Πώς διαχειριζόμαστε την έρημο…

Ο Αριστείδης Αντονάς είναι γνωστός για τα ρηξικέλευθα λογοτεχνικά και θεατρικά έργα του και για τις ιδιότυπες προτάσεις του σε διαγωνισμούς αστικού σχεδιασμού.

Εχοντας ήδη γνωρίσει εντυπωσιακή διάδοση διεθνώς, το τελευταίο βιβλίο του ετοιμάζεται τώρα για δεύτερη έκδοση.

Aristide Antonas  «Archipelago of Protocols»  dpr-barcelona, 2016  Σελ. 232 Aristide Antonas, «Archipelago of Protocols», dpr-barcelona, 2016, Σελ. 232 |

Ο ίδιος, με σπουδές Αρχιτεκτονικής και Φιλοσοφίας, μοιρασμένος ανάμεσα στην Ελλάδα και το εξωτερικό, δραστηριοποιείται σε μια σπάνια σύζευξη ρόλων, που φέρνει σε αμηχανία όσους θελήσουν να βρουν ποιος είναι ο επικρατέστερος.

Ο ίδιος αποκλείει τέτοιου είδους κατατάξεις, λέγοντας ότι τα είδη έκφρασης είναι γι’ αυτόν αλληλένδετα και ότι γράφοντας σχεδιάζει και το αντίστροφο.

Εκεί διαφέρει ριζικά από τους τυπικούς «οραματιστές» της εποχής μας.

Η δυσκολία κατάταξης του Αντονά οφείλεται στην ιδιαιτερότητα της πορείας που έχει χαράξει με θαυμαστή συνέπεια, έστω με ενδιάμεσους δισταγμούς και επιφυλάξεις, όπως ο ίδιος παραδέχεται.

Η στάση του θέτει ερωτήματα σχετικά με τις προθέσεις του και τις μεθόδους που χρησιμοποιεί, με τη συνειδητή επιλογή εκ μέρους του σχεδιαστικών προτάσεων με ιδιαίτερη οπτική, και με τους λόγους που έχει επιλέξει την Αθήνα ως «πειραματόζωο».

Σχετικά με το τελευταίο ζήτημα, ο Αντονάς θεωρεί ότι η Αθήνα της Κρίσης διαθέτει παραδειγματική αξία επειδή δείχνει τι θα συμβεί σε μια εφησυχασμένη Ευρώπη στο άμεσο μέλλον.

Στο βιβλίο του τώρα περιλαμβάνονται πέντε (σχεδιαστικές) προτάσεις για συγκεκριμένα σημεία αστικής κλίμακας της Αθήνας και, επιπλέον, μια έκτη που τις συνοψίζει στο τέλος.

Τα παραδείγματα αυτά διέπονται προσχηματικά από μια αυστηρή διαδικασία κανόνων λειτουργίας νομικίστικης μορφής που ονομάζονται «πρωτόκολλα», όρος με τεράστια διάδοση στις μέρες μας.

Πρόκειται για όρους παιχνιδιού που συνομολογούνται από όσους συμμετέχουν σε κάθε τέτοιο «σενάριο».

Με άλλα λόγια, η πρόταση δεν συνιστά επέμβαση στον αστικό χώρο, όπως συνηθίζεται από πολεοδόμους-αρχιτέκτονες.

Ο χώρος επίτηδες αφήνεται στην κατάσταση που βρίσκεται, οπότε η πρόταση συνιστά την καταρχήν οργανωτική επέμβαση στην κοινωνική ομάδα που επιλέγει να τον κατοικήσει, προσφέροντας την ελάχιστη δυνατή υλική υποδομή που θα επιτρέψει κάτι τέτοιο.

Οπότε κάθε μέλος της ομάδας δεσμεύεται να συμπεριφερθεί ως μέρος συνόλου που διέπεται από συνθήκες ισορροπίας μεταξύ ελευθερίας και δέσμευσης.

Ετσι στήνεται ένας έλλογος, ιδανικός κοινωνικός πυρήνας σε μικρογραφία, ικανός να διαχειριστεί τον συγκεκριμένο δημόσιο χώρο με συνέπεια και αποτελεσματικότητα.

Κάθε μία από τις προτάσεις συνοδεύεται από ελάχιστο εισαγωγικό κείμενο, ενώ η υπόλοιπη παρουσίασή της γίνεται με πολλές, εξαιρετικής ποιότητας και ευαισθησίας εικαστικές παραστάσεις.

Αν και χρησιμοποιεί τα διαθέσιμα εργαλεία σχεδιασμού για να επικοινωνήσει με τον αναγνώστη του, ο Αντονάς δεν ακολουθεί συμβατικούς τρόπους παρουσίασης.

Καθώς το βιβλίο του μάλλον κρύβει παρά φανερώνει τις προθέσεις του, ψήγματα μιας εξήγησης υπάρχουν στη συζήτησή του με τον A. Rumpfhuber (ένα από τα έξι ένθετα κείμενα του βιβλίου) και κυρίως σε παλιότερη διαθέσιμη στο διαδίκτυο συνέντευξή του (2015).

Στην τελευταία δήλωνε ότι απεχθάνεται τα πολύχρωμα φωτορεαλιστικά προοπτικά σχέδια που εξαπατούν.

Ομολογούσε ότι δυσκολεύεται να χειριστεί σωστά το χρώμα και προτιμούσε την αφαίρεση που προσφέρει η ασπρόμαυρη εικόνα, με κολάζ που αποπνέουν μια εντελώς διαφορετική ατμόσφαιρα, χαρακτηριστική μιας μελαγχολικής στέρησης και απουσίας.

Οι παραστάσεις του Αντονά είναι κάτι ανάλογο με τις βυζαντινές εικόνες.

Επίσης, υποστήριζε ότι η δουλειά του ξεκινά από αυτό ακριβώς το σημείο: να φανταστεί τι μπορεί να γίνει κάπου, μέσα σε αυτό τον υπαρκτό ερειπιώνα που λέγεται Αθήνα, χωρίς να διαθέτει τα απαραίτητα μέσα.

Ακριβώς επειδή στρέφει το ενδιαφέρον του στην κοινοκτημοσύνη των δημόσιων χώρων της πόλης, βρίσκεται κοντά στις σύγχρονες αναζητήσεις για μηδενικό οριακό κόστος, με βάση το «Διαδίκτυο των πραγμάτων», όπως το αναλύει ο Τζέρεμι Ρίφκιν, που ρητά αναφέρεται σε θεσμοθετημένα πρωτόκολλα αυτοδιαχείρισης (και) του χώρου.

Ο Αντονάς δεν είναι όμως οικονομολόγος και οι οραματισμοί του δεν επεξεργάζονται λύσεις για το ξεπέρασμα της κρίσης. Ελεγε το 2015 πως ενδιαφέρεται για ερωτήματα και όχι για τις απαντήσεις.

Δήλωνε αδυναμία να ακολουθήσει κάποιου είδους πολιτικό ακτιβισμό και αρνιόταν τις βεβαιότητες μιας παρεμβατικής στρατηγικής στον αστικό χώρο, με τους τρόπους που αυτή εφαρμόζεται σήμερα.

Σεβόταν εκείνο που υπάρχει γιατί του τροφοδοτούσε τη σκέψη μέσα από μια επαναλαμβανόμενη διαδικασία αλληλεπίδρασης που θυμίζει θεατρική παράσταση.

Οπως δείχνει η τελευταία από τις έξι αποκαλυπτική πρότασή του, η «παράσταση» που στήνεται είναι μια βίαιη σκηνή ανατροπής, ένα προγραμματισμένο happening κοινωνικού πειραματισμού, αβέβαιης όμως κατάληξης.

Ο Αντονάς παίζει ένα σαγηνευτικά επικίνδυνο παιχνίδι και το ξέρει. Τον ελκύει όμως η απροσδιοριστία του.

Οπως άλλωστε αποδέχεται κι ο ίδιος, τα «πρωτόκολλα» δεν αποτελούν εγγύηση, μπορεί κάλλιστα να οδηγήσουν σε δεσμωτήρια χειρότερα από τα σημερινά.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας