Περιφορά στον κόσμο μ’ ένα βιβλίο

anoixto_vivlio.jpg

ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΑΣΑΡΓΙΩΤΑΚΗ

Ξ Ε Ν Η   Π Ε Ζ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α

Κλασικές σελίδες

Οι τέσσερις νουβέλες που απαρτίζουν τον «Παραστρατημένο εφημέριο και άλλες ιστορίες» (μτρφ. Γ. Κωστόπουλος, Καστανιώτης) σχεδόν ανακεφαλαιώνουν τόσο τη θεματική όσο και την εκφραστική πορεία του Τόμας Χάρντι (1840-1928). Καυτηριάζοντας τη βικτωριανή κοινωνία, ο συγγραφέας δεν διστάζει να καταδείξει τη γυναικεία σεξουαλικότητα και να στηλιτεύσει στον πυρήνα του την πατριαρχική δομή αλλά και το ρομαντικό κέλυφος του καιρού του.

Στο μοναδικό του μυθιστόρημα ο Εντγκαρ Αλαν Πόε («Η αφήγηση του Αρθουρ Γκόρντον Πιμ», μτφρ. Π. Πολυκάρπου, Gutenberg) ο αναγνώστης, πίσω από τη συναρπαστική ναυτική περιπέτεια και τον γρίφο του καλού και του κακού, θα ψηλαφίσει όλες τις θεματικές εμμονές και τα τεχνοτροπικά γνωρίσματα του συγγραφέα. Η μεταφράστρια και επίκουρη καθηγήτρια γερμανικής και συγκριτικής γραμματολογίας στο ΑΠΘ, Αλεξάνδρα Ρασιδάκη, συγκρότησε και μετέφρασε μια ερεθιστική συλλογή με τα ζωομορφικά ή ζωολογικά κείμενα του μεγάλου Τσεχοεβραίου («Ερευνες ενός σκύλου και άλλα διήγηματα», Πατάκης).

Μικρά και μεγαλύτερα πεζά του Κάφκα αποτυπώνουν τον λαβύρινθο της ενοχής και της υπαρξιακής καταβύθισης, με τις δέουσες πάντα φαρσικές πινελιές. Ο Ζοακίμ Μαρία Μασάντο ντε Ασις θεωρείται ο Μπαλζάκ της Βραζιλίας, ο εμβληματικός εκπρόσωπος του αστικού μυθιστορήματος στη χώρα του. Η «Ελενα» (μτφρ. Νίκου Πρατσίνη, Gutenberg) είναι ένα αισθηματικό δράμα που περιστρέφεται γύρω από τη διαθήκη μιας μυστηριώδους γυναίκας, ενώ στο βάθος αποτυπώνεται στιβαρά ο περιρρέων κοινωνικός βρασμός.

Το πυρετώδες μυθιστόρημα της Φλάνερι Ο’ Κόνορ «Και βιασταί αρπάζουσιν αυτήν» (μτφρ. Αλέξανδρος Κοτζιάς, Αντίποδες) επικεντρώνεται γύρω από τη σύγκρουση πίστης και λογικής, ιερού και βλάσφημου, καταγωγής και αυτοπροσδιορισμού, μέσα από την ιστορία ενός ορφανού εφήβου και του αλλόκοτου θείου του σ’ ένα απομονωμένο δάσος στο Τενεσί. Την έχουν συγκρίνει με μυθικές φωνές (Κάφκα, Ρίλκε, Ρεμπό), ενώ αναφέρονται σ’ αυτήν ο Χάιντεγκερ και ο Βιτγκενστάιν.

Στο μυθιστόρημα «Δεν γίνονται αυτά εδώ» (μτφρ. Ν. Μάντης, Καστανιώτης), ο Σίνκλερ Λιούις (πρώτο Νόμπελ πεζογραφίας στις ΗΠΑ, 1930) αποτυπώνει υποβλητικά μια δυστοπική προβολή: την κατάλυση της δημοκρατίας και την επιβολή ενός ολοκληρωτικού καθεστώτος στην Αμερική στα μέσα της δεκαετίας του ’30.

Η Κλαρίσε Λισπέκτορ, ουκρανοεβραϊκής καταγωγής, δεσπόζουσα μορφή του μοντερνισμού στη Βραζιλία αλλά και χαρακτηριστική γραφή του 20ού αιώνα, στην «Ωρα του αστεριού» (μτφρ. Μάριος Χατζηπροκοπίου, Αντίποδες), μέσω μιας περιθωριοποιημένης μεταφράστριας στο Ρίο ντε Ζανέιρο, γράφει και στοχάζεται για την ύπαρξη και τον κόσμο με γλώσσα ποιητική, ενδοσκοπική, εκτυφλωτική.

ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑ

Ο Τζερόνιμο (1820-1909 - Gokhla yeh ήταν το ινδιάνικο όνομά του) στην Αυτοβιογραφία του (μτρφ. Π. Ισμυρίδου, Αγρα) δεν αφηγείται μόνο τον διαρκή και άνισο αγώνα των διαφόρων φυλών των Απάτσι εναντίον των λευκών (Μεξικανών και αμερικανικού στρατού) που επιβουλεύονταν την ύπαρξή τους, αλλά και τη μαγική ινδιάνικη κοσμογονία, την ευτυχισμένη παιδική του ηλικία, πριν οι Μεξικανοί εξολοθρεύσουν την οικογένειά του.

Ο κατά κόσμον Ντέιβιντ Τζον Μουρ Κόρνγουελ και πρώην κατάσκοπος της Μ16, με άλλα λόγια ο Τζον Λε Καρέ, ο μετρ των κατασκοπικών βιβλίων, αυτοβιογραφείται με φλεγματική ειλικρίνεια στο «Η σήραγγα των περιστεριών. Ιστορίες από τη ζωή μου» (Bell, μτρφ. Β. Κάντζολα Σαμπατάκου). Ξετυλίγει τη δύσκολη παιδική του ηλικία, την εμπλοκή του στις βρετανικές μυστικές υπηρεσίες, τη σχέση του με τη γραφή, τον κόσμο του κινηματογράφου, τη γνωριμία του με πολιτικούς και πρόσωπα του θεάματος, πριν αποσυρθεί και πάλι στην Κορνουάλη, όπου ζει αποσυρμένος τις τελευταίες δεκαετίες

Τροχιές αγγλόφωνης πεζογραφίας

► Του Χρίστου Κυθρεώτη

Ο Βρετανός πεζογράφος Τζόναθαν Κόου επιστρέφει με το «11» (μτφρ. Α. Τριμπέρη, Πόλις), το τρόπον τινά σίκουελ του εμβληματικού «Τι ωραίο πλιάτσικο», παραδίδοντάς μας μια πικρή σάτιρα της αγγλικής κοινωνίας, όπου οι αξίες των Γουίνσο (των αρνητικών πρωταγωνιστών του «Πλιάτσικου») έχουν πλήρως επικρατήσει, παρόλο που οι ίδιοι έχουν εξαφανιστεί. 

Στον «Αχό της εποχής» (μτφρ. Θωμάς Σκάσσης, Μεταίχμιο), ο στιλίστας Τζούλιαν Μπαρνς φιλοτεχνεί ένα πολυεπίπεδο πορτρέτο του μεγάλου συνθέτη Ντμίτρι Σοστακόβιτς στο αυταρχικό σοβιετικό καθεστώς, ενώ ο Ιρλανδός Τζον Μπάνβιλ, με την «Μπλε κιθάρα» (μτφρ. Τ. Κοβαλένκο, Καστανιώτης), περιγράφει με τρόπο συγκινητικό και κατά τόπους αστείο την απεγνωσμένη προσπάθεια του ήρωά του (ενός ζωγράφου) να οικειοποιηθεί τον κόσμο που τον περιβάλλει μέσω της τέχνης, της κλεπτομανίας, της απάτης και της απιστίας.

Σε διαφορετικό, πιο ανάλαφρο τόνο, ο Νικ Χόρνμπι, με το «Αστείο κορίτσι» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου, Πατάκης), δίνει ίσως το πιο ώριμο και ισορροπημένο έργο του, την ιστορία μιας φανταστικής κωμικής σειράς, των πρωταγωνιστών και των συντελεστών της – ζωντανοί διάλογοι, συγκινητικές κορυφώσεις, καθώς και η ακριβής αποτύπωση κοινωνικών σχέσεων και διαφορών μέσα από τις διαφορετικές στάσεις απέναντι στο χιούμορ και την τέχνη χαρακτηρίζουν το γοητευτικό αυτό μυθιστόρημα.

Δύο βιβλία του σπουδαίου Ιρλανδού συγγραφέα Κολμ Τομπίν κυκλοφόρησαν φέτος από δύο διαφορετικούς εκδοτικούς οίκους, αμφότερα σε μετάφραση της Αθηνάς Δημητριάδου – πρόκειται για το «Καραβοφάναρο στο μαύρο νερό» (Gutenberg) και το «Μπρούκλιν» (Ικαρος). Στο πρώτο ο Ιρλανδός συγγραφέας αναμοχλεύει τα «μαύρα νερά» της οικογενειακής εστίας, της ερωτικής επιθυμίας, της σύγκρουσης των γενεών, με χιούμορ και ακρίβεια.

Το δεύτερο, με ψυχολογικό ρεαλισμό, σκιαγραφεί τη ζωή μιας γυναίκας που μοιράζεται ανάμεσα στην επιθυμία και την καταγωγή, τις μνήμες και την προοπτική, αρχές της δεκαετίας του ’50, όταν αναγκάζεται λόγω ανεργίας να μεταναστεύσει στην Αμερική.

Στην «Ημέρα Ανεξαρτησίας» του Ρίτσαρντ Φορντ (μτφρ. Θωμάς Σκάσσης, Πατάκης), ένα εορταστικό τριήμερο από τη ζωή του Φρανκ Μπάσκομπ, του εμβληματικού alter ego του Αμερικανού πεζογράφου, γίνεται η αφορμή για ένα οδοιπορικό στις βαθύτερες πτυχώσεις της αμερικανικής κοινωνίας – μια καταβύθιση στην ψυχολογία του αφηγητή, που συνιστά ταυτόχρονα μεγαλειώδη τοιχογραφία του αμερικανικού τρόπου ζωής.

Στο πρωτόλειο μυθιστόρημα που αποτέλεσε το δεύτερο μέρος της διδακτορικής του διατριβής, τη «Σκούπα και το σύστημα» (μτφρ. Γ.Ι. Μπαμπασάκης, Κριτική), ο Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας συνθέτει ένα ποπ μωσαϊκό της αμερικανικής δεκαετίας του ’90, με κύρια όπλα την καυστική σάτιρα και την πυκνή ευφυΐα της γραφής του, ενώ η Χάνια Γιαναγκιχάρα, με το «Λίγη ζωή» (μτφρ. Μ. Ξυλούρη, Μεταίχμιο), υπογράφει ένα μυθιστόρημα-ποταμό, που αποθεώθηκε από την κριτική και σάρωσε τα λογοτεχνικά βραβεία, παρακολουθώντας τη ζωή και τις σχέσεις τεσσάρων φίλων που εγκαθίστανται στη Νέα Υόρκη μετά τις σπουδές τους και προσπαθούν να ψηλαφίσουν εκεί το κοινωνικό τους πρόσωπο.

Στο «Λάιλα» (μτφρ. Κ. Σχινά, Μεταίχμιο), η συγκινησιακά φορτισμένη και άψογα κουρδισμένη πρόζα της Μέριλιν Ρόμπινσον μας μεταφέρει στην Αμερική της μεγάλης κρίσης, ξετυλίγοντας τις περιπέτειες ενός παραμελημένου κοριτσιού, ενώ ο Φίλιπ Ροθ, στο «Τότε που ήταν καλό κορίτσι» (μτφρ. Μ. Ζαχαριάδου, Πόλις), που κυκλοφορεί στα ελληνικά σχεδόν πενήντα χρόνια μετά την κυκλοφορία του στην Αμερική, καταθέτει μια ακριβή και ψυχολογικά λεπταίσθητη εικόνα της αμερικανικής κοινωνίας της δεκαετίας του ’60.

Ο Τζόναθαν Φράνζεν επιστρέφει με την «Αγνή» (μτφρ. Γ.Ι. Μπαμπασάκης, Ψυχογιός), ένα ακόμα ογκώδες, ρέον μυθιστόρημα, όπου με αφορμή και επίκεντρο την οικογένεια καταγράφει τις δονήσεις στο υπέδαφος της εποχής μας. «Ο πουλημένος», το βιβλίο του Πολ Μπέιτι (μτρφ. Ν. Μάντης, φετινό Μπούκερ, Καστανιώτης), αποτελεί μια πληθωρική, πνευματώδη, πυκνή πρόζα.

Ανελέητη σάτιρα δίνει τον τόνο στην απολαυστική πρωτοπρόσωπη αφήγησή του. Μετά τον «Αστερισμό ζωτικών φαινομένων», το μυθιστόρημα που τον καθιέρωσε, ο Αντονι Μάρα υπογράφει ένα μυθιστόρημα αρθρωμένο σε εννέα διηγήματα με τίτλο «Ο τσάρος της αγάπης και της τέκνο» (μτφρ. Αχ. Κυριακίδης, Ικαρος), με καλοκουρδισμένες ιστορίες που διαδραματίζονται στον χώρο και τον χρόνο της πρώην Σοβιετικής Ενωσης, ενώ με το «Ανατολικά της Δύσης» (μτφρ. Α. Παπαντώνης, Αντίποδες), ο Μίροσλαβ Πένκοφ παραδίδει μια σειρά κωμικών και μελαγχολικών διηγημάτων που τον σύστησαν ως μία από τις πιο ενδιαφέρουσες νέες λογοτεχνικές φωνές των τελευταίων χρόνων.

Στο νέο της μυθιστόρημα, «Η καρδιά πεθαίνει τελευταία» (μτφρ. Ε. Τσιρώνη, Ψυχογιός), η σπουδαία Καναδή πεζογράφος Μάργκαρετ Ατγουντ αφηγείται τον αγώνα επιβίωσης ενός ζευγαριού που σε συνθήκες οικονομικής και κοινωνικής κατάρρευσης ζει στο αυτοκίνητό του, ενώ ο Αυστραλός Ρίτσαρντ Φλάναγκαν μας μεταφέρει, με καθηλωτική διαύγεια, στα μέσα του δέκατου ένατου αιώνα και στην εποχή της αποικιοκρατίας με το μυθιστόρημά του «Απουσία» (μτφρ. Γ. Μπλάνας, Ψυχογιός).

Ο Τζόναθαν Σάφραν Φόερ στο «Είμαι εδώ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Κέδρος) τοποθετεί τη δράση της πολυεπίπεδης ιστορίας του στην Ουάσινγκτον, μέσα σε τέσσερις ταραχώδεις εβδομάδες. Επίκεντρό της η κρίση που βιώνει ο γάμος δύο Αμερικανοεβραίων, που αντανακλά με ένταση και πειθώ την περιρρέουσα δυσθυμία και απειλή.

Καταβύθιση στην ιστορία και στον εαυτό

ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΑΣΑΡΓΙΩΤΑΚΗ

Του Ιάκωβου Ανυφαντάκη

Η στροφή προς τον εαυτό και την αυτοβιογραφία και η καταβύθιση στην ιστορία του 20ού αιώνα δημιούργησαν δύο νέες τάσεις στην ευρωπαϊκή γραφή, που μαζί με τη σταθερή μορφική αναζήτηση αποτέλεσαν τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά στη μεταφρασμένη πεζογραφία του 2016.

Η εκτόξευση διεθνώς του διπόλου Ελενα Φεράντε - Καρλ Οβε Κνάουσγκαρντ αποτέλεσε έναυσμα για έναν νέο διάλογο γύρω από τη χρήση του προσωπικού βιώματος του συγγραφέα ως πεζογραφικό υλικό. Μέσα στη χρονιά οι εκδόσεις Πατάκη προχώρησαν στη μετάφραση των δύο πρώτων τόμων από την τετραλογία της Νάπολης της Ελενα Φεράντε («Η υπέροχη φίλη μου», «Το νέο όνομα», μτρφ. Δ. Δότση).

Μέσα από την πορεία ενηλικίωσης δύο κοριτσιών, της Ελενας και της Λίλας, περιγράφεται ο μεταπολεμικός ιταλικός Νότος που μαστιζόταν από την ανέχεια, το κρυμμένο αλλά ακόμα επιδραστικό φασιστικό παρελθόν αλλά και την έντονη ψυχολογική και σωματική βία.

Από την άλλη πλευρά «Το νησί της εφηβείας» (μτφρ. Σ. Σουλιώτης, εκδ. Καστανιώτη), ο τρίτος τόμος του μνημειώδους «Ο Αγών μου» του Καρλ Οβε Κνάουσγκαρντ συνεχίζει την προσπάθεια του συγγραφέα να συγκροτήσει σε μια ενιαία αφήγηση τη ζωή του. Το εξάτομο έργο ξεσήκωσε αντιδράσεις στην αρχή για τις συνδηλώσεις του τίτλου, αλλά κατέληξε σε ένα εκδοτικό φαινόμενο τόσο από άποψη πωλήσεων όσο και στις λογοτεχνικές κριτικές.

Περισσότερο επικεντρωμένος στο ύφος, ο Λάζλο Κρασναχορκάι, ακόμα ένας σημαντικός συγγραφέας από περιφερειακή γλώσσα που έγινε παγκοσμίως γνωστός τα τελευταία χρόνια, επανεμφανίστηκε στη γλώσσα μας με τη «Μελαγχολία της αντίστασης» σε μετάφραση Ι. Αβραμίδου (εκδ. Πόλις) καθηλώνοντας τους αναγνώστες με το δυστοπικό περιβάλλον μέσω μιας πολύτροπης, υπνωτιστικής, ενδοστρεφούς πρόζας.

Ο Βόλφγκανγκ Κέπεν, από την άλλη, στα «Περιστέρια στη χλόη» (μτφρ. Β. Τσαλής, εκδ. Κριτική) έχτισε μια σύνθετη, πολυπρισματική αφήγηση η οποία υπογράμμισε τις δομικές αναζητήσεις του μοντερνισμού στα μέσα του περασμένου αιώνα. Ενας άλλος σύγχρονος μεγάλος, ο Αμος Οζ, με τον «Ιούδα» (μτφρ. Μ. Κοέν, εκδ. Καστανιώτη) συναρτά τον στοχασμό του πάνω στην ίδρυση του κράτους του Ισραήλ με την αναγωγή του στον πλέον αμφίθυμο μαθητή του Ναζωραίου.

Με φόντο τη διχοτομημένη Ιερουσαλήμ του 1959, μια ιστορία αγάπης όπου μνήμη και πολιτική εμπλέκονται συναρπαστικά.

Στο επικό «Confiteor» (μτφρ. Ε. Σοφός, Πόλις) ο Καταλανός Ζαούμ Καμπρέ διαπλέκοντας μυθιστόρημα ενηλικίωσης, αστυνομικό θρίλερ και μεταφυσικό στοχασμό διερευνά περίτεχνες αναγωγές, πεδία και βαθμίδες του κακού. Η Ιταλίδα Σερένα Βιτάλε από την άλλη, με το «Ο μακαρίτης μισούσε τα κουτσομπολιά» (μτφρ. Ε. Καλλιφατίδη, εκδ. Καστανιώτη), εστίασε σε μια συγκεκριμένη στιγμή που η πολιτική και λογοτεχνική ιστορία συναντήθηκαν: την αυτοκτονία του Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι το 1931.

Ο Γάλλος Νταβίντ Φοενκινός, με τη «Σαρλότ» (μτφρ. Ο. Βαρών-Βασάρ, εκδ. Εστία), βυθίστηκε βαθιά μέσα στο μείζον γεγονός του Ολοκαυτώματος προσφέροντας μια συναρπαστική προσέγγιση σ' αυτό το πολλαπλά μελετημένο θέμα. O «Σεπτέμβρης» του Ζαν Ματέρν (μτφρ. Γ. Καράμπελας, εκδ. Εστία) εστίασε σε ένα άλλο κομβικό γεγονός του 20ού αιώνα, την επίθεση στους Ολυμπιακούς του Μονάχου, προσεγγίζοντάς το μέσα από μια υπόγεια και ανατρεπτική ματιά.

Ο συγγραφέας και εικαστικός καλλιτέχνης Μαχί Μπινμπίν (έργα του ανήκουν στο Γκούγκενχαϊμ στη Ν. Υόρκη) με το μυθιστόρημά του «Τα Αστέρια του Σιντί Μουμέν» (βραβείο καλύτερου αραβικού μυθιστορήματος το 2010, μτφρ. Ελ. Καββαδία, εκδ. Αγρα) αποτυπώνει με βαθύ, γυμνό βλέμμα τον σκληρό, βίαιο, αντιφατικό αραβικό κόσμο μέσα από τη ζωή του νεαρού Γιασμίν σε μια παραγκούπολη της Καζαμπλάνκα στο Μαρόκο.

Η Καμερουνέζα Ιμπόλο Μπούε στο καλοκουρδισμένο μυθιστόρημά της «Ιδού οι ονειροπόλοι» (μτφρ. Αρ. Μαντόγλου, εκδ. Κέδρος) μέσα από τη ζωή ενός ζευγαριού μεταναστών από το Καμερούν, εν μέσω της οικονομικής δίνης του 2008, σκιαγραφεί πτυχές της ματαίωσης και της συντριβής ατομικών πεπρωμένων.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας