Σε αναμμένα κάρβουνα

miroslav_penkof.jpg

Μιροσλάβ Πένκοφ «Το βουνό των πελαργών» Μυθιστόρημα Μετάφραση: Ακης Παπαντώνης Αντίποδες, 2018, σελ. 457

«Ενα μυθιστόρημα μπορεί να είναι πολλά πράγματα και ετούτο εδώ είναι, μεταξύ άλλων, ένα έδαφος», λέει σε συνέντευξή του ο Βούλγαρος Μιροσλάβ Πένκοφ για το πρώτο του μυθιστόρημα, Το βουνό των πελαργών.

Ο 36χρονος συγγραφέας ζει στην Αμερική, όπου πήγε στα δεκαοχτώ του για να σπουδάσει. Εκεί, μας εξομολογείται, άρχισε να γράφει για τη χώρα του σπρωγμένος από νοσταλγία και καταλήγοντας να την ερωτευτεί μέσω της γραφής.

«Το να γράφω ήταν ο πιο φθηνός και γρήγορος τρόπος να βρεθώ πίσω στην πατρίδα», μας λέει, και αυτό άλλωστε κάνει κι ο πρωταγωνιστής τού ανά χείρας μυθιστορήματος. Διακόπτει τις σπουδές του για να ταξιδέψει πίσω στη Βουλγαρία, σπρωγμένος εκείνος όχι από νοσταλγία αλλά από χρέη, καθώς αδυνατεί να αποπληρώσει τα φοιτητικά του δάνεια κι ευελπιστεί να πουλήσει κάτι κτήματα στο όνομά του, πατρογονική κληρονομιά.

Εκεί, στα βουνά της Στράντζας, στην Κλεισούρα, ένα (φανταστικό) σχεδόν ακατοίκητο πια μικρό χωριό στα σύνορα με την Ελλάδα και την Τουρκία, θα συναντήσει τον παππού του, με τον οποίο είχαν χάσει επαφή τα τελευταία χρόνια.

Στη διάρκεια της παραμονής του θα εμπλακεί στον αγώνα του παππού του για τη διάσωση του χωριού, θα ανακαλύψει οικογενειακά μυστικά και θα ερωτευτεί την Ελίφ, ένα κορίτσι από τη μουσουλμανική κοινότητα που πασχίζει να δραπετεύσει από το χωριό και τη μοίρα της.

Η επιστροφή στην πατρίδα, η συχνά επίπονη επανασύνδεση με τον τόπο ή την οικογένεια, ο συνακόλουθος επαναπροσδιορισμός της ταυτότητας, είναι μοτίβα που συναντάμε συχνά στη λογοτεχνία.

Ο ίδιος ο Πένκοφ στο βραβευμένο Ανατολικά της Δύσης, τη συλλογή διηγημάτων με την οποία πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματα, έδειξε ήδη το ενδιαφέρον του για τον τρόπο με τον οποίο η οικογένεια, η καταγωγή, ο γενέθλιος τόπος κι η Ιστορία σφραγίζουν τους ήρωες και επιδρούν καταλυτικά στον τρόπο που αντιλαμβάνονται το «έξω» και τοποθετούνται απέναντί του.

Το τελευταίο μάλιστα διήγημα εκείνης της συλλογής, με τίτλο «Ντεβσιρμέ», μοιάζει με συνδετικό κρίκο ανάμεσα σε εκείνο το βιβλίο και το μυθιστόρημα, καθώς ο ήρωας εκεί, ένας μετανάστης από τη Βουλγαρία που πήγε στην Αμερική με τη γυναίκα και το μωρό τους σε αναζήτηση μιας καλύτερης ζωής, χωρισμένος πλέον στον παρόντα χρόνο του διηγήματος, αφηγείται στην κορούλα του, ένα Σαββατοκύριακο που περνάνε μαζί, έναν θρύλο από την πατρίδα τους. Ο θρύλος εγκιβωτίζεται τμηματικά μέσα στο διήγημα ώστε να εναλλάσσεται με την πλοκή και να συνδιαλέγεται τρόπον τινά με αυτήν.

Ο συγκερασμός πλοκής και μύθου/θρύλου είναι η αφηγηματική τεχνική που ακολουθεί ο Πένκοφ και στο Βουνό των πελαργών, εντάσσοντας μάλιστα και στοιχεία ιστορικά, καθώς και της πολιτισμικής παράδοσης. Το αποτέλεσμα είναι αρκετά πληθωρικό, εφόσον μάλιστα εδώ δεν πρόκειται για την περιορισμένη έκταση ενός διηγήματος, αλλά την αρκετά εκτεταμένη των 457 σελίδων ενός μυθιστορήματος.

Ο ίδιος ο Πένκοφ αναγνωρίζει το μεγαλεπήβολο του εγχειρήματος και δηλώνει στην εν λόγω συνέντευξη πως για να μη χαθεί μέσα στις αλλεπάλληλες χρονικές μετατοπίσεις, τις εγκιβωτισμένες ιστορίες, τους επινοημένους θρύλους και τις πραγματικές παραδόσεις, χρειάστηκε να χρησιμοποιήσει μια «άγκυρα», όπως την ονομάζει.

Η άγκυρα αυτή, που σκοπό έχει να μην αφήσει το καράβι του μυθιστορήματος να κλυδωνίζεται επικίνδυνα στα σαράντα κύματα της αφήγησης, υπήρξε στη συγκεκριμένη περίπτωση η πυροβασία. Ο συγγραφέας εξομολογείται την έλξη που άσκησε κάποτε στα παιδικά του μάτια το θέαμα των αναστενάρηδων σε ένα χωριό κοντά στη Μαύρη θάλασσα κι έτσι χρησιμοποίησε το έθιμο αυτό ως βασικό νήμα που διατρέχει και ενώνει τις παράλληλες αφηγήσεις.

Ενα δεύτερο νήμα, θα προσέθετα, προσφέρουν οι μαύροι πελαργοί που χτίζουν τις φωλιές τους στις ψηλές βελανιδιές της Στράντζας, στις ίδιες φωλιές που οι αναστενάρηδες έκρυβαν, σύμφωνα με τον αφηγητή, τα κόκαλα των προγόνων τους, κυνηγημένοι από την εκάστοτε εξουσία.

Καθώς μάλιστα η πλαγιά που βρίσκονται τα κτήματα του ήρωα έχει δοθεί για να χτιστούν τώρα ανεμογεννήτριες, οι πελαργοί κινδυνεύουν. Θα μπορούσε να πει κανείς πως σε ένα δεύτερο επίπεδο οι πελαργοί αποτελούν σύμβολο της αέναης μετανάστευσης και επιστροφής -άλλωστε το βιβλίο στο σύνολό του είναι δομημένο πάνω σε διάφορα αλληλοτεμνόμενα επίπεδα κι αποτελεί πρόσφορο έδαφος για στοχαστικές περιπλανήσεις.

Η σύγκρουση αλλά και η γονιμοποιός συνύπαρξη γειτονικών λαών και πολιτισμών, η κατάρα της επανάληψης της Ιστορίας, η επιβολή της εξουσίας, ο διωγμός και η αφομοίωση του ηττημένου, η θέση της γυναίκας στον μουσουλμανικό κόσμο, ο έρωτας που κυριεύει τους ανθρώπους, όπως κυριεύει ο πυρετός όσους θέλουν να πατήσουν σε αναμμένα κάρβουνα, τα σύνορα που μας επιβάλλονται και τα σύνορα που κουβαλάμε μέσα μας: αυτά είναι μερικά από τα θέματα με τα οποία σίγουρα θα βρεθεί αντιμέτωπος ο αναγνώστης περιδιαβάζοντας το «έδαφος» του βιβλίου, τα έρημα βουνά της Στράντζας που ο Πένκοφ εποίκησε με τη φαντασία του, δημιουργώντας έναν τόπο τόσο πραγματικό όσο και φανταστικό, μια απολαυστική αεικίνητη επινόηση με γερές ρίζες στο χώμα.

 
Έντυπη έκδοση
Επιμέλεια κειμένου: Μισέλ Φάις
 

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας