Ψίχουλα για τους συνταξιούχους, κέρδη για τις αγορές

chile-graffiti.jpg

Γκράφιτι στο Βαλπαραΐσο Γκράφιτι στο Βαλπαραΐσο

Η μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος στη Χιλή εφαρμόστηκε στις αρχές του 1981 και αποτελεί ένα από τα ουσιαστικά μέτρα της δικτατορίας του Πινοσέτ.

Το διανεμητικό σύστημα πληρωμής των συντάξεων με τους τρεις πυλώνες, εργαζομένους, εργοδότες και κράτος, που ίσχυε από το 1920 αντικαταστάθηκε με το κεφαλαιοποιητικό σύστημα χωρίς ελλείμματα, με διαχειριστές ιδιωτικά συνταξιοδοτικά/ασφαλιστικά ταμεία (ιδιωτικές επιχειρήσεις), τα Administradoras de Fondos De Pensiones. Είναι προφανές ότι το καθεστώς Πινοσέτ αποβλέπει στην πλήρη φιλελευθεροποίηση του συστήματος.

Η βασική στόχευση του κεφαλοποιητικού συστήματος είναι η επίτευξη της μέγιστης οικονομικής ανταποδοτικότητας και όχι η κοινωνική δικαιοσύνη που διέπει το κράτος πρόνοιας.

Η αρχή της λειτουργίας του είναι η ατομική κεφαλαιακή συσσώρευση, σύμφωνα με την οποία το ύψος των παρεχόμενων συντάξεων είναι συνάρτηση της ικανότητας των ατόμων να αποταμιεύουν εισοδήματα κατά τη διάρκεια του εργάσιμου βίου τους.

Οι δυνάμεις της αγοράς κυριαρχούν πλήρως, καθώς η αποδοτικότητα του συστήματος εξαρτάται από την επέκταση και τη λειτουργία της εγχώριας και των διεθνών χρηματαγορών, καθώς στηρίζονται στην επένδυση των αποθεματικών σε χρηματιστηριακά προϊόντα με σκοπό την υψηλή κερδοφορία.

Τα χαρακτηριστικά του συνταξιοδοτικού συστήματος:

Οι εισφορές στο σύστημα προέρχονται μόνον από έναν πυλώνα, τον εργαζόμενο. Δεν συνεισφέρει ούτε το κράτος ούτε ο εργοδότης.

Η λειτουργία

Τα ιδιωτικά συνταξιοδοτικά ταμεία λειτουργούν με τη μορφή συμμετοχικών επιχειρήσεων και παρέχουν συντάξεις λόγω γήρατος, αναπηρίας, καθώς και συντάξεις για τους επιζώντες (χήρους, χήρες, ορφανά, προστατευόμενα μέλη). Οι επιχειρήσεις αυτές διαχειρίζονται αποκλειστικά και μόνο συνταξιοδοτικά κεφάλαια. Τα περισσότερα μέλη της οικονομικής ελίτ της Χιλής συμμετέχουν σε αυτές τις επιχειρήσεις.

Ολοι οι εργαζόμενοι με καθεστώς εξαρτημένης εργασίας συνεισφέρουν στο συνταξιοδοτικό σύστημα και επιλέγουν το ασφαλιστικό ταμείο που αυτοί επιθυμούν. Ομως για τους αυτοαπασχολούμενους η συνεισφορά είναι προαιρετική.

Παραδόξως εξαιρούνται από το σύστημα οι στρατιωτικοί, οι οποίοι και το επέβαλαν, που διατηρούν το δικό τους Ταμείο. Προφανώς είτε επειδή ήθελαν να εξακολουθούν να λαμβάνουν υψηλές συντάξεις ή ακόμη και επειδή ήθελαν να διατηρήσουν το απόρρητο των συνταξιοδοτικών απολαβών τους.

Σήμερα οι συντάξεις των στρατιωτικών είναι πολύ υψηλότερες από αυτές των υπολοίπων, ενώ το Ταμείο τους χρηματοδοτείται αποκλειστικά από το κράτος.

Οι εισφορές

Οι εισφορές για τον κάθε εργαζόμενο είναι 10% του ακαθάριστου μηνιαίου μισθού του. Το σύστημα επιτρέπει μια επιπλέον προαιρετική εισφορά μέχρι 2.000$ τον μήνα, προκειμένου ο εργαζόμενος να αυξήσει το κεφάλαιο που απαιτείται για πρόωρη συνταξιοδότηση. Οι συνταξιοδοτικές εισφορές δεν φορολογούνται.

Με τα τεράστια ποσά που διαχειρίζονται τα ιδιωτικά Ταμεία πραγματοποιούν επενδύσεις στην αγορά κεφαλαίων. Ετσι το προϊόν της σύνταξης εξαρτάται από το ποσό που συνεισφέρει ο εργαζόμενος και από το ποσοστό της απόδοσης των κεφαλαίων που επενδύονται.

Είναι προφανές ότι οι αποδόσεις από τις επενδύσεις των εταιρειών αντικαθιστούν τις εισφορές του εργοδότη.

Αύξηση των ορίων

Οταν ξεκίνησε η εφαρμογή του συστήματος η ηλικία συνταξιοδότησης αυξήθηκε για τους άνδρες από τα 60 στα 65 έτη, ενώ για τις γυναίκες από τα 55 στα 60 έτη. Ο κάθε δικαιούχος σύνταξης έχει δύο επιλογές: α) να λάβει εφάπαξ το ποσό που δικαιούται μαζί με τις προβλεπόμενες αποδόσεις, β) να λάβει το ποσό με μηνιαίες δόσεις.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι μηνιαίες δόσεις –αν ο δικαιούχος επιζήσει περισσότερο απ’ ό,τι προβλέπει το πρόγραμμα– εξασφαλίζονται για το υπόλοιπο της ζωής του από την ελάχιστη σύνταξη που εγγυάται το κράτος.

Για την παροχή της ελάχιστης εγγυημένης από το κράτος σύνταξης ο εργαζόμενος πρέπει να έχει συμπληρώσει τουλάχιστον 20 χρόνια ασφάλισης.

Το κράτος εγγυάται την παροχή σύνταξης στους δικαιούχους, σε περίπτωση που η ιδιωτική συνταξιοδοτική επιχείρηση τεθεί σε πτώχευση.

Το ποσοστό αυτών που καταβάλλουν εισφορά σε σχέση με αυτό των δικαιούχων συνταξιοδοτικής ασφάλισης ήταν πολύ χαμηλό (59% το 1996). Αυτό οφείλεται στα μεγάλα ποσοστά αδήλωτης εργασίας, στα χαμηλά ποσοστά εισφοράς των αυτοαπασχολούμενων και σε αυτούς οι οποίοι δεν μπορούσαν να συνεισφέρουν τακτικά χρηματικά ποσά.

Ο ΟΟΣΑ

Σύμφωνα με την έρευνα του ΟΟΣΑ για το συνταξιοδοτικό σύστημα της Χιλής, που διεξήχθη το 1996, το κόστος μετάβασης από το διανεμητικό σύστημα στο κεφαλοποιητικό ήταν πολύ υψηλό και επιβάρυνε υπέρμετρα τον φορολογικό προϋπολογισμό και τους Χιλιανούς φορολογουμένους γιατί:

α) το κράτος εξακολουθούσε να πληρώνει τις συντάξεις αυτών που παρέμεναν στο παλιό σύστημα, όπως και αυτών που ήδη είχαν συνταξιοδοτηθεί με το παλιό σύστημα,
β) το κράτος έπρεπε να χρηματοδοτεί κρατικά ομόλογα γι’ αυτούς που είχαν καταβάλει εισφορές με το παλιό σύστημα και πέρασαν στο νέο,
γ) το κράτος έπρεπε να εγγυηθεί τις ελάχιστες συντάξεις αυτών που ήταν στο νέο σύστημα.

Οι συνταξιοδοτικές δαπάνες αντιστοιχούσαν το 1980, πριν από την εφαρμογή του νέου συστήματος, στο 30% του συνόλου των κοινωνικών δαπανών της κυβέρνησης.

Το 1984 έφτασαν το 40% και το 1989 ξεπέρασαν το 50%. Αυτό χάριν του ισοσκελισμένου προϋπολογισμού είχε αποτέλεσμα να μειωθούν τα κονδύλια που προορίζονταν για την υγεία και την εκπαίδευση.

Ζητούνται αλλαγές

Το 2008, τρία χρόνια μετά τις επισημάνσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας, με στόχο την επίλυση των δυσλειτουργιών γίνονται οι ακόλουθες μεταρρυθμίσεις:

 Η ελάχιστη σύνταξη, με στόχο την κοινωνική αλληλεγγύη, αντικαταστάθηκε από ένα συνταξιοδοτικό σύστημα που χρηματοδοτείται από τον κρατικό προϋπολογισμό. Ετσι όλοι οι πολίτες ηλικίας άνω των 65 ετών, που δεν λαμβάνουν ιδιωτική σύνταξη σε καθορισμένο ελάχιστο επίπεδο, δικαιούνται «εθνική σύνταξη».

 Επεκτάθηκε το πλαίσιο των επενδύσεων των συνταξιοδοτικών ταμείων. Ετσι τα συνταξιοδοτικά ταμεία αύξησαν το χαρτοφυλάκιό τους.

 Εγινε υποχρεωτική η ένταξη και των αυτοαπασχολούμενων στο συνταξιοδοτικό σύστημα ύστερα από μια μεταβατική περίοδο.

Εδώ και μία δεκαετία οι Χιλιανοί κατεβαίνουν στους δρόμους και διαδηλώνουν με κυρίαρχο αίτημα τη βελτίωση των εργατικών πολιτικών, την κοινωνική δικαιοσύνη και την εξάλειψη των ανισοτήτων εστιάζοντας στη μεταρρύθμιση στις συντάξεις.

Ο ΟΟΣΑ, το 2018, προχωρεί σε συστάσεις σχετικά με τις πολιτικές εργασίας και προτείνει:

Βελτίωση των ρυθμίσεων στην αγορά εργασίας με αύξηση των οικονομικών παροχών προς τους ανέργους από 3,3% του κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε 7%.

Αύξηση των οικογενειακών παροχών σε είδος, όπως υπηρεσίες παιδικής μέριμνας, από 0,8% του ΑΕΠ σε 1%.

Αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης για τις γυναίκες στα 65 έτη.

Το συνταξιοδοτικό σύστημα του δικτάτορα Πινοσέτ απέτυχε να εκπληρώσει τον στόχο του: να εξασφαλίσει αξιοπρεπείς συντάξεις στους Χιλιανούς πολίτες.

Με 264,07 ευρώ τον μήνα, που αντιστοιχούν στη μέση σύνταξη, περισσότεροι από 100.000 αναγκάζονται να εργαστούν και μετά τη συνταξιοδότησή τους. Επίσης, υπάρχουν εργαζόμενοι που προτιμούν να αποταμιεύουν μόνοι τους ένα ορισμένο ποσό ως κομπόδεμα για τα γηρατειά τους.

Μήπως το ασφαλιστικό σύστημα ορθά αποκαλείται από τους επικριτές του «σύστημα υποχρεωτικής αποταμίευσης»;

Από την άλλη πλευρά, το σύστημα θεωρείται επιτυχημένο γιατί τα ιδιωτικά συνταξιοδοτικά ταμεία έχουν αυξήσει το χαρτοφυλάκιό τους, αφού οι καταβολές των εργαζομένων επενδύονται σε μετοχές και ομόλογα επιχειρήσεων.

Βεβαίως η κερδοφορία εξαρτάται από τις τάσεις στις παγκόσμιες αγορές. Αξίζει να αναφέρουμε ότι κατά την κρίση των αγορών της Ασίας (1997) τα συνταξιοδοτικά ταμεία έχασαν το 40% του αποθεματικού τους.

Το 2017 η τέως πρόεδρος της Χιλής Μιτσέλ Μπατσελέ (11/3/2014-11/3/2018), σύμφωνα και με τις οδηγίες και συστάσεις του ΟΟΣΑ, καταρτίζει ένα προσχέδιο νόμου για τις συντάξεις, με στόχο να συμπληρωθεί ο δημόσιος πυλώνας κοινωνικής αλληλεγγύης.

Το προσχέδιο προέβλεπε την αύξηση των συνταξιοδοτικών εισφορών από 10% σε 15%, με καταβολή από τον εργοδότη ποσοστού 5%, επιδιώκοντας:

  • Την αύξηση των συντάξεων κατά ποσοστό περίπου 20%.
  • Την εξάλειψη του συνταξιοδοτικού χάσματος των γυναικών. Παράλληλα προβλέπεται η σταδιακή ευθυγράμμιση της ηλικίας συνταξιοδότησης των γυναικών με τους άνδρες.

Παρά το γεγονός ότι η μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος αποτελούσε την κορωνίδα των προεκλογικών υποσχέσεων του δισεκατομμυριούχου προέδρου της Χιλής, Σεμπαστιάν Πινιέρα –ο οποίος ανέλαβε την εξουσία τον Μάρτιο του 2018– μέχρι σήμερα δεν έχει παρουσιαστεί κάποιο σχέδιο.

Προφανώς οι εταιρείες που διαχειρίζονται τα ιδιωτικά ασφαλιστικά ταμεία είναι πανίσχυρες και η οικονομική-πολιτική ελίτ της Χιλής γυρίζει την πλάτη προς όλους αυτούς που κατεβαίνουν στους δρόμους και διαδηλώνουν για την κοινωνική δικαιοσύνη και την εξάλειψη των ανισοτήτων.

Πηγές:
 
● OECD, Ageing Working Papers, The Chilean Pension System, Working Paper AWP 5.6., OECD, 1998.
 
● OECD, Chile, Review of the Private Pension System, OECD, Οκτώβριος 2011.
 
● Superintendence of Pensions, The Chilean Pension System, 2010
 
● OECD, Economic Surveys, Chile, OECD Φεβρουάριος 2018.
 
● tradingeconomics.com/chile

*Δρ οικονομολόγος-ιστορικός

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας