Πανελλήνιες εξετάσεις 2018: Η Έκθεση... που τόσο μας εκθέτει

panelladikes.jpg

Πανελλαδικές εξετάσεις Φιλόλογοι της τάξης, με χρόνια διδασκαλίας στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας, βαθμολογητές των δοκιμίων των υποψηφίων στις Πανελλαδικές Εξετάσεις ασκούν δριμύτατη κριτική | EUROKINISSI/ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΙΣΙΝΑΣ

Η πρεμιέρα των Πανελλαδικών εξετάσεων με το μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας χαρακτηρίστηκε από αστοχίες στη διατύπωση των θεμάτων και προβληματικές οδηγίες - «άξονες για την αξιολόγηση του περιεχομένου» στην παραγωγή κειμένου από τους μαθητές. Για άλλη μια φορά το ιδιαίτερα «ευαίσθητο» εξεταστικά και ιδεολογικά μάθημα σύρεται στην κλίνη του Προκρούστη.

Φιλόλογοι της τάξης, με χρόνια διδασκαλίας στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας, βαθμολογητές των δοκιμίων των υποψηφίων στις Πανελλαδικές Εξετάσεις ασκούν δριμύτατη κριτική.

Όπως σημειώνει η φιλόλογος Αιμιλία Καραλή, για άλλη μια φορά κλήθηκαν οι μαθητές (ΓΕΛ, ΕΠΑΛ, Εσπερινών σχολείων) να επεξεργαστούν κείμενα των οποίων η διασκευή ήταν πρόχειρη και προβληματική σε σημείο που να υπάρχουν δυσκολίες στην νοηματική αλληλουχία τους, άρα και στην κατανόησή τους προκειμένου να απαντήσουν «σωστά» στις σχετικές ερωτήσεις και -κυρίως-στην απόδοση της περίληψης ή στην απάντηση ερωτήσεων «κλειστού τύπου», δηλαδή «σωστού – λάθους».

Άστοχα – Λογοκριμένα θέματα

Να μιλήσουμε πρώτα από όλα για την επιλογή, για την ακρίβεια για τη διασκευή, το κόψε – ράψε των μελών της επιτροπής σε δυο επιφυλλίδες του Δ.Ν. Μαρωνίτη που δημοσιεύθηκαν στις 1 και 8 Μαρτίου του 2009, στην στήλη του Απολίτιστα Μονοτονικά, με τίτλο Παιδεία και Εκπαίδευση στο «Βήμα της Κυριακής». Οι θεματοθέτες της Κεντρικής Επιτροπής Πανελλαδικών Εξετάσεων εξαφάνισαν σημεία κριτικής του Δ. Μαρωνίτη για την κυβερνητική πολιτική στην εκπαίδευση.

Αναφερόταν χαρακτηριστικά μεταξύ άλλων στο κείμενο: «Η εκπαίδευση προγραμματίζεται και περιορίζεται, κάποτε σε εκβιαστικό βαθμό, από τις μεταβαλλόμενες συχνά προθέσεις και ορέξεις της κυβερνητικής εξουσίας και του αρμόδιου υπουργείου, το οποίο επιμένει να ονομάζεται στη χώρα μας «Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων». Και σε άλλο σημείο «στην πράξη γίνονται πολλές και αυθαίρετες επιμειξίες (μιλώ περισσότερο για τα καθ΄ ημάς, αλλά όχι μόνον) με μεταφορά αμαρτωλών προτύπων της εκπαίδευσης στον χώρο της ανώτατης (και ανώτερης πρόσφατα) παιδείας, αλλά και αντιστρόφως· χωρίς μάλιστα να προκαλούνται οι αναμενόμενες αντιδράσεις της πανεπιστημιακής ή εκπαιδευτικής κοινότητας, αντιστοίχως». 

Όπως σημειώνει ο φιλόλογος Γιώργος Καββαδίας οι θεματοθέτες έκαναν... χειρουργείο αλλοιώνοντας το περιεχόμενο και προσθέτοντας δυσκολίες και εμπόδια στη σύνταξη της περίληψης από τους υποψηφίους.

Το πιο μεγάλο πρόβλημα, ωστόσο, για τους υποψηφίους, σύμφωνα με το Γιώργο Καββαδία, είναι η σύγχυση που προκάλεσε η ... κοπτοραπτική των μελών της Κεντρικής Επιτροπής στη χρήση των όρων «παιδείας» και «εκπαίδευσης».

Ενδεικτικό είναι ότι ακόμα και η ήπια στις κρίσεις Πανελλήνια Ένωση Φιλολόγων σημειώνει ότι «συνέπτυξαν σε κάποια σημεία τον λόγο του συγγραφέα με αποτέλεσμα να μη δίνεται πάντα πλήρης εικόνα των απόψεών του»!

Σύμφωνα πάλι με το φιλόλογο Παναγιώτη Τσουκαλά, ο θεματοθέτης κράτησε από το κείμενο α) ένα - μάλλον δευτερευούσης για την προθετικότητα του κειμένου σημασίας - πληροφοριακό φορτίο σχετικά με τη χρήση των όρων "παιδεία " και "εκπαίδευση" κατά την αρχαιότητα , και β) την εννοιολογική τους αποσαφήνιση, πλήρη μεν κατά τον κοινό παρονομαστή, ελλιπή δε και ακρωτηριασμένο μέχρις ασάφειας κατά τις προφανείς και λανθάνουσες διαφορές. Είναι δε χαρακτηριστικό ότι τον ακρωτηριασμό επέβαλε ο θεματοθέτης στο σημείο εκείνο στο οποίο ο Μαρωνίτης γινόταν μάλλον αιχμηρός για το Υπουργείο της Παιδείας (του 2009) και για τις συμπεριφορές των πανεπιστημιακών δασκάλων.

ΣΩΣΤΟ - ΛΑΘΟΣ

Ο Γιώργος Καββαδίας αναφέρει ότι πέρα από το κείμενο η Β1 ερώτηση τύπου Σωστό – Λάθος που επιλέγεται τα τελευταία χρόνια αντικαθιστώντας την ερώτηση ανάπτυξης ή σχολιασμού, βοηθάει στο «εύκολο 10ρι» και στην δήθεν «αντικειμενική αξιολόγηση», αλλά όχι στην ανάδειξη της πνευματικής ικανότητας των μαθητών.

Στην ερώτηση Β2β οι ενδεικτικές απαντήσεις για τη συνδετική λέξη «προκειμένου» αναφέρουν ως σωστή απάντηση τον σκοπό. Και όχι το αποτέλεσμα που είναι και αυτό σωστό. Αν διαβάσει κανείς το κείμενο θα διαπιστώσει ότι η αιτία είναι ο «νηφάλιος έλεγχος» και αποτέλεσμα η πρόταση «προκειμένου να διαφανούν τόσο τα κοινά, όσο και τα διαφορετικά τους σημεία ...».

Η διατύπωση της ερώτησης Β4β είναι προβληματική για να μην πούμε λανθασμένη. Πρώτα από όλα αυτά που ζητά από τους υποψηφίους η Κεντρική Επιτροπή των Εξετάσεων και όπως αναφέρεται στις ενδεικτικές απαντήσεις «... ακαδημαϊκός / επιστημονικός / δοκιμιακός λόγος» και «απρόσωπο / αποστασιοποιημένο ύφος» δεν υπάρχουν στα βιβλία Έκφρασης – Έκθεσης του Λυκείου. Όσο για τους όρους που χρησιμοποιούν «απόκρυψη του υποκειμένου» και πολύ περισσότερο «αποστασιοποιημένο ύφος» τι να πει κανείς; Η επιστήμη σηκώνει ψηλά τα χέρια. Ακόμα περισσότερο η διατύπωση της ερώτησης «πώς λειτουργεί η παθητική φωνή στη διαμόρφωση του ύφους» είναι λανθασμένη.

Προσπάθεια ιδεολογικής χειραγώγησης υποψηφίων και βαθμολογητών

Το θέμα που δόθηκε για παραγωγή λόγου στους υποψηφίους χαρακτηρίζεται από πολιτική υποκρισία και προσπάθεια ιδεολογικής χειραγώγησης υποψηφίων και βαθμολογητών. Εν συντομία χρειάζεται να αναφερθεί ότι όσον αφορά τον «παιδευτικό ρόλο» του σχολείου διαστρεβλώνεται εντελώς το περιεχόμενό του, όπως παρατίθεται στο κείμενο από την Κεντρική Επιτροπή Εξετάσεων. Μεγαλύτερη μαρτυρία της επιδίωξης για ιδεολογική χειραγώγηση και των βαθμολογητών είναι το γεγονός ότι για πρώτη φορά εδώ και πάρα πολλά χρόνια η Επιτροπή δημοσιεύει στις ενδεικτικές απαντήσεις «άξονες για την αξιολόγηση του περιεχομένου»!

Έτσι επιδιώκουν να προκαταλάβουν τους βαθμολογητές να διορθώσουν με βάση την επίσημη γραμμή του Υπουργείου Παιδείας για τον ρόλο του σχολείου και για τους τρόπους που οι μαθητές και οι εκπαιδευτικοί συμβάλλουν στην «ενίσχυση του παιδευτικού ρόλου του σχολείου».

Είναι προφανές ότι το θέμα και ειδικότερα το β ζητούμενο χαρακτηρίζεται από ιδεολογική μονομέρεια. Ο «παιδευτικό ρόλος» του σχολείου για τους «σοφούς» της επιτροπής, εξαρτάται από τα ζωντανά στοιχεία του και μόνο, τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς. Το κράτος αποσύρεται, σύμφωνα και με την κυρίαρχη νεοφιλελεύθερη αντίληψη. Δεν έχει υποχρέωση να διασφαλίζει το δικαίωμα όλων στην εκπαίδευση. Καθηγητές και μαθητές με τους γονείς του είναι υποχρεωμένοι να διαφυλάξουν τον «παιδευτικό ρόλο» του σχολείου.

Σύμφωνα με την Αιμιλία Καραλή, τα όρια και οι εγγενείς αδυναμίες αυτού του τύπου αξιολόγησης του μαθήματος έχουν επισημανθεί και αναλυθεί εδώ και χρόνια. Αντί να παίρνονται υπόψη από τους κάθε φορά ιθύνοντες αγνοούνται και παρακάμπτονται. Γι' αυτό κι ευδοκιμεί ένα σύστημα αναπαραγωγής έτοιμων πληροφοριών που προβάλλονται ως ιδανικά «σιγουράκια» για κάθε τύπου θέμα. Και κάθε χρόνο βάζουν στοίχημα οι διορθωτές των γραπτών δοκιμίων μετά τον πρόλογο κιόλας των εκθέσεων για το τι θα ακολουθήσει. Και είναι θλιβερό το θέαμα των κλωνοποιημένων εκφράσεων, περιόδων, παραγράφων που συναντούμε στα κείμενα των μαθητών, ασκημένων από «ειδικούς» προπονητές του «μαθήματος».

Ελάχιστα είναι τα γραπτά που αποπνέουν μια δημιουργική και πρωτότυπη σκέψη, μια ζωντανή γλώσσα, μια συστηματική και βαθιά προσέγγιση ακόμη και των «ανιαρών» θεμάτων. Τρομοκρατημένοι οι μαθητές για το τι «πρέπει» να γράψουν αυτολογοκρίνονται και ακολουθούν «δοκιμασμένα» μονοπάτια προκειμένου να εξασφαλίσουν «εγγυημένα» ένα στοιχειώδες 15. Γιατί τα γραπτά που ξεπερνούν το 18 στα Γενικά Λύκεια κυμαίνεται γύρω στο 1,5 %, ενώ στα ΕΠΑΛ γύρω στο 2,5% των γραπτών ξεπερνά το 16 (Στοιχεία του 2017).

Για την Αιμιλία Καραλή το θέμα βέβαια της βαθμολόγησης του μαθήματος είναι ένα άλλο ακανθώδες θέμα. Αποκλίσεις τεράστιες και σωρηδόν αναβαθμολογήσεις συνοδεύουν την πορεία προς την έκδοση των τελικών αποτελεσμάτων. Ορισμένες φορές νομίζει κανείς ότι οι βαθμολογητές έχουν διαβάσει διαφορετικό γραπτό. Μια ματιά μόνο στους αναρτημένους βαθμούς κάθε σχολείου είναι αρκετή για να εντοπιστεί το μέγεθος του προβλήματος.

Όλα αυτά δε σημαίνουν βέβαια ότι θα προκαλέσουν και «εξεταστική σφαγή» των υποψηφίων. Είναι, όμως, βέβαιο ότι προκαλούν πολλά προβλήματα στο ίδιο το μάθημα της Νεοελληνική Γλώσσας και στους βαθμολογητές που καλούνται σε συνθήκες τριτοκοσμικές να βαθμολογήσουν με πενιχρές, εξευτελιστικές αμοιβές και απαξιωμένοι από έναν διοικητικό μηχανισμό της εκπαίδευσης που διαρκώς τους υποβαθμίζει και τους ευτελίζει.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας