στον δρόμο για Λάιστα (αριστερά). Ο ναός των Αγ. Αποστόλων στο μεσοχώρι του Σκαμνελίου (δεξιά) Αγρια ομορφιά στον δρόμο για Λάιστα (αριστερά). Ο ναός των Αγ. Αποστόλων στο μεσοχώρι του Σκαμνελίου (δεξιά) | Φωτ: Θοδωρής Αθανασιάδης / viewsofgreece.com

Τα Ζαγοροχώρια ξεχώρισαν και αναπτύχθηκαν την περίοδο της Τουρκοκρατίας, μέσα από έντονες εθνοτικές, πολιτικές και θρησκευτικές ζυμώσεις. Διαπραγματεύτηκαν την «πίστη» τους στον σουλτάνο, δηλώνοντας υποταγή στον Σινάν Πασά με εξαιρετικά ευνοϊκά ανταλλάγματα, όπως τη μερική αυτονομία τους, γνωστή ως «Επιστασία του Ζαγοριού» (1681).

Με αυτόν τον τρόπο δημιουργήθηκε μια ομοσπονδία χωριών, ένα... κράτος εν κράτει, με θρησκευτική ανεξαρτησία και δικαίωμα διορισμού τοπικών αρχόντων που, βέβαια, επιλέγονταν από τους προύχοντες και την εκκλησία. Τα ιδιαίτερα αυτά προνόμια καταργήθηκαν το 1868.

Οι Ζαγορίσιοι αποδείχθηκαν εξαιρετικά ευέλικτοι και ευφυείς διπλωμάτες. Διατηρώντας διασυνδέσεις με την Υψηλή Πύλη κατάφεραν να περάσουν πλήθος νομοθετικών διατάξεων με τη σφραγίδα του σουλτάνου, οι οποίες διευκόλυναν τις εμπορικές συναλλαγές τους με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, τα Βαλκάνια και τη Μικρά Ασία, ανοίγοντας έτσι την πόρτα στη μεγαλοαστική ευημερία.

Οι οικογένειες της άρχουσας τάξης και των εύπορων εμπόρων άρχισαν να απολαμβάνουν ανέσεις που κάποιος συναντούσε εκείνη την εποχή, μόνο σε αστικά κέντρα ευρωπαϊκών πόλεων! Φίνες πορσελάνες, πανάκριβα ασημικά, πολυτελή είδη καθημερινής χρήσης, μπήκαν στη ζωή τους! Τα αρχοντικά που υψώθηκαν, το ένα μετά το άλλο, διακοσμήθηκαν με τοιχογραφίες δυτικού τύπου παραπέμποντας σε ζωγραφική μπαρόκ.

Με τον εισαγόμενο πλούτο τους και τις επιρροές τους από Ανατολή και Δύση, άρχισαν να εισβάλλουν στον κοινωνικό ιστό, μεταβάλλοντας τη μέχρι τότε αγροτική δομή του, με την πλειονότητα όμως των κατοίκων να συνεχίζει να ζει τη λιτή, σκληρή ζωή του μόχθου, παλεύοντας καθημερινά για τα απαραίτητα.

«Αγονη γραμμή»

Το Σκαμνέλι, καθώς διαθέτει έναν ποιοτικό ξενώνα που θα σας εξασφαλίσει άνετη διαμονή, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εφαλτήριο για θαυμάσιες εξορμήσεις προς τα πιο άγνωστα και απόμακρα χωριά του Ζαγοριού.

Ο ασφάλτινος δρόμος, που συνεχίζει από το Σκαμνέλι, ακολουθεί το υψόμετρο που σταδιακά αυξάνεται επιτρέποντας στη μαγευτική, αλπική τοπιογραφία της Τύμφης να σας απορροφήσει στην αγκαλιά της.

Δίνοντας μεγάλη προσοχή στο οδόστρωμα για χιόνι ή πάγο –ακόμη και αν ξεκινήσετε με υπέροχη λιακάδα–, θα κατευθυνθείτε προς το υψίπεδο του Γυφτόκαμπου, θα επισκεφθείτε τη Σαρακατσάνικη στάνη και θα συνεχίσετε προς Ηλιοχώρι, Λάιστα, Βρυσοχώρι.

Στην πορεία σας θα αντικρίσετε την «Κόκκινη Κορφή», τη χιλιοτραγουδισμένη «Τσουκαρόσια» των Βλάχων, που μοιάζει να κρέμεται χιονοσκεπής και κρυσταλλωμένη πάνω από το οροπέδιο.

Στη διασταύρωση, μετά τον Γυφτόκαμπο, αν πάτε δεξιά θα περιπλανηθείτε για 13 χλμ. μέχρι το χωριό Λάιστα. Αν συνεχίσετε ευθεία, θα κατευθυνθείτε προς το Ηλιοχώρι και το Βρυσοχώρι.

Η διαδρομή για τη Λάιστα είναι καταπληκτική, καθώς περνά μέσα από πυκνά πευκοδάση. Ο οικισμός, χτισμένος σε θαυμάσια δασική τοποθεσία, σε ύψος 1.050 μέτρων, έχει θέα στα γύρω βουνά της Β. Πίνδου. Δημιουργήθηκε από τη συγχώνευση των χωριών Λάκα και Λάσσετε, ενώ στα τέλη του προηγούμενου αιώνα ήταν από τα πιο πολύκοσμα του Ζαγοριού, διατηρώντας 3.500 μόνιμους κατοίκους!

Συνεχίζοντας τον δρόμο προς Ηλιοχώρι-Βρυσοχώρι, χρειάζεται αρκετή προσοχή, καθώς λόγω υψομέτρου σχηματίζεται πάγος στα σκιερά σημεία του οδοστρώματος.

Αν ο καιρός ευνοεί, ρωτήστε στο Ηλιοχώρι να σας δείξουν το μονοπάτι που οδηγεί στους καταρράκτες, στη θέση «Μπάλτα Ντι Στρίγκα».

Το Βρυσοχώρι θεωρείται το «μπαλκόνι» της Τύμφης, αφού οι γειτονιές του προσφέρουν την ωραιότερη θέα στις αλπικές κορφές και στη θρυλική «Τσούκα Ρόσσα» της Γκαμήλας. Εδώ ξεχωρίζει η εκκλησία του Αγ. Χαραλάμπους, χτισμένη το 1835.

Ο δρόμος συνεχίζει για τον ποταμό Αώο και στη συνέχεια κατηφορίζει για Κόνιτσα ή ανηφορίζει προς το χιονοδρομικό κέντρο της Βασιλίτσας, μια θαυμάσια διαδρομή, αλλά αρκετά επίπονη λόγω πολλών στροφών.

Διαμονή

● Σκαμνέλι: Παραδοσιακός ξενώνας «Το ραδιό», διαθέτει δωμάτια δίκλινα και τρίκλινα με όλες τις ανέσεις. Στα συν, οι εξαιρετικά φιλόξενοι οικοδεσπότες, το πλούσιο πρωινό και ο χώρος στάθμευσης. Τηλ.: 26530-81300

● Βρυσοχώρι: Ξενώνας «Τσουμάνη». Τηλ.: 26510-49207 & 6976709133 κ. Σταματία

● Λάιστα: Ξενώνας «Ρόμπολο» στην κεντρική πλατεία, στο ισόγειο λειτουργεί εστιατόριο. Τηλ.: 26530-22765

 Κείμενο - φωτογραφίες: Θοδωρής Αθανασιάδης / viewsofgreece.com

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας