Πολιτικοί διαξιφισμοί για τους εμβολιασμούς

Mια απομονωμένη φράση του υπουργού Υγείας Ανδρέα Ξανθού πριν από μερικές μέρες στη Βουλή ήταν ικανή να ξεσηκώσει σάλο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αλλά και σε ιατρικούς -κατά κύριο λόγο- ιστότοπους, δημιουργώντας θέμα εκεί όπου δεν υπήρχε.

Ο υπουργός, απαντώντας σε ερώτηση του βουλευτή της Δημοκρατικής Συμπαράταξης Κωνσταντίνου Μπαργιώτα σχετικά με το αντιεμβολιαστικό κίνημα στην Ελλάδα, ανέφερε μεταξύ άλλων:

«Υπάρχει μια σκέψη να είναι υποχρεωτικό ο γονιός που αρνείται να εμβολιαστεί το παιδί του να υπογράφει ένα έντυπο το οποίο θα καταχωρίζεται στο βιβλιάριο υγείας του παιδιού και άρα στον ηλεκτρονικό φάκελο. Ετσι, θα δίνεται η δυνατότητα να υπάρξουν παρεμβάσεις αλλαγής συνείδησης».

Η φράση αυτή απομονώθηκε από το σύνολο των όσων είπε ο υπουργός και παρουσιάστηκε σαν «παράθυρο νομιμοποίησης» όσων γονέων αρνούνται να εμβολιάσουν τα παιδιά τους.

Το Ποτάμι μάλιστα έβγαλε σχετική ανακοίνωση στην οποία σημείωνε πως η δήλωση αυτή «προσφέρει παράθυρο στην παραπληροφόρηση, θέτοντας σε κίνδυνο τους πιο ευαίσθητους συμπολίτες μας».

Τα κρούσματα

Πώς φτάσαμε από μια φράση που εξέφραζε την πιθανότητα μιας σκέψης, στη «νομιμοποίηση» των αρνητών των εμβολίων, μόνο το Ποτάμι το ξέρει και όσοι περιμένουν να πιαστούν από κάπου προκειμένου να δημιουργήσουν εντυπώσεις.

Εξάλλου, αν διαβάσει κανείς τα πρακτικά της Βουλής που περιλαμβάνουν ολόκληρο τον διάλογο μεταξύ του υπουργού και του βουλευτή της Δημοκρατικής Συμπαράταξης, θα διαπιστώσει πως υπήρχαν κοινές απόψεις επί του θέματος και σύμπνοια στη συζήτηση, χωρίς καμιά διάθεση «παρεξήγησης» για τα όσα ειπώθηκαν.

Ισως το όλο θέμα να μην είχε πάρει μεγάλη έκταση αν δεν είχε συνδυαστεί με μια είδηση που αφορά την Ιταλία, σύμφωνα με την οποία η κυβέρνηση Τζεντιλόνι αποφάσισε να αυστηροποιήσει τη νομοθεσία για τον υποχρεωτικό εμβολιασμό των παιδιών έπειτα από τα αυξημένα κρούσματα ασθενειών, όπως η ιλαρά, που καταγράφηκαν στη χώρα.

Ο νέος νόμος προβλέπει τον υποχρεωτικό εμβολιασμό των παιδιών και υψηλά πρόστιμα στους παραβάτες, ενώ για κάποιες περιπτώσεις θα εξετάζεται ακόμη και η αφαίρεση της γονικής επιμέλειας.

Κανείς δεν σκέφτηκε να αναζητήσει τους λόγους για τους οποίους η Ιταλία προέβη σε τέτοια αυστηροποίηση της σχετικής νομοθεσίας.

Στη γειτονική χώρα, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, έχουν καταγραφεί 2.395 κρούσματα ιλαράς το 2017, 840 το 2016 και 250 το 2015.

Στην Ελλάδα, πάλι, δεν υπάρχει κανένα καταγεγραμμένο κρούσμα ιλαράς ή ερυθράς την τελευταία τριετία, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία.

Οι αριθμοί, ωστόσο, κρύβουν και άλλα. Από την 1η Μαρτίου του 2016 ώς τις 28 Φεβρουαρίου 2017, συνολικά 5.881 κρούσματα ιλαράς καταγράφηκαν στην Ευρώπη.

Στη Ρουμανία καταγράφηκε το 46% από αυτά, ενώ το 24% στην Ιταλία και το 9% στη Βρετανία.

Οι ειδικοί

Σύμφωνα με σχετική έκθεση του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC), το πιο ανησυχητικό σχετικά με επιδημίες στην Ευρώπη είναι ότι πρόκειται για μεγαλύτερους σε ηλικία ανθρώπους και όχι μόνο παιδιά που έχουν νοσήσει.

Ειδικότερα, το 2015 και το 2016 σχεδόν το ένα τρίτο όλων των κρουσμάτων ιλαράς στην Ευρώπη αφορούσε ενηλίκους άνω των 20 ετών.

Ο συνδυασμός της επίμαχης φράσης του Ανδρέα Ξανθού και του νέου από την Ιταλία πυροδότησε μια δημόσια συζήτηση σχετικά με το αν πρέπει να αυστηροποιηθεί το νομοθετικό πλαίσιο για τους εμβολιασμούς και στην Ελλάδα.

Τάκης Βιδάλης
Η «Εφ.Συν.» απευθύνθηκε στον Τάκη Βιδάλη, επιστημονικό συνεργάτη της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής, ο οποίος και μας μίλησε για το θέμα:

«Οπως κάθε ιατρική πράξη, η διενέργεια εμβολιασμού προϋποθέτει τη συναίνεση του προσώπου, ύστερα από κατάλληλη πληροφόρηση. Στην περίπτωση των παιδιών, η συναίνεση ζητείται από τους γονείς, προς τους οποίους απευθύνεται και η συναφής πληροφόρηση από τον γιατρό που παρακολουθεί το παιδί. Αναγκαστική υποβολή σε εμβολιασμό, κατά συνέπεια, δεν νοείται, δεν μπορεί δηλαδή να παρακαμφθεί η βούληση των γονέων για τη διενέργεια ή μη της ιατρικής αυτής πράξης.

»Αν, πάντως, υπάρχει θέμα επείγουσας προστασίας της δημόσιας υγείας (π.χ. εμφανιστούν κρούσματα μηνιγγίτιδας), μέτρα περιορισμού για την προφύλαξη όσων παιδιών δεν έχουν εμβολιαστεί είναι επιβεβλημένα, ακόμη και παρά τη θέληση των γονέων», συνεχίζει ο κ. Βιδάλης, ο οποίος διαφωνεί με το οποιοδήποτε μέσο καταστολής, ενώ προκρίνει την πειθώ ως τη μέθοδο που πρέπει να ακολουθήσει η πολιτεία για την αναγκαιότητα των εμβολιασμών.

Η αμφισβήτηση

Ωστόσο, ο κ. Βιδάλης σχολιάζει και ένα άλλο θέμα, αυτό της γενικότερης δυσπιστίας απέναντι στις νόρμες διαφόρων οργανισμών υγείας που σε κάποιες περιπτώσεις αποδείχθηκαν τουλάχιστον ατυχείς:

«Δεν είναι τυχαίο πως η αμφισβήτηση αυτή ανθεί στον προηγμένο δυτικό κόσμο και ότι γνώρισε άνθηση ειδικά μετά τα όσα έγιναν με τον Η1Ν1, όπου ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δεν ανέλαβε την ευθύνη που του αναλογούσε ως προς την ενημέρωση που παρείχε στον κόσμο. Νομίζω πως όλα αυτά βρήκαν πρόσφορο έδαφος από τότε που η επιστήμη και η τεχνολογία συνδέθηκαν στενά με την οικονομία και τους δείκτες της».

 Τάκης Παναγιωτόπουλος
Για το ίδιο θέμα, ζητήσαμε την άποψη και του Τάκη Παναγιωτόπουλου, παιδιάτρου και καθηγητή στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας:

«Πράγματι, σήμερα κυκλοφορούν αντιεμβολιαστικές απόψεις μεταξύ των γονέων, τόσο σε άλλες χώρες όσο και στη δική μας, παρότι στην Ελλάδα το φαινόμενο είναι σαφώς πιο περιορισμένο. Ομως είναι υπαρκτό – αλλά για “κίνημα” δεν θα μιλούσα ποτέ.

»Tο μεγάλο θέμα για την επιστημονική κοινότητα είναι να πείσει για την υπεροχή και την αναγκαιότητα του εμβολιασμού. Και τα επιχειρήματα είναι πάμπολλα. Πρέπει να οργανωθεί η αποτελεσματική προβολή τους – και σχετικές πρωτοβουλίες λαμβάνονται ήδη από πολλές πλευρές. Η “λύση” των κατασταλτικών μέτρων που προτείνεται από ορισμένους νομίζω ότι θα επιδείνωνε την κατάσταση και ενδεχομένως θα είχε αντίθετα αποτελέσματα από τα επιθυμητά.

»Η σημερινή επιδημιολογική και κοινωνική πραγματικότητα στη χώρα μας δεν δικαιολογεί καθόλου τέτοια μέτρα. Από την εμπειρία μου, δεν υπάρχει γονιός που δεν επιθυμεί το καλό του παιδιού του. Αντί να σκύψουμε, λοιπόν, στις –έστω ανυπόστατες– αντιρρήσεις, να καταφύγουμε στον κρατισμό και την επιβολή; Πιο πολύ κακό θα γίνει έτσι παρά καλό».

Η συνωμοσιολογία

Η γκάμα των αρνητών των εμβολίων είναι μεγάλη. Ενα σεργιάνι στα ηλεκτρονικά φόρουμ στα οποία συγκεντρώνονται και ανταλλάσσουν απόψεις αποδεικνύει του λόγου το αληθές.

Στα λόγια κάποιων η συνωμοσιολογία χτυπάει «κόκκινο» με ατάκες «περί εναντίωσης στον παγκόσμιο έλεγχο μέσω των εμβολίων» ή «δεν θα γίνει το δικό μου παιδί ανάπηρο επειδή το θέλουν οι φαρμακευτικές», ενώ κάποιοι άλλοι φαίνεται να έχουν ψάξει περισσότερο το θέμα και επιδεικνύουν τη γνωμοδότηση που είχε κάνει πριν από 4 χρόνια ο Συνήγορος του Πολίτη και που αφορούσε το δικαίωμα των μη εμβολιασμένων παιδιών να παρακολουθούν τα μαθήματα στο σχολείο.

Ειδικότερα, «σύμφωνα με την υπ’ αριθμ. 162670/20474/2013 επιστολή του Συνηγόρου του Παιδιού στο υπουργείο Παιδείας ύστερα από την αναφορά που κατέθεσε δικηγόρος που εκπροσωπούσε τρεις συλλόγους, η άρνηση εγγραφής των μαθητών στις βαθμίδες της υποχρεωτικής εκπαίδευσης σε περίπτωση που δεν έχουν εμβολιαστεί παραβιάζει την αρχή της αναλογικότητας και ως εκ τούτου είναι αντισυνταγματική.

Συγκεκριμένα, αν υποθέσουμε ότι επιδιωκόμενος σκοπός είναι η προστασία της δημόσιας υγείας, ο περιορισμός του δικαιώματος της πρόσβασης στην εκπαίδευση δεν είναι ούτε κατάλληλος ούτε αναγκαίος για την επίτευξη του σκοπού αυτού».

«Το σημαντικότερο εργαλείο πρόληψης»

Ο υπουργός Υγείας Ανδρέας Ξανθός EUROKINISSI/ ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΜΠΑΚΟΛΑΣ

Η «Εφ.Συν.» ζήτησε από τον υπουργό Υγείας Ανδρέα Ξανθό να τοποθετηθεί στο θέμα της δήλωσης που «άναψε» φωτιές αλλά και στο νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τα παιδικά εμβόλια

• Η δήλωσή σας σχολιάστηκε αρνητικά και θεωρήθηκε από πολλούς ότι η πολιτεία μεταθέτει την ευθύνη ενός σημαντικού ζητήματος, όπως ο εμβολιασμός, στους γονείς. Θεωρήθηκε ότι με αυτόν τον τρόπο «νομιμοποιείτε» το κίνημα των αντιεμβολιασμών.

Κατ’ αρχάς οφείλω να υπενθυμίσω τη βασική μου θέση ότι τα εμβόλια είναι ένα πολύ σημαντικό «εργαλείο» πρόληψης μεταδοτικών νοσημάτων και προστασίας της δημόσιας υγείας.

Προφανώς η πολιτεία έχει την ευθύνη της εφαρμογής του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών, διασφαλίζοντας κατ’ αρχάς την οικονομική κάλυψή του μέσω του ΕΟΠΥΥ, αλλά και υλοποιώντας δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των πολιτών για την «ασπίδα προστασίας» που παρέχουν οι εμβολιασμοί.

Αυτό ακριβώς γίνεται και σήμερα και μάλιστα με πιο οργανωμένο και αποτελεσματικό τρόπο.

Τα παραδείγματα της αύξησης του ποσοστού εμβολιαστικής κάλυψης του πληθυσμού και ειδικά του προσωπικού των νοσοκομείων για την εποχική γρίπη (το οποίο συνέβαλε μεταξύ άλλων στον υποδιπλασιασμό των θανατηφόρων κρουσμάτων φέτος), αλλά και της καθολικής σχεδόν κάλυψης του παιδικού προσφυγικού πληθυσμού με τα βασικά εμβόλια (που απέτρεψε την εμφάνιση επιδημικής έξαρσης κρουσμάτων λοιμωδών νοσημάτων, π.χ. ιλαράς, όπως συνέβη σε άλλες χώρες της Ευρώπης) είναι πολύ ενδεικτικά της σημασίας που δίνει το υπουργείο Υγείας σ’ αυτό το θέμα.

Η κριτική για «νομιμοποίηση» της αντιεμβολιαστικής κουλτούρας επειδή ο υπουργός Υγείας συζητά την ιδέα να ζητείται από όσους γονείς αρνούνται τον εμβολιασμό των παιδιών τους να το δηλώνουν εγγράφως δεν είναι σοβαρή.

Δεν γίνεται μετάθεση ευθύνης από την πολιτεία προς τους γονείς, αλλά προσπάθεια να συνειδητοποιηθεί ο κίνδυνος για την υγεία του παιδιού και για τη δημόσια υγεία και να εμπεδωθεί από την κοινωνία πως ο μη εμβολιασμός δεν είναι μια ασήμαντη, «ιδιωτική» επιλογή που αφορά αποκλειστικά την οικογένεια.

• Ποιες είναι οι κυρώσεις, αν υπάρχουν, για τους γονείς -με το υπάρχον νομοθετικό πλαίσιο- που αρνούνται να εμβολιάσουν τα παιδιά τους;

Σήμερα δεν προβλέπονται κυρώσεις σε περιπτώσεις άρνησης των γονιών να εμβολιάσουν τα παιδιά τους.

Είναι γνωστό επίσης ότι για την εγγραφή στο σχολείο αρκεί η βεβαίωση από παιδίατρο για την καλή υγεία του παιδιού.

Η πολιτεία και οι γιατροί οφείλουν να εξασφαλίζουν τη μέγιστη δυνατή συναίνεση των γονιών, επιστρατεύοντας επιστημονικά επιχειρήματα και όχι απειλές ή κυρώσεις.

Η υποχρεωτικότητα του εμβολιασμού δεν μπορεί και δεν πρέπει να επιβληθεί ή να εμπεδωθεί με μέτρα κατασταλτικά, αλλά με συγκροτημένη στρατηγική ενδυνάμωσης της κουλτούρας της ΠΦΥ, της πρόληψης και του εμβολιασμού ως μιας ασφαλούς, επιστημονικά ενδεδειγμένης και υπεύθυνης επιλογής.

• Ποια είναι τα όρια της προσωπικής ελευθερίας του ατόμου και της αυτοδιάθεσής του που επικαλούνται οι γονείς-αρνητές των εμβολίων και πότε οφείλει να παρέμβει η πολιτεία δραστικά για να προστατέψει τα παιδιά;

Πρέπει να τονιστεί ότι το μη εμβολιασμένο άτομο «οχυρώνεται» πίσω από την ασφάλεια που του παρέχει η γενική ανοσοποίηση του πληθυσμού, δηλαδή το γεγονός πως η εμβολιαστική κάλυψη του παιδικού κυρίως πληθυσμού είναι της τάξης του 95-97% για τα πιο συχνά λοιμώδη νοσήματα.

Αν όμως αυτό υποχωρήσει κάτω από ένα κρίσιμο όριο, τότε χάνεται ο «φραγμός ανοσοποίησης» του πληθυσμού και αυξάνεται ο κίνδυνος μετάδοσης και διασποράς κρουσμάτων.

Αρα το «δικαίωμα στην αυτοδιάθεση» σε έναν βαθμό το επικαλούνται κάποιοι γονείς «εκ του ασφαλούς» και βασίζεται στην επιλογή που έχουν κάνει άλλοι γονείς να εμβολιάσουν τα παιδιά τους.

Το αντεπιχείρημα πρέπει να είναι οι δυσμενείς υγειονομικές επιπτώσεις από την υποθετική γενίκευση της μη εμβολιαστικής συμπεριφοράς.

Η «ελεύθερη επιλογή» μετατρέπεται σε μια ανεύθυνη επιλογή τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό-κοινωνικό επίπεδο.

Το υπουργείο Υγείας θα συνεχίσει να χειρίζεται με υπευθυνότητα αυτό το σοβαρό και ευαίσθητο θέμα, σε συνεργασία με την επιστημονική κοινότητα, επιλέγοντας τη λογική της τεκμηρίωσης και της πειθούς και όχι της επιβολής.

Αν πραγματικά υπάρχει εναλλακτική γραμμή για τον χειρισμό του ζητήματος, να την ακούσουμε.

Σε κάθε περίπτωση, αυτό που προέχει είναι η προτεραιότητα στη δημόσια υγεία, θεωρώντας το υψηλό ποσοστό εμβολιαστικής κάλυψης στη χώρα μας μια σημαντική υγειονομική και κοινωνική κατάκτηση που δεν πρέπει να τεθεί σε διακινδύνευση.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας