«Πιστεύω στο υλικό των ανθρώπων»

gian_fampr.jpg

Γιαν Φαμπρ Λίγο πριν από τα επίσημα εγκαίνια της 57ης Μπιενάλε Βενετίας, ο σπουδαίος Φλαμανδός καλλιτέχνης Γιαν Φαμπρ, μάς ξεναγεί στην έκθεσή του | EPA/JULIO MUNOZ

Η βαριά ξύλινη πόρτα του Αβαείου του Αγίου Γρηγορίου στη Βενετία ανοίγει μόνον αφού χτυπήσουμε το κουδούνι. Τρεις εβδομάδες πριν από τα επίσημα εγκαίνια στο πλαίσιο της 57ης Μπιενάλε της έκθεσης έργων του Γιαν Φαμπρ, φτιαγμένων από γυαλί και οστό, «Glass and bone sculptures 1977 -2017», τίποτα εξωτερικά δεν προδίδει πως μέσα σχεδόν όλα είναι έτοιμα.

Μαζί με άλλους δημοσιογράφους από διάφορες χώρες της Ευρώπης διαπιστώνουμε από κοντά πως στον πυρετό των προ-μπιεναλικών προετοιμασιών το πιο πολυδιαφημισμένο γεγονός στην πόλη αυτή τη στιγμή είναι η μνημειωδών διαστάσεων πρώτη σόλο έκθεση του Ντάμιεν Χερστ στην Ιταλία, «Θησαυροί από το Ναυάγιο του Απιστου», ανοιχτή ήδη από τις 9 Απριλίου.

Εργο του Φαμπρ με γυαλί Μουράνο και σκελετούς (2009-2017) Εργο του Φαμπρ με γυαλί Μουράνο και σκελετούς (2009-2017) | Pat Verbruggen /Angelos bvba

Κι όμως το παλιό Μοναστήρι του Αγίου Γρηγορίου έχει τη δυνατότητα να σε εισάγει αμέσως στη δική του υποβλητική ατμόσφαιρα. Τι κι αν είναι τοποθετημένο σε στρατηγικό σημείο; (Ανάμεσα στην πιο πολύβουη και φημισμένη γέφυρα της Ακαντέμια, με τις ορδές των τουριστών πάνω της, και στην εντυπωσιακότατη Πούντα ντελα Ντογκάνα, η οποία φιλοξενεί το ένα από τα δύο σκέλη της μνημειώδους έκθεσης Χερστ.)

Εδώ, οι τόνοι είναι σαφώς πιο χαμηλοί, υπάρχει όμως μια διαφορετική δυναμική. Ως και το φυσικό φως της μέρας εισβάλλει στο αίθριο συντελώντας σε μια μοναδική δραματουργία.

«Κάτω από εδώ υπάρχουν τάφοι, άρα και σκελετοί. Δίπλα βρίσκεται το μεγάλο κανάλι και το νερό. Είναι το ιδανικό σημείο για να μιλήσει κανείς για τη ζωή και τον θάνατο, αλλά και το κρίσιμο στο έργο του Φαμπρ ζήτημα της μεταμόρφωσης», μας λέει καθώς μας υποδέχεται ο Τζιακίντο ντι Πετραντόνιο, διευθυντής του Μουσείου GAMeC του Μπέργκαμο και συνεπιμελητής της έκθεσης, μαζί με τον Ρώσο Ντιμίτρι Ορζέκοφ του Ερμιτάζ και την Κατερίνα Κοσκινά, διευθύντρια του δικού μας Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης.

Ανθρωπιστικό σκάνδαλο

Ενα τεράστιο σκαρί πλοίου μοιάζει να έχει βρει την ιδανική θέση του μέσα σε μια από τις φωτεινές αίθουσες του παλιού μοναστηριού, ακριβώς παράλληλα από το Μεγάλο Κανάλι. Στο έργο με τίτλο «Κανό», τα γυάλινα κουπιά του καταλήγουν σε σχήμα χεριών ζωγραφισμένων με μπλε μελάνι από στυλό μπικ. Είναι του 1991 και ο Φαμπρ το ξεχωρίζει ως το πιο πολιτικό ανάμεσα στα περίπου σαράντα έργα της έκθεσης, που θα διαρκέσει έως τις 26 Νοεμβρίου του 2017.

Αποψη της έκθεσης στη Βενετία Αποψη της έκθεσης στη Βενετία | Pat Verbruggen / Angelos bvba

Προορισμένο για να ασκήσει κριτική στο αποικιοκρατικό παρελθόν της χώρας του, αφού αναφέρεται στο Βελγικό Κονγκό, έχει αποκτήσει σήμερα μια ιδιάζουσα επικαιρότητα εξαιτίας του προσφυγικού ζητήματος.

«Είναι ένα τεράστιο σκάνδαλο για την ανθρωπότητα. Μια ολόκληρη ήπειρος των 640 εκατομμυρίων να μην μπορεί να βοηθήσει ένα εκατομμύριο ανθρώπους», λέει εμφατικά με τη γνωστή τραχιά προφορά του.

Η πίστη στο υλικό των ανθρώπων και όχι η επιθυμία του να προκαλέσει, είναι σύμφωνα με τον ίδιο ο λόγος που τον οδήγησε στη χρήση ανθρώπινων οστών ως πρώτη ύλη για τα έργα του. «Βρισκόμαστε στην εποχή μετά τη βιοτεχνολογία, τη ρομποτική. Εγώ δηλώνω πιστός στο υλικό του ανθρώπινου σώματος για την αλλαγή που θα οδηγήσει στο μέλλον».

Στη διπλανή αίθουσα ξεχωρίζουμε ακόμα ένα έργο του για τη δύναμη της εικόνας και της αφήγησής του. Πρόκειται για το «Καρναβάλι», μια πρώτη εκδοχή του οποίου παρουσιάστηκε τον χειμώνα στο Ερμιτάζ. Αυτή τη φορά οι κορδέλες είναι από γυαλί μουράνο και, αντί για βαλσαμωμένα σκυλιά, υπάρχουν μόνο οι σκελετοί τους.

Νεκροκεφαλή και σκίουρος στο Αβαείο (2017) Νεκροκεφαλή και σκίουρος στο Αβαείο (2017) | Pat Verbruggen / Angelos bvba

«Μέσα από το έργο μου υπερασπίζομαι τα ζώα αυτά. Εχουν προέλθει από τις Λεωφόρους του Βελγίου. Εκεί όπου τα παρατούν το καλοκαίρι οι ιδιοκτήτες τους. Ταυτόχρονα, όμως, μιλώ και για τον ρόλο του καλλιτέχνη στην κοινωνία.

»Οταν κάνεις κάτι που αρέσει, σου δίνουν λουλούδια. Οταν, όμως, παύει να αρέσει η τέχνη σου, σε πετάνε». Σε ερώτησή μας εάν έχει νιώσει κι ο ίδιος ως καλλιτέχνης πεταμένος στην άκρη της Λεωφόρου, η απάντησή του δεν μας εκπλήσσει «Ναι. Φυσικά. Στην Αθήνα!»

Μόλις έναν χρόνο μετά την ταχύτατη θητεία του στο τιμόνι του Φεστιβάλ Αθηνών· ο ίδιος πάντως μοιάζει εντελώς ανακουφισμένος, «έκανα πολύ καλά που παραιτήθηκα», αλλά και σκεπτικός. «Δεν ξέρω. Θα πρέπει να το σκεφτώ», απαντά σχετικά με την αποδοχή ή όχι της πρόσκλησης του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου να παρουσιάσει τη νέα του παράσταση «Belgian Rules» το καλοκαίρι του ’18 στην Αθήνα.

Λόγω της προετοιμασίας της, άλλωστε, δεν θα προλάβει να παρακολουθήσει την documenta σε Αθήνα και Κάσελ. Ωστόσο στο Φεστιβάλ που επιμελείται από κοινού με την Ιωάννα ντε Βος για τον Οκτώβριο του ’17, στην Οστένδη, έχει ήδη καλέσει δύο νέους Ελληνες εικαστικούς.

Βρετανία εναντίον Βελγίου

Με αντίστοιχη γενναιοδωρία μιλά και για τον γείτονά του Ντέμιεν Χερστ, «σε πολλούς δεν αρέσει. Εγώ τον θεωρώ σπουδαίο καλλιτέχνη. Η διαφορά είναι ότι είναι Βρετανός», και την έκθεσή του: «Εχει πανέξυπνο κόνσεπτ, είναι στοχευμένη και διαθέτει μερικά σπουδαία αγάλματα».

Και κάνει έναν ενδιαφέροντα παραλληλισμό. «Είναι σαν η ιστορία να επαναλαμβάνεται. Βλέπουμε ξανά τη Βρετανική Αυτοκρατορία εναντίον του Βελγίου», λέει.

«Το Βέλγιο ήταν πάντα πολύ μικρό και ανίσχυρο οικονομικά και στρατιωτικά. Διέθετε όμως σπουδαία τέχνη. Η έκθεσή μου μιλά για την ομορφιά και την τέχνη. Αντίθετα, η έκθεση του Ντέμιεν έχει να κάνει με την υπεροχή της δύναμης, των χρημάτων, της διαφήμισης. Είναι ένας ολόκληρος άλλος τρόπος σκέψης».

Οσο για το ποιος θα βγει τελικά νικητής από αυτή τη μάχη; Η απάντησή του δεν αφήνει κανένα περιθώριο αμφιβολίας: «Είμαι ο αυτοκράτορας της απώλειας».

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας