Πότε ο κιτρινισμός παράγει εγκλήματα;

fylakes.jpg

Φυλακές Francisco Galarza

Είναι, άραγε, αλήθεια ότι αυξάνεται «ραγδαία» η εγκληματικότητα την τελευταία τριετία; Μήπως τελικά φταίει ο «νόμος Παρασκευόπουλου» για την άνοδο της εγκληματικότητας και για τα πάσης φύσεως αδικήματα που διαπράττονται; 

Καλή αφορμή για τα δύο ερωτήματα και το άρθρο αυτό στάθηκε ακόμη ένα δημοσίευμα σε κυριακάτικη εφημερίδα, όπου γνωστός δημοσιογράφος, μετά την παράθεση των επίσημων αριθμητικών στοιχείων από την ΕΛ.ΑΣ., μεταφέρει ως σοβαρή παράμετρο για την άνοδο της εγκληματικότητας τις πρόωρες αποφυλακίσεις¹. 

Η αρνητική απάντηση στα παραπάνω μοιάζει ευνόητη. Βέβαια, οι διαστάσεις που προσδίδει ένα μέρος του Τύπου στα φαινόμενα εγκληματικότητας εντυπωσιάζουν.

Κάποια μέσα (παραδοσιακά ή νέα) κατατείνουν συντονισμένα στην προβολή των εγκλημάτων με τρόπο που προκαλεί ηθικό πανικό και διεγείρει μόνιμα το αίσθημα φόβου και ανασφάλειας². Μάλιστα, το τελευταίο διάστημα η εν λόγω πρακτική έχει λάβει διαστάσεις συχνά ανεξέλεγκτες ή και επικίνδυνες. 

Η σύνδεση των αποφυλακίσεων με αύξηση της εγκληματικότητας είναι σίγουρα πολύ βαριά -απλουστευτική έως και ισοπεδωτική- για να ξεπεραστεί χωρίς τη στοιχειώδη επιβεβαίωση ή διάψευση των όσων γράφονται, πολύ περισσότερο όταν δεν απαντάται πόση άραγε αυστηρότητα χρειάζεται για να είναι αποτελεσματική η ποινή ως αντικίνητρο.

Τι λοιπόν συμβαίνει; Οντως οι αποφυλακίσεις τροφοδοτούν την εγκληματικότητα; 

Αρχικά, πρέπει να ειπωθεί ότι γενικά και αφηρημένα η εγκληματικότητα μπορεί οπωσδήποτε να τροφοδοτηθεί από φαινόμενα ατιμωρησίας. Αλλά η αντιμετώπιση του εγκλήματος δεν μπορεί να στηριχθεί στην εκφορά «βέβαιων κρίσεων επί αβέβαιων γεγονότων»³. Ας προσέξουμε λοιπόν πρώτα τα αναμφίβολα: 

Ο υπερπληθυσμός στις φυλακές δημιούργησε «φυλακές-κολαστήρια» και μας είχε εκθέσει διεθνώς. Γι’ αυτό, πέρα από την απόλυση υπό όρο που αποτελεί πάγιο θεσμό του ποινικού συστήματος, από το 1990 μέχρι σήμερα ισχύουν αποσυμφορητικοί νόμοι προσωρινής ισχύος, από το 2008 μάλιστα αδιάλειπτα. 

Την τελευταία τριετία τέθηκε σε εφαρμογή μια μακροπρόθεσμη στρατηγική για το σωφρονιστικό σύστημα (παραδόθηκαν σχέδια του Σωφρονιστικού και Ποινικού Κώδικα), ενώ παράλληλα δημιουργήθηκαν νέες δομές εκπαίδευσης, απεξάρτησης, απασχόλησης κ.ά. Αυτή η μεταρρύθμιση προχωρεί χωρίς γενική αύξηση της σοβαρής εγκληματικότητας, όπως προκύπτει από τις καταγραφές της Αστυνομίας

Μέρος του Τύπου, ωστόσο, προσπαθεί επίμονα να κατασκευάσει μια εξόχως στρεβλή εικόνα για την εγκληματικότητα, προδήλως ανακριβή. Η στερεοτυπικά αναπαραγόμενη θέση είναι ότι με τον «νόμο Παρασκευόπουλου» άνοιξαν οι κερκόπορτες των φυλακών και βγαίνουν έξω οι κακοποιοί. Επομένως, νομοτελειακά, σύμφωνα με την εικασία αυτή, οι πρόωρες αποφυλακίσεις οδηγούν σε αύξηση της εγκληματικότητας. 

Ετσι, επανέρχεται στο προσκήνιο το πρόταγμα της «γενικής πρόληψης» στην εκφοβιστική και εκδικητική εκδοχή του. Αναβιώνουν ξεπερασμένες αντιλήψεις, όπως ότι η αύξηση της απειλής (ή η «μηδενική ανοχή») θα οδηγήσει στη μείωση της επαπειλούμενης εγκληματικότητας, οι οποίες σταδιακά είχαν εγκαταλειφθεί και υποκατασταθεί. Ετσι επανέρχεται η δημιουργία ποινικού κράτους σε βάρος του κοινωνικού κράτους δικαίου. 

Τι κρύβει η ενορχηστρωμένη αυτή προπαγάνδα κιτρινισμού πέρα από τη διαρκή ενοχοποίηση ενός προσώπου και ενός νόμου για κάθε εγκληματογένεση; Την καλλιέργεια ηθικού πανικού, φόβου, και μακροπρόθεσμου κοινωνικού άγχους, που τροφοδοτούν τη μισαλλοδοξία. Επιπλέον, την ενίσχυση ενός ακραίου αντιπολιτευτικού λόγου σε μια προσπάθεια αποπροσανατολισμού της κοινής γνώμης. Ουκ ολίγα δηλαδή. 

Το κυριότερο όμως είναι άλλο: ενώ έχει φανεί ότι η πραγματικότητα της αποσυμφόρησης δεν αύξησε την εγκληματικότητα, η προπαγάνδα πως λόγω αποσυμφόρησης όλοι οι εγκληματίες ξαναβγαίνουν γρήγορα από τη φυλακή μπορεί να το καταφέρει.

Το προπαγανδιστικό μήνυμα είναι τώρα ενεργό και πανίσχυρο: «Επίδοξοι κακούργοι, οι πόρτες εξόδου της φυλακής ανοίγουν γρήγορα, λίγα ρισκάρετε, προχωρήστε!». 

Ετσι, ο κιτρινισμός διευκολύνει αδίστακτα τις αποφάσεις της βίας. 

(¹) Τέλογλου Τ., «Από το κελί στο έγκλημα με “αντικλείδι” τον νόμο», «Καθημερινή», 7.5.2018. 

(²) Ζαραφωνίτου Χ., Τιμωρητικότητα. Σύγχρονες Τάσεις, Διαστάσεις και Εγκληματολογικοί Προβληματισμοί. Νομ. Βιβλιοθήκη, 2008. 

(³) Αλεξιάδη Σ., (1986) «Η επικινδυνότητα του εγκληματία: ένα στοιχείο πλαστό», στο «Μνήμη Ν. Χωραφά, Η. Γάφου, Κ. Γαρδίκα», Τόμος B’, σελ.142. 

(⁴) Σκανδάμη Μ., «Ο θεσμός της απόλυσης υπό όρο», Νομ. Βιβλιοθήκη, 2016. 

(⁵) Τσίγκανου Ι., Το εγκληματικό φαινόμενο στην Ελλάδα σήμερα, Δεδομένα και αναγνώσεις, Παπαζήσης, 2016. 

*Δικηγόρος, μτπχ ΕΚΠΑ – επιστημ. συνεργάτις βουλευτή

Έντυπη έκδοση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας